ەلدىڭ ورگە باسۋى – ەلباسىنىڭ ەڭبەگى

بۇگىنگى بيىكتەن تۇرىپ قاراساق, وتكەن جىلدارداعى جۇزەگە اسقان اۋقىمدى ىستەر ءوز كەزەگىمەن, وڭاي اتقارىلا قالعان سەكىلدى كورىنەدى. تاۋەلسىزدىكتى الا قويدىق تا, كەزدەسكەن ەكونوميكالىق قيىندىقتاردان شىعىپ, استانامىزدى سارىارقاعا كوشىرىپ, قازىرگى ەلدىك جەتىستىگىمىزگە بىردەن قول جەتكىزە قالعانداي سەزىلەدى. شىنىمەن سولاي ما ەدى؟ كەلەر جىلى قازاقستاننىڭ ەگەمەن ەل رەتىندە قالىپتاسقانىنا 20 جىل تولادى. اتا-بابالارىمىز اڭساپ وتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ ءوزى ءبىر-اق كۇندە كەلە قالعان جوق. 1989-1990 جىلدارى كسرو-نىڭ كۇنى باتىپ بارا جاتقانى بەلگىلى بولدى. سول كەزدەن باستاپ وزگە وداقتاس رەسپۋبليكالار سەكىلدى قازاقستان دا جەكە ەل بولۋعا ىشتەي دايىندىعىن باستاعانىن بۇگىن اشىق ايتۋعا بولادى. ول كەزدە كەڭەس وداعىنىڭ ءوز ىشىندە ساياسي تۇراقتىلىق جويىلىپ, اۋمالى-توكپەلى زامان باستالعان-تىن. بىراق ول كەزەڭ قىڭىر ساياسات ۇستاناتىن زامان ەمەس ەدى. ءبىز ەگەمەندىك العان تۇستا قانداي ەدىك؟ اۋەلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاپ, ەرتەڭگى كۇنىمىزگە الاڭداۋمەن قارادىق. ۇلان-عايىر جەرىمىز بار. الايدا, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى زاڭمەن ناقتى بەكىتىلگەن جوق ەدى. ءوزىمىزدىڭ ءتول تەڭگەمىز تۇگىلى, جەكە ەكونوميكالىق جوسپارىمىز دا بولعان جوق. وداق كەزىندە كسرو قۇرامىنداعى رەسپۋبليكالار ماسكەۋدىڭ بەكىتىپ بەرگەن جوسپارى بويىنشا جۇمىس ىستەپ كەلدى. 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان بەرى قاراي ات­قارىلعان قىزمەتتىڭ اۋقىمى ءبىر عاسىرعا تاتي­دى. نارىق ەكونوميكاسىنىڭ قيىندىقتارىن ەڭسەرە بىلۋدە, جاڭا مەملەكەت قۇرۋدا, ەلتاڭبا, ءانۇران, مەملەكەتتىك تۋدى بەكىتۋدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى وراسان زور. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىق قارىم-قا­تىناس ورناتىلدى. تۇراقتىلىعى ساقتالعاندىعى دالەلدەنگەن سوڭ, ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا كەلدى. سونىڭ ناتيجەسىن بۇگىن كورىپ وتىرمىز. ودان كەيىن 1993 جىلى 15 قاراشادا ءتول تەڭگەمىز قول­دانىسقا ەندى. كورشى قىتاي, رەسەي, قىر­عىز­ستان, وزبەكستانمەن مەملەكەتتىك شەكارامىز ناق­تى ايقىندالىپ, كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى جانە ماڭگىلىك مىزعىمايتىنداي زاڭمەن بەكىتىلدى. 1997 جىلى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلور­دامىز الماتىدان سارىارقا تورىنە كوشىرىلدى. ون جىل­دىڭ ىشىندە جاڭا استانانىڭ نەگىزگى قۇ­رىلىسى تولىقتاي سالىنىپ ءبىتتى. الەم نازارىن وزىنە اۋدار­عان ءححى عاسىردىڭ كەلبەتتى شاھارى پايدا بولدى. وسىنداي يگى باستامالاردى كوتەرىپ جۇرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىر الەمدەگى بەدەلدى ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەك پرەزيدەنت قانا ەمەس, بۇگىنگى تاۋەلسىز, ەكونوميكاسى تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇس­كەن مەملەكەتتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قا­لىپتاستىرۋشى تۇلعا ەكەنى انىق. ول حالىق­تىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزدى جانە كۇللى وركەنيەتتى الەمگە ءوزىن مويىنداتا ءبىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى قاڭتاردىڭ 29-ى كۇنى قوس پالاتانىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “جاڭا ون­جىل­دىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاق­ستان­نىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حال­قىنا جولداۋىن جاريا ەتتى. الەمدى الاڭداتاتىن ماسەلە كوپ. ءبىر ەلدەردە قاق­تىعىستار بولىپ جاتسا, ەندى ءبىر مەملە­كەت­تەر­دى قارجى داعدارىسى تىعىرىققا تىرەدى. كەي­بىر ەلدەر ەكونوميكانىڭ شاپشاڭ دامۋىنان دا زارداپ شەگۋدە. ويتكەنى, بيۋدجەت جۇيەسى مەن قار­جى اينا­لىمىنىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلىپ, ەكو­نوميكانىڭ “كۇيىپ” كەتۋى ورىن الادى. ال ارتتا قالعان ەلدەردە حالقىنىڭ اشتىققا ۇشىراپ, بالالاردىڭ شەتىنەۋى ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ وتىرعانىن دا الەمدىك جاڭالىقتاردان ءبىلىپ جاتىرمىز. دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ ىشىندە دامىعان 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات تۇتقان قازاقستان جاھاندىق قارجى داعدارىسىنان “ات-كولىگى” امان-ەسەن شىعىپ كەلەدى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەدەل شەشىم قابىلداۋىنىڭ, ۇكى­مەتكە داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەر­گەن­دىگىنىڭ جانە سونىڭ ناتيجەلى ورىندالعان­دى­عى­نىڭ ارقاسى ەكەنى انىق. سونىمەن قاتار پار­لامەنت ەلدى داعدارىستان الىپ شىعۋعا قۇقىقتىق نەگىز جاسايتىن وتىزدان استام ماڭىزدى زاڭدى جەدەل قابىلداعانى دا بەلگىلى. ىرگەلى ىستەرىمىزدى, بەيبىتشىلىك جولىنداعى باستامالارىمىزدى مويىنداعان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قازاقستانعا دەگەن جاڭاشا كوزقاراسى قالىپتاستى. سونىڭ ءناتي­جەسىندە شەتەلدىڭ تانىمال ساياساتكەرلەرى, ساراپ­شىلارى جانە قاراپايىم ازاماتتارى دا ەلىمىزدە ۇلگى الارلىق قادامداردىڭ كوپ ەكەندىگىن ءجيى قايتالايتىنىنا كۋا بولىپ كەلەمىز. ازيا جانە تمد ەلدەرى ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ مارتەبەلى ميسسياسىنا يە بولدى. كەلەسى جىلى قازاقستان يسلام كون­فەرەن­تسياسى ۇيىمىنا جەتەكشىلىك ەتەدى. وسى­نىڭ ءبارى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىمال بولۋىنا داڭعىل جول سالىپ بەرەتىنى داۋسىز. ەلباسى يننوۆاتسيالار عانا ەڭبەك ءونىم­دىلىگىنىڭ شۇعىل ارتۋىنا جول سالىپ بەرەتىنىن ەسكەرتە كەلىپ: “مەنىڭ تاپسىرمام بوي­ىنشا ۇكىمەت جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جانە ەلدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيلى كارتاسىن ازىرلەدى. بۇل قۇجات – تاياۋداعى بەس جىلدا ءبىز نەنى, قايدا جانە قاشان سالاتىنىمىزدىڭ تولىق ءىس-قيمىل جوسپارى”, – دەدى. ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالارىنىڭ جالپى كولەمى 6,5 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 162 جوبانى ىسكە اسىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل مەملەكەتىمىز ءىجو-ءسىنىڭ 40 پايىزدان استامىن قۇرايدى. ول جوبالار تاياۋداعى ءۇش جىلدا عانا 200 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن تىكەلەي اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى جوسپارلانىپ وتىر. ەل پرەزيدەنتى قازاقستاننىڭ تمد-داعى ين­تەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى ەكەنىن ەسكەرتە كەلىپ, كەدەن وداعىنىڭ دەڭ­گەيىن­دە باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق ءونىم شىعارۋدى, ءوز تۇتىنۋشىلارىمىزدى ساپالى تاۋارمەن قامتۋمەن قاتار, ونى شەتەلگە ەكسپورتتاۋدا دا تابىسقا جەتۋدىڭ تىڭ جولدارىن قاراستىرۋ مىندەتىن العا قويدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – الەمدەگى قاۋىپسىز­دىكتى ساقتاۋ, يادرولىق قارۋلانۋعا قارسى كۇرەسۋ جولىن ۇستانعان تانىمال قايراتكەر. جانە دە ول – ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن ناعىز تاريحي شە­شىمدەر قابىلداپ كەلە جاتقان تۇلعا. سوندىقتان پرەزيدەنتىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى تەك قازاقستان حالقىنىڭ ەمەس, تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ دە ورتاق ماقتانىشىنا اينالىپ وتىر. وسىدان 15-20 جىل بۇرىن وسىنداي دەڭگەيگە جەتەمىز دەپ ويلادىق پا؟ بۇگىنگى تاڭداعى قول جەتكىزگەن تابىستارىمىز, شىن مانىندە تو­لايىم. دەگەنمەن, ءومىر اعىسى توقتامايدى. ءبۇ­گىنگى جەتىستىگىمىز – ەرتەڭگى تولاعاي تابىسى­مىز­دىڭ ىرگەتاسى. سوندىقتان الدا تۇرعان اسقارالى مىندەتتەر بار. ونى ابىرويمەن اتقارۋ – ەل­باسى باستاعان قازاقستاننىڭ بارشا ازامات­تارىنىڭ مارتەبەلى مىندەتى, جاۋاپتى قىزمەتى. ارقاشاندا ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعى, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتى جاس مەملەكەتى­مىز­دى كەمەل كەلەشەككە باستاي بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن. امانكەلدى مومىشەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى.