كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ قارجى سەكتورىندا بىرقاتار ماڭىزدى زاڭنامالىق باستاما جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن, ولاردىڭ ماقساتى كەدەرگىلەردى جويۋ, زاڭنامانى ىرىقتاندىرۋ جانە باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قولايلى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق ورتانى قۇرۋعا, ۇلتتىق جانە قارجىلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا جانە قارجىلىق تەحنولوگيالاردى قولداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىنى, قارجى نارىعىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋىن رەتتەۋ مەن ىنتالاندىرۋدىڭ وڭتايلى ستراتەگياسىن ازىرلەپ جاتقانىمىز دا باس بانكيردىڭ نازارىنان تىس قالمادى.
سپيكەرلەر مەملەكەت پەن قارجى سەكتورى اراسىنداعى بايلانىسقا, قالتارىستا قالعان پروبلەمالارعا نازار اۋداردى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, قارجى ۇيىمدارىنىڭ وپەراتسيالىق قىزمەتىنە مەملەكەتتىڭ شامادان تىس ارالاسۋى جانە پروپورتسيونالدى ەمەس سالىق جۇكتەمەسى بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ شەتەلدىك كاپيتال ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن.
بيىل مامىردا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ەكونوميكانى ىرىقتاندىرۋ شارالارى تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. وسىنىڭ اياسىندا تاۋار نارىقتارىندا باسەكەلەستىكتى دامىتۋ, بيزنەستى اشۋ جانە جۇرگىزۋ راسىمدەرىن ىرىقتاندىرۋ, جاڭا بانكتەر اشۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان ەدى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ 2024 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن جاڭا بانكتەر اشۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جانە حالىق پەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن بانك قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس. فورۋمعا قاتىسقان قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا جاڭا جارلىقتان ەكى باعىتتى ءبولىپ كورسەتۋگە بولادى دەيدى. ءبىرىنشىسى – جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ ەركىندىگى قاعيداتىن تولىق جۇزەگە اسىرۋ جانە مەملەكەتتىڭ نارىقتىق قاتىناستارعا زاڭسىز ارالاسۋىنا جول بەرمەۋ. ەكىنشىسى – كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى ءۇشىن جاساندى تۇردە جاسالعان ارتىقشىلىقتاردى جويۋ.
باحمۋتوۆا ايتىپ وتكەندەي, بۇل قۇجات «مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قارجىلىق رەتتەۋشى ورگانداردىڭ كىرىستەرىن قارجى سەكتورى مەن ونىڭ قاتىسۋشىلارىنا قاتىستى بەلگىلەنگەن باسىمدىقتارعا سايكەستەندىرۋ قاجەت پە؟» دەگەن ماسەلەگە نۇكتە قويماسا, سانى بار, ساپاسى جوق كوپ جارلىقتىڭ ءبىرى بولىپ قالۋى دا ابدەن مۇمكىن.
كاسىپكەر ەلدار ابدىرازاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكاداعى وزگەرىستەردىڭ شىعار-شىقپاس جانى بار.
«بۇل باعىت – ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزعا قايشى. بىراق سوعان قاراماستان ۇكىمەت تە, ۇلتتىق بانك تە ەكونوميكانى تسيكلدىك تۇردە قولداۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. مۇنداي جاعدايدا ەكونوميكانى دا, بانكتەردى دە ارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك از. حالىقتىڭ 3 پايىزى عانا پايدالى قازبا سەكتورىندا جۇمىس ىستەيدى. بىزدەگى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى جابىق تاقىرىپ بولعاندىقتان, ورتا تاپ وكىلدەرىن قالىپتاستىرا الماي وتىرمىز. بۇل كاسىبي ماماندار ارمياسىن قالىپتاستىرۋىمىزعا كەدەرگى بولادى. مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ نارىق ءينفانتيلدى كوزقاراستىڭ قۇرساۋىندا جاتىر. ەكونوميكالىق بەلسەندى توپ ەمەس, سابيلەرگە دەيىن ءوز ويىن اشىق ايتا المايدى, قالاۋىنىڭ نە ەكەنىن دە بىلدىرە المايدى. بۇل ماسەلەلەردى رەتتەمەي جاتىپ, كاسىپقوي مەنەدجمەنتتى جەتىلدىرۋ تۋرالى اڭگىمە ايتۋ ەرتە. جۇمىسشىلار نەمەسە ەكونوميكالىق بەلسەندى سەگمەنت ەمەس, ولاردى باسقارىپ وتىرعان باسشىلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە نازار اۋدارۋ كەرەك», دەيدى ە.ءابدىرازاحوۆ.
