جوعارى ساپاداعى ءسۇت ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ ءۇشىن مەملەكەت ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارىن ىسكە قوسۋدى بەلسەندى تۇردە قولداپ, ىنتالاندىرادى.
جالپى, كەيىنگى ءۇش جىلدا ولاردىڭ سانى 446-عا دەيىن ءوستى. تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە ءسۇتتى جانە ەتتى باعىتتاعى ءىرى قارا مالدىڭ سانى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 5,2%-عا ءوسىپ, 7,4 ملن باسقا, ونىڭ ىشىندە سيىردىڭ سانى 13,4%-عا ارتىپ, 4,2 ملن باسقا دەيىن كوبەيدى. ءوز كەزەگىندە مۇنىڭ ءبارى ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ ارتۋىنا (2023 جىلى +4,9%) اكەلدى.
بىلتىر ءسۇت وندىرۋشىلەرگە ارنالعان مەملەكەتتىك سۋبسيديا كولەمى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسەگە – 23 ملرد تەڭگەدەن 35 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. مۇندا 10 باعىت قاراستىرىلعان: اسىل تۇقىمدى انالىق مال باسىن ساتىپ الۋ, اسىل تۇقىمدى بۇقالاردى تابىنعا جىبەرۋ, ءسۇت ءوندىرۋ قۇنىن ارزانداتۋ, جەمشوپ شىعىندارىن ازايتۋ جانە باسقالار.
ءسۇتتى باعىتتاعى ىقم وسىرۋگە ارنالعان نىسانداردى سالۋ, كەڭەيتۋ جانە ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارىنا ارنالعان جابدىقتاردى (ساۋ اپپاراتتارى, ءسۇتتى سالقىنداتقىشتار, ت. ب.) ساتىپ الۋ كەزىندە فەرمەرلەردىڭ ينۆەستيتسيالىق سالىمدارى دا 25% مولشەرىندە سۋبسيديالانادى.
بۇدان بولەك, مەملەكەت مال باسىن, تەحنيكا مەن تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن فەرمەرلەردىڭ نەسيەلىك جانە ليزينگتىك مولشەرلەمەلەرىن 6% دەڭگەيىنە دەيىن جەتكىزە وتىرىپ سۋبسيديالايدى.
قازىرگى ۋاقىتتا مال شارۋاشىلىعىن, ەڭ الدىمەن, ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا نەگىزگى تەجەگىش فاكتور — جەمشوپ بازاسىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا مال ازىعىن ءوندىرۋ كولەمى زووتەحنيكالىق نورما بويىنشا تالاپ ەتىلگەننەن 2 ەسە از. ەگىس القاپتارىنداعى جەمشوپ داقىلدارىنىڭ ۇلەسى عىلىم ۇسىنعان 30%-عا قاراعاندا از, شامامەن 13,4%-دى قۇرايدى.
سوندىقتان قازاقستانداعى ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى بولىگى ماۋسىمدىق سيپاتقا يە, ياعني ءوندىرىس جازعى مەزگىلدە جايىلىمدىق جەردىڭ ءشوبىن پايدالانا وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل ماۋسىمارالىق كەزەڭدە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى ءۇشىن شيكىزات تاپشىلىعىنا اكەلەدى. ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا تەك مىقتى جەمشوپ بازاسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن جانە ءسۇتتى سيىرلاردى جىل بويى قورادا ۇستايتىن ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارىندا عانا قول جەتكىزىلەدى.
2023 جىلى 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا رەسپۋبليكادا جەمشوپ داقىلدارىنىڭ القابى 100 مىڭ گەكتارعا نەمەسە 3,1-دەن 3,2 ملن گەكتارعا ۇلعايدى. ولاردان الىناتىن جالپى ءونىم 2020 جىلعى 4,6 ملن توننادان 2022 جىلى 4,9 ملن تونناعا دەيىن ءوستى. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جەمشوپ ءوندىرۋ كولەمىنىڭ بەلگىلى ءبىر ۇلعايۋىنا قول جەتكىزىلدى. بۇگىنگى كۇنى ءىرى ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ – 80% (2020 جىلى – 5%), شىرىندى جەم – 60% (2020 جىلى – 50%), كونتسەنتراتسيالانعان جەم 50%-دى (2020 جىلى – 48%) قۇرايدى.
سالانىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان جەمشوپ ءوندىرىسىن دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋدا. ول 2025 جىلعا قاراي جەمشوپ داقىلدارىنىڭ ەگىس القابىن 3,3 ملن گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەيدى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا رەسپۋبليكادا جەمشوپ داقىلدارىنىڭ كولەمى 100 مىڭ گەكتارعا نەمەسە 3,1 ملن گەكتاردان 3,2 ملن گەكتارعا ۇلعايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ وڭ تاجىريبەسىن كەڭىنەن تاراتۋ جونىندەگى باستاماسى ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارىن دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى. ستف سالۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن سالا جەتەكشى ورىنعا شىقتى. وڭىردە رەسپۋبليكاداعى ءسۇت كولەمىنىڭ 10%-دان استامى وندىرىلەدى. ونى وندىرۋمەن 52 مىڭ باس مالى بار 100-دەن استام اگروقۇرىلىم اينالىسادى, ونىڭ 38-ءى – زاماناۋي ءسۇت كەشەنى.
سقو-دا سوڭعى 6 جىلدا مال باسىنىڭ جالپى سانى 16 مىڭ سيىردان اساتىن جانە قۋاتى 81,8 مىڭ توننا ءسۇت وندىرەتىن 30-دان استام ءسۇت فەرماسى ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق بۇل 1 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا 39,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى.
سقو تاجىريبەسىن كەڭەيتۋ شەڭبەرىندە 2023 جىلى سەنىمدى اگەنت ارقىلى اوك سالاسىنداعى جوبالارعا جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلا باستادى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – يمپورتتى الماستىرۋ, ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىممەن تولتىرۋ جانە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ ارقىلى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ.
وتكەن جىلى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا جالپى وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا شامامەن 372 مىڭ توننا ءسۇتتى قۇرايتىن 65 ءسۇت-تاۋارلى فەرماسىن نەسيەلەۋ ءۇشىن 100 ملرد تەڭگە ءبولىندى. شارتتارعا سايكەس 5 ملرد تەڭگەگە دەيىنگى جەڭىلدەتىلگەن نەسيە 10 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جىلدىق 2,5%-بەن بەرىلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەت شارۋاشىلىعى, جىلىجاي كەشەندەرىن, جەمىس ساقتاۋ قويمالارىن, بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىن, بالىق وڭدەۋ كاسىپورىندارىن, قۇس شارۋاشىلىعىنداعى اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتورلاردى سالۋ جانە ت.ب. جوبالاردى قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگى بولۋى ءۇشىن باعدارلاماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.
جالپى, 2024 جىلى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا 80-گە جۋىق جوبانى ىسكە قوسۋ ءۇشىن 100 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق تا ءبىر ورىندا تۇرعان جوق. وسىلايشا, 2024 جىلى فاو (بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى) قازاقستاندا ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى ۇزاقمەرزىمدى سالالىق باعدارلامانى ازىرلەۋگە تەحنيكالىق قولداۋدى ماقۇلدادى. بۇل فاو-نىڭ تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
سونداي-اق قازاقستاندىق-گەرماندىق KFM ءسۇت جوباسىن اتاپ وتكەن ءجون. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2019 جىلعى جەلتوقساندا بەرلينگە رەسمي ساپارى بارىسىندا اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويىلعان بولاتىن. ونىڭ اياسىندا گەرمانيانىڭ فەدەرالدى ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قازاقستاننىڭ فەرمەرلەرىنە ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارىن دامىتۋ بويىنشا ءبىلىم مەن داعدىلاردى مەڭگەرۋدە قولداۋ كورسەتەدى.
4 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ شارۋالارى ءتيىستى كونسالتينگتىك قىزمەتتەر الدى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبا جۇمىسى الماتى وبلىسىندا «بايسەركە-اگرو» وعوو بازاسىندا كەڭەسشىلەر دايارلاۋ جانە ءسۇت سالاسى ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا شوعىرلانعان.
ىشكى نارىقتى ساپالى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تولىقتىرۋ – ۇكىمەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. قازىردىڭ وزىندە وڭ ناتيجەلەر بار, سوندىقتان جۇمىس قارقىنىن باسەڭدەتپەۋ ماڭىزدى. دامۋ باعدارلامالارىن ودان ءارى ىسكە اسىرۋ قازاقستانعا ءوندىرىس دەڭگەيىن ەداۋىر ارتتىرۋعا جانە كوپتەگەن تاۋار ءتۇرى بويىنشا ءوز قاجەتتىلىگىن جابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
