سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ء«بىزدىڭ نارىققا سىرتتان كوز سالۋشىلار تىم كوپ. ازىرگە بەلگىلىسى – ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 15 قىتايلىق برەند بىزگە كەلىپ, رەسمي ورتالىعىن اشۋعا دايىن. دەمەك الپاۋىتتار اراسىنداعى الامان بايگەنىڭ ءدۇبىرى قۇلاق تۇبىنەن ەستىلە باستادى. نارىقتىڭ لاندشافى قيالىمىزعا دا كەلمەيتىن ءتۇرلى ءتۇستى رەڭدە وزگەرۋگە كوشتى. ەندى ءتۇرلى باعدارلاما اينالىمعا ەنەدى. برەند كومپانيالار تاۋارىنىڭ ءباسىن كوتەرۋ ءۇشىن ءتۇرلى جەڭىلدىككە بارادى. بۇل – تۇتىنۋشى ءۇشىن وڭ وزگەرىس. جالپى, نارىق ۇزاققا سوزىلعان توقىراۋدان شىقتى. 2023 جىلى 198 686 بىرلىك جاڭا كولىك ساتىلدى, 2024 جىلى ساتۋدىڭ وڭ ديناميكاسى جالعاسۋى مۇمكىن, بىراق وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تومەندەۋى دە ىقتيمال. 2020–2022 جىلدارى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىمەن بايلانىستى وندىرىستىك جانە لوگيستيكالىق داعدارىسقا, سونداي-اق باتىس تاراپىنان سالىنعان سانكتسيالارعا بايلانىستى جاڭا كولىكتەردىڭ تاپشىلىعى بايقالدى. وسى داعدارىس كەزەڭىندە ەسكى كولىكتەردىڭ باعاسى ءوستى», دەيدى ب.نەسىپباەۆ.
2024 جىلدىڭ كوكتەمىندە وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتار جاڭاردى. الداعى ءۇش جىل ىشىندە شاعىن قوندىرعىلاردى قۇراستىرۋ ۇلەسى كاسىپورىنداردىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 50%-ىن قۇراۋى كەرەك. ۇكىمەت كەيىنگى ءۇش جىلدا ونەركاسىپتىك قۇراستىرۋ رەجىمىندە جۇمىس ىستەيتىن اۆتووندىرۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى ءۇش رەت كۇشەيتتى. 2024 جىلعى ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا كولىك قۇرالدارىن ونەركاسىپتىك قۇراستىرۋ بويىنشا 8 كەلىسىمشارت كۇشىندە بولسا, ونىڭ ەكەۋى جەڭىل اۆتوكولىك وندىرۋشىلەرىمەن – «Hyundai Trans Kazakhstan» جانە «سارىارقااۆتوپروممەن» جاسالعان. سونداي-اق ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى ارنايى تەحنيكا مەن اۆتوبۋس وندىرۋشىلەرمەن: «Daewoo bus Kazakhstan», «Hyundai Trans Auto», «QazTehna», «SemAz», «كاماز-ينجينيرينگ» جانە «ۋرالسكاگرەمماش» كومپانيالارىمەن وسىنداي كەلىسىمشارت جاساعان. مۋلتيبرەندتى زاۋىتقا بيىل 400 ميلليون دوللار قارجى قۇيىلاتىنى جاقىندا ءمالىم بولدى. باستاپقى جىلدارى 9 مودەل شىعارىلادى.
ساراپشىلار سوزىنشە, ءبىز سىرتقى نارىقتىڭ اتموسفەراسىنا تاۋەلدىمىز. كەيىنگى بىرەر جىلدا قۇرامداس بولىكتەردى لوكاليزاتسيالاۋعا باسىمدىق بەرىلە باستادى. مىسالى, ءبىر اۆتوكرەسلونىڭ لوگيستيكالىق قۇنى 50%-عا, 330 دوللاردان 165 دوللارعا دەيىن تومەندەيدى, ياعني جەتكىزۋ قۇنى ەكى ەسە ازايادى. ال ەگەر كولىكتىڭ قوزعالتقىشى نەمەسە سىرتقى كورپۋسى وزىمىزدە دايىندالسا, لوگيستيكالىق قۇنى 600 دوللاردان 450 دوللارعا دەيىن تومەندەيدى. ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا كولىكتىڭ ەلەكتروندى باسقارۋ قۇرىلعىسىنان وزگە بولشەكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىن وزىمىزدە شىعارۋعا مۇمكىندىك بار. IT ماماندارىن كولىك يندۋسترياسىنىڭ قىر-سىرىنا باعدارلاساق, ءبىراز تۇيتكىل تارقاتىلار ەدى.
ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا الماتىدا اۆتوكرەسلو شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقانى حابارلانعان بولاتىن. بۇل – «Vehicles Almaty», «Astana Motors» جانە «Youngsan Kazakhstan» كومپانيالارىنىڭ بىرلەسكەن كاسىپورنى. ونىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 100 مىڭ ورىندى قۇراماق.
تاۋەلسىز ساراپشىلار ەل تۇرعىندارى قىتايدان كەلگەن كولىكتەردى وزدەرى ءمىنۋ ءۇشىن الاتىنىن ايتادى. ساتىلىمعا شىعارعان جاڭا كولىكتەردىڭ 30%-ى قىتايدان اكەلىنگەن. قازىر قىتاي ەلەكترلى كولىكتەر وندىرىسىندە الەمدە كوشباسشى بولۋعا ۇمتىلىپ جاتىر. قىتايدا 2028 جىلعا قاراي جىلىنا 8 ملن ەلەكترموبيل شىعارىلادى دەپ بولجانىپ وتىر. ال ەۋروپا وسى ۋاقىتقا تامان 5,7 ملن, سولتۇستىك امەريكا نارىعى تەك 1,4 ملن ەلەكترلى كولىك شىعارامىز دەپ جوسپارلاپتى. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ساتىلعان تانىمال 10 برەندتىڭ جەتەۋى قىتايدا شىعارىلعان كولىك ەكەن. وتكەن جىلى قىتايلىق اۆتوبرەندتەر ءبىزدىڭ نارىقتاعى ۇلەسىن ەكى ەسە ارتتىردى. ەڭ كوپ ساتىلاتىن قىتايلىق اۆتوبرەندتەر – «Chery», «Haval» جانە «Jac».
ساراپشىلار ءجيى ايتاتىنداي, قىتاي اۆتوكولىكتەرىنىڭ ارتۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتە قارجىلىق جاعداي اسەر ەتكەن. بيۋدجەتتى برەندتەر نارىقتان كەتىپ قالعاننان كەيىن, باعاسى ارزان قىتاي كولىكتەرىنە سۇرانىس ارتقان. ەكىنشى سەبەپ – قىتايدىڭ از ۋاقىت ىشىندە جاقسى كولىك جاساپ ۇيرەنۋى جانە باعاسىنىڭ دا كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋى.
اۆتوكولىك نارىعىنىڭ مونيتورينگى جانە تالداۋ اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى ارتۋر ميسكاريان قىتايلىق برەندتەر كەرەك كەزدە جانە ءوزىن قاجەت ەتەتىن ورتادا پايدا بولعانىن ايتىپ بەردى.
«2023 جىلى قازاقستانداعى ساتىلىمدار بويىنشا العاشقى وندىققا 6 قىتايلىق برەند كىردى. بۇل – ۇلكەن كورسەتكىش. ولاردىڭ سۇرانىسقا يە ەمەستىگىن ۋاقىت كورسەتەدى. بىزدە قىتايلىق كولىكتەرمەن «بايلانىس» تاجىريبەسى ءالى جيناقتالعان جوق. كورشى ەل الداعى بىرەر جىلدا ىشكى نارىقتا كولىك ساۋداسىن ىنتالاندىرۋ, جاڭا كولىكتەر ساۋداسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەسكى اۆتوكولىك ەكسپورتىن ارتتىرۋ مۇمكىن. ىشكى نارىقتا جاڭا كولىكتەر ساۋداسىن ارتتىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن ماسەلە قازىر بارلىق ەلدە وزەكتى. قحر بيلىگى شەتەلگە ەسكى اۆتوكولىك ەكسپورتىن ارتتىرۋدى بارىنشا قولدايتىنى انىق», دەيدى ساراپشى.
اۆتوكولىك وداعىنىڭ پرەزيدەنتى انار ماقاشوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە ەسكى اۆتوكولىكتەردى ازايتۋدىڭ بىرنەشە جولى بار. وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە ەسكى كولىكتەر سانىن ازايتۋ ءۇشىن تۇركياداعىداي شەكارانى جاۋىپ الۋعا نەمەسە وزبەكستانداعىداي سالىق پەن تاريفتەردى وسىرۋگە بولادى.
بۇعان دەيىن اۆتوپارك جىلىنا 100–150 مىڭ كولىككە دەيىن جاڭارتىلاتىن. قازىر ول وتە ەسكى كولىكتەرمەن تولىعىپ جاتىر. باسقا نارىقتار ءوز ەلدەرىن ەسكى كولىكتەردەن بوساتىپ, دامۋشى ەلدەرگە ىعىستىرا باستاعانى دا ءجيى ايتىلادى. كۇنى بۇگىنە دەيىن ەۋروپانىڭ قوقىسىن جيساق, ەندى ونىڭ قاتارىن قىتايدىڭ ەسكى كولىكتەرى تولىقتىرۋى مۇمكىن. ازاماتتار ەلىمىزدىڭ ەسكى كولىكتەر جينالاتىن الاڭعا اينالۋىن قالامايدى. اۆتوپاركتى جاڭارتىپ, مۇمكىندىگىنشە كوپ قۇرال-سايمانعا يە بولۋىن جانە ەسكى كولىكتەردىڭ زەينەتكە شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ قاجەت.
الماتى