«قازاقستان دامۋ بانكى» اق تاۋەلسىز ديرەكتورى ءانۋار سايدەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قارجى سەكتورى حالىق پەن بيزنەسكە قارجى قۇرالدارى مەن قىزمەتتەرىنە كەڭىرەك قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان قاراستىرىلىپ, بيزنەس پەن بانك اراسىنا سىنا قاعىپ تاستالعان.
«نارىق ولشەمى بويىنشا بانكتەردى بيزنەستى قولداۋعا مىندەتتەۋ – تەرىس كوزقاراس. سەبەبى بانك تە بيزنەستىڭ ءبىر ءتۇرى. بانك بيزنەسى – ءوزىنىڭ وپەراتسيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان, باسقالار سياقتى كاسىپكەرلىكتىڭ ءبىر ءتۇرى. ايىرماشىلىعى باسقا ادامداردىڭ اقشاسىمەن جۇمىس ىستەيدى. نورماتيۆتىك تۇرعىدان العاندا, رەجىمدەردى ىرىقتاندىرۋدىڭ نۇسقاۋلار كاسىپكەرلەرگە دە, بانكتەرگە دە قاتىستى بولۋى كەرەك. بانك سەكتورى قيىن كەزەڭدەر مەن داعدارىستاردى باستان وتكەردى, تولىققاندى ايىعىپ شىقتى دەۋگە ءالى ەرتە. ءبىزدىڭ بانك جۇيەسىنە رەتتەۋدىڭ ەڭ زاماناۋي ءادىس-ءتاسىلى ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل ولقىلىق, تەڭگەرىمسىزدىك بانكتىك بيزنەستىڭ بيزنەس رەتىندە رەتتەلۋىنە اكەلىپ سوعادى. كوپتەگەن تالاپتار بۇل تەڭگەرىمدى بۇزادى», دەيدى ساراپشى.
بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق بانك جۇيەسى تمد ەلدەرى مەن الەمدەگى ەڭ وزىق جۇيەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلدى.
«بانكتەر قوسىمشا كاپيتالداندىرۋ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن ەركىن وتىمدىلىككە يە بولۋى كەرەك. كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارىنىڭ بۇزىلۋى 2008-2009 جىلدارداعى پروبلەمالارعا اكەلىپ سوقتى», دەيدى سپيكەر.
«Halyk bank» باسشىسى ءۇمىت شاياحمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدىك بانكتەر قارجى نارىعىنداعى جاعدايعا اسەر ەتە المايدى. ىشكى نارىقتاعى 21 بانكتىڭ 12-سىندە شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەس بار. ول سونداي-اق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى مەنتاليتەت پەن ديالوگتى قايتا قارايتىن كەز كەلگەنىن دە ەسكەرتىپ ءوتتى. بايانداماشى نازار اۋدارعان تاعى ءبىر ماسەلە – بانكتەردىڭ نەسيەسى.
«ارزان مولشەرلەمەنى نارىق زاڭى قالىپتاستىرا الادى, ال ناقتى سەكتوردا سەنىمدى قارىز الۋشىلاردى تابۋ قيىن. جاڭعىرتۋ, كەڭەيتۋ, سالۋ جانە جاڭارتۋ جوبالارىنا وتىنىمدەر ازايىپ بارادى. نەسيەنىڭ كوبى ساۋدانى قارجىلاندىرۋعا نەمەسە اينالىم كاپيتالىنا جۇمسالادى. دەگەنمەن اۋىل شارۋاشىلىعى, اگروبيزنەس جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار سياقتى قوسىمشا كوڭىل ءبولۋدى جانە قارجىلاندىرۋدى قاجەت ەتەتىن سالالار بار. ەلدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋال ءماز ەمەس. ينۆەستورلار مەن بيزنەسمەندەر سالىق زاڭناماسىنىڭ جانە مونوپولياعا قارسى رەتتەۋدىڭ تۇراقتىلىعىنا سەنبەيدى. بىرنەشە اپتا بۇرىن وزبەكستاندا فورۋمدا بولدىم. ماعان بىرنەشە شەتەلدىك ينۆەستور كەلىپ, ۇكىمەتپەن جۇمىس ىستەۋ, قازاقستاننىڭ مونوپولياعا قارسى جانە سالىق زاڭدارىن ءتۇسىنۋ قيىنداپ بارا جاتقانىن ايتتى», دەيدى ساراپشى.
الماتى
