ارينە, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى 2024 جىلعى سۋ تاسقىنى سالدارىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنا جانە اگروونەركاسىپ كەشەنىنە كەلتىرىلگەن م ۇلىكتىك شىعىنداردى وتەۋ قاعيدالارىن ازىرلەپ, بەكىتتى. الايدا تابيعات اپاتىنان تولىق نەمەسە ءىشىنارا ب ۇلىنگەن م ۇلىك – وندىرىسكە قاجەت قۇرىلىستار, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, جابدىقتار, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ءۇشىن زالالدى وتەۋگە قاتىستى بىرقاتار ماسەلە تۋىنداپ وتىر.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى بەكىتكەن «2024 جىلعى سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە كەلتىرىلگەن م ۇلىكتىك شىعىنداردى وتەۋ قاعيدالارى» اتتى قۇجاتتا جوعالعان, ب ۇلىنگەن م ۇلىك ءۇشىن وتەماقى بەرۋ كەزىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى بيزنەس نىساندارى نازاردان تىس قالعان. ال اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ 2024 جىلعى 17 مامىرداعى №167 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن «اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلار ناتيجەسىندە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ قاعيدالارىندا» تەك ولگەن مال مەن قۇس جانە ءداندى داقىل القاپتارىنىڭ شىعىنىن وتەۋ كوزدەلگەن.
«وسىلايشا, شىن مانىندە شىعىنعا ۇشىراعان شارۋالار مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنان تىس قالعالى تۇر», دەيدى باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قاليار ايتمۇحامبەتوۆ.
مىسالى, باتىس قازاقستان وبلىسىندا كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كەزىندە ەكى جىلىجاي ب ۇلىنگەن. بىرىنشىدەن, ول جەردە ەگىلگەن كوكونىس سۋعا كەتىپ, پايداسىز بولسا, ەكىنشىدەن, جىلىجايدىڭ پوليكاربونات جابىنى, قىمبات سۋارۋ جۇيەسى دە ىستەن شىققان.
وسى جەردە م ۇلىك پەن تەحنيكا زالالىن ورنىنا كەلتىرۋگە ۇلتتىق ەكونوميكا بەكىتكەن قاعيدا ىسكە قوسىلۋى قاجەت بولاتىن. الايدا «قاعيدانىڭ شارتتارى اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى بيزنەس نىساندارىنا قولدانىلمايدى» دەگەن ءبىراۋىز ءسوز كەدەرگى بولىپ شىقتى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بەكىتكەن قاعيدادا تەك وسىمدىك شىعىنىنىڭ ورنىن تولتىرۋ كوزدەلگەن. سوندا تاسقىننان زارداپ شەككەن اۋىل شارۋاشىلىعى وكىلدەرىنىڭ تەحنيكاسى مەن عيماراتتارىن كىم قالپىنا كەلتىرەدى؟
بۇعان قوسا باتىس قازاقستان وبلىسىندا بەلگىلى باعبان قايرات كارىموۆ ءوسىرىپ وتىرعان سەرگەي يساەۆ اتىنداعى ەكسپەريمەنتالدىق كوللەكتسيالىق تالىمباق تا سۋعا كەتتى. بايتەرەك اۋدانى ميچۋرين اۋىلىنىڭ شاعان وزەنى جاعاسىندا ورنالاسقان اۋماعى 7,6 گەكتار بولاتىن بۇل باقتا المانىڭ قاتاڭ كونتينەنتالدى كليماتقا ارنالعان 200-دەن اسا سورتى, 80 ءتۇرلى الما تەلتۇبىرى (پودۆوي), ءجۇزىمنىڭ 200-دەن اسا ەرەكشە ءتۇرى, سونداي-اق دەكوراتيۆتى, ەمدىك قاسيەتى بار تەرەكتەر مەن بۇتالار, قىلقانجاپىراقتى اعاشتىڭ بىرنەشە ءتۇرى وسەتىن. ءدال مۇنداي گەنوفوند, ەرەكشە تالىمباق ەش جەردە جوق. ءاربىر سورت, ءاربىر اعاش قايتالانباس دارا ەدى. مۇندا جارتىكەلىلىك اپورتتىڭ ءوزىن جولدا قالدىراتىن الىپ الما, جەمىسى سارى شيەدەي نەمەسە البىراپ پىسكەن ورىكتەي المالار دا بولاتىن. بۇل المانىڭ شىرىنى بيوحيميالىق دارۋمەنگە باي, ءار سورتتىڭ ەرەكشە ءدامى مەن وزىنە عانا ءتان جۇپارى تاڭعالدىراتىن.
«المانىڭ جاڭا تۇقىمىن شىعارۋعا ادەتتە عالىم-سەلەكتسيونەردىڭ بۇكىل ءومىرى, كەيدە ءتىپتى بىرنەشە ۇرپاقتىڭ عۇمىرى كەتەدى. ال سونداي ەڭبەكپەن كەلگەن سورتتىڭ جوعالۋى وپ-وڭاي, تۇقىمسىز قالعان ادام سياقتى ولەدى دە قالادى. ونى قايتىپ ءتىرىلتۋ مۇمكىن ەمەس. مىسالى, 1910 جىلى پاريجدە وتكەن الەمدىك كورمەدە التىن مەدال العان ورالدىق المانىڭ «انۋس» سورتى بۇگىندە جوعالعان. الما دا ادام سياقتى, ءبىر سورت جوعالار بولسا, ونىڭ بۇكىل تاريحىنداعى قاسيەتىن وزىمەن بىرگە الا كەتەدى...», دەيدى قايرات كارىموۆ.
قايرات ءوزىنىڭ جۇبايى روزامەن بىرگە ونداعان جىلدان بەرى شاعىن باقتا عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسىپ جۇرگەن ەدى. ولاردىڭ باعىندا المانىڭ بىرنەشە سورتى زەرتتەلىپ, ءتۇرلى تەلتۇبىرگە جاسالعان كومبيناتسيالارى تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتقان. بۇل جۇمىس ەلىمىزدىڭ كليماتى قاتاڭ ولكەلەرىندە باۋ-باقشانى دامىتۋ, سونىڭ ىشىندە اۋەسقوي جانە وندىرىستىك باعىتتاعى باعباندىق ءۇشىن اسا قاجەت ەدى.
«اسىلدىڭ قۇنىن زەرگەر بىلەدى» دەگەن. قايراتتىڭ ەكسپەريمەنتتىك تالىمباعى تۋرالى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ اسا ءىرى باعبان عالىمدارى بىرنەشە رەت پرەزيدەنتكە حات جولدادى. «قايراتتىڭ تالىمباعىندا قازىر بۇكىل پوستكەڭەستىك ەلدەرىندە تەڭدەسى جوق قازىنا جيناقتالعان. وسى كەزگە دەيىن تەك ءبىر عانا وتباسىنىڭ كۇشىمەن جاسالعان بۇل جۇمىستارعا مەملەكەت قولداۋى كەرەك-اق. تالىمباقتاعى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋ, جاڭا سورتتاردى وندىرىستىك ماسشتابتا ءوسىرۋ قاجەت», دەگەن ەدى عالىمدار.
قايراتتىڭ تالىمباعى بيىلعى الاپات سۋ تاسقىنى كەزىندە ەكى ايداي سۋ استىندا قالدى. ماماندار باقتىڭ كەمىندە 80 پايىزى جويىلدى دەپ بولجاپ وتىر. كوپتەگەن تەرەكتىڭ تامىرىنا زاقىم كەلدى. الايدا قايرات پەن روزا بالاماسى جوق باقتى قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى دەپ وتىر. «زايىبىم روزا ەكەۋمىز ءۇمىتىمىزدى ۇزبەي, كەي اعاشتى قازىردىڭ وزىندە بۋدانداستىرىپ قويدىق. الداعى ۋاقىتتا سۋ باسپايتىن باسقا جەردەن دە بالاما باق وسىرگىم كەلەدى. شىنى كەرەك, بىزگە ۆلاديۆوستوكتان ەۋروپاعا دەيىنگى ارالىقتاعى عالىمدار حابارلاسىپ, الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, قولۇشىن سوزعىسى كەلىپ وتىر. وسىنداي قولداۋ ءوز ەلىمىزدىڭ تاراپىنان دا بولسا دەيمىن», دەيدى ق.بورانباي ۇلى.
الايدا ءدال قازىرگى جاعدايدا ەرەكشە ەكسپەريمەنتالدىق كوللەكتسيالىق تالىمباققا تابيعات اپاتىنان كەلگەن زارداپتى ەسەپتەۋ ەرەجەسى جوق بولىپ تۇر. جوعارىدا ايتىلعان مينيسترلىك قاعيداسىنا سۇيەنسەك, 7,6 گەكتار باقتاعى جۇزدەگەن ءتۇپ تەرەككە تولەنەتىن وتەماقى تالىمباققا كەتكەن شىعىننىڭ جۇزدەن ءبىرىن دە جاپپايدى. بۇل باقتىڭ قادىر-قاسيەتى ونىڭ اۋماعى مەن ءوسىپ تۇرعان تال-تەرەكتىڭ سانىمەن ەمەس, عىلىمي-پراكتيكالىق ءمان-ماڭىزىمەن ولشەنۋگە ءتيىس ەدى. باق ىشىندە ءوسىپ تۇرعان ءار تال فلورا زور عىلىمي رەسۋرس سالىنعان, كەلەشەكتە ولكەنىڭ (ەلىمىزدىڭ دەسە دە بولادى) تۇرعىندارىنىڭ ساۋلىعى, ەكونوميكانىڭ وتاندىق ونىمدەر ارقىلى قارىشتاپ ىلگەرى باسۋىنا ۇلەس قوساتىن, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۇرعىسىندا اسا ماڭىزدى نىسان ەكەنى ءسوزسىز. وكىنىشكە قاراي, قولدانىستاعى قاعيدا بۇگىنگى پايدا ەمەس, كەلەشەكتى كوزدەيتىن باققا تيگەن زارداپتى ەسكەرۋگە جاراماي تۇر. «ورال اۋىلشارۋاشىلىق تاجىريبە ستانتسياسى» جشس تالىمباققا تاسقىننان كەلگەن شىعىن كەم دەگەندە 277 244 300 تەڭگە ەكەندىگىن ەسەپتەپ شىعارعانىمەن, قولدانىستاعى قاعيدا ارقىلى ءارى كەتكەندە 20 ملن تەڭگە شىعىندى وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«قايرات كارىموۆتىڭ ماڭداي تەرىمەن وسىرىلگەن بۇل باق ءبىزدىڭ كەلەشەك ۇرپاققا كەرەك. ونى وسىنداي دارەجەگە جەتكىزۋگە كوپتەگەن شەتەلدىك, ونىڭ ىشىندە رەسەيلىك عالىمدار اتسالىستى. ەگەر بۇل تەكتىك قورىمىزدى ساقتاپ قالا الماساق, وندا باسقاعا تاۋەلدى بولامىز. قازاقستاندى المانىڭ وتانى دەسەك, سول اتاقتان ايىرىلىپ قالماۋىمىز كەرەك. وسىنداي الما باعى ارقىلى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, كوپتەگەن ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشە الامىز. سوندىقتان قايرات پەن روزاداي ادامداردى ءبارىمىز قولداۋىمىز كەرەك», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, «ينتەنسيۆتى باق» قازاقستاندىق-نيدەرلاندتىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى گۇلفاريدات كامپيتوۆا.
قازىرگى تاڭدا ورالداعى بىرەگەي الما باعىن قالاي ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى عالىمدار مەن جاناشىر ادامداردى قاتتى الاڭداتىپ وتىر. جاقىندا وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا وسى تاقىرىپتا ارنايى جيىن ءوتتى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قاليار ايتمۇحامبەتوۆ تە وڭىردە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن نىساندارعا تولايىم كومەك كورسەتۋگە جوعارىدا اتالعان قاعيدالارعا وزگەرىس ەنگىزۋدى سۇراپ, ۇكىمەتكە ەكى مارتە حات جولداعان.
ءدال قازىر وڭىردە تانىمال تۇلعالار, عالىمدار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قوعام قايراتكەرلەرى ۇكىمەت باسشىسىنا اشىقحات جولداپ, ەكى نارسە سۇراپ وتىر. ونىڭ ءبىرىنشىسى – قولدانىستاعى زاڭناماعا (قاعيداعا) سەرگەي يساەۆ اتىنداعى حالىقارالىق ەكسپەريمەنتالدىق كوللەكتسيالىق تالىمباققا سۋ تاسقىنى سالدارىنان تيگەن زالالدى ەسەپتەۋ بارىسىندا باقتىڭ گەنەفوندتىق ءمان-ماڭىزىن, عىلىمي باعىتىن جان-جاقتى ەسكەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋدى سۇرايدى. مىسالى, 22.04.2024 جىلعى №18 بۇيرىقپەن بەكىتىلگەن «2024 جىلعى سۋ تاسقىنى سالدارىنان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە كەلتىرىلگەن م ۇلىكتىك شىعىنعا وتەماقى تولەۋ قاعيدالارىن» اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە كەلتىرىلگەن شىعىنعا وتەماقى تولەۋگە قولدانۋعا رۇقسات ەتۋ قاجەت.
«ەگەر قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن قولدانىستاعى زاڭعا (قاعيداعا) جوعارىدا اتالعان تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا, تالىمباققا سۋ تاسقىنىنان كەلگەن زارداپتى وتەۋدىڭ بيۋدجەتتەن تىس مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋدى سۇرايمىز», دەلىنگەن اشىقحاتتا.
باتىس قازاقستان وبلىسى
