سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
دەپۋتاتتىق ساۋالدا گۇلدارا نۇرىموۆا سپورتتىڭ وسى ءتۇرى الەمدىك ارەنادا ەكىتۇرلى اتالىپ, جۇرتتى جاڭىلىستىراتىنىن ايتتى. بۇل بىلاي, ويىننىڭ وسى تۇرىنەن ەلىمىزدە ۇيىمداستىرىلاتىن حالىقارالىق جارىستار «توعىزقۇمالاق» اتالسا, قىرعىز اعايىندار وتكىزىپ جۇرگەن ءدال وسى ويىن «توعىزكورگول» دەپ اتالىپ ءجۇر ەكەن. مۇنىڭ سالدارى ويىننىڭ الەمگە تارالۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە كەرى اسەر ەتەتىن كورىنەدى.
«مەملەكەت باسشىسى بيىل ەلىمىزدە وتەتىن اۋقىمدى ءىس-شارانىڭ ءبىرى V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىنىن جوعارى دەڭگەيدە ساپالى ۇيىمداستىرۋدى تاپسىرعان ەدى. وسىعان وراي اتالعان ويىندى وتكىزۋ قارساڭىندا اسا ماڭىزدى ءبىر ماسەلە بار. ءيا, توعىزقۇمالاق زياتكەرلىك ويىنى – تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق مۇراسى. تاريحي قۇندىلىعى مەن اقىل-وي مادەنيەتىنىڭ كورسەتكىشى ءارى ورتاق جادىگەرى سانالادى. بۇل ويىن كەيىنگى جىلدارى جاقسى دامىپ, دۇنيەجۇزىلىك توعىزقۇمالاق فەدەراتسياسى قۇرىلدى. 2020 جىلى يۋنەسكو توعىزقۇمالاقتى ادامزاتتىڭ مادەني مۇرالارى تىزىمىنە قوستى», دەدى گ.نۇرىموۆا.
كەيبىر زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە, بۇل ويىننىڭ جالپىتۇركىلىك اتاۋى – «توعىزات». مىسالى, ەتنوگراف گ.زاگرياجسكيدىڭ ەڭبەگىنەن دە ويىن XIX عاسىردا «توعىزات» دەپ اتالعانىن بىلۋگە بولادى ەكەن.
«توعىزقۇمالاقتىڭ اتاۋى اۋەلدەن «توعىزات» اتالعانىن ويىن تاقتاسىنىڭ قازاق, قىرعىز, قاراقالپاق, نوعاي تىلىندەگى اتاۋىنان بىلۋگە بولادى. بۇگىندە قازاق, قىرعىز حالىقتارى ساقتاپ, دامىتىپ كەلە جاتقان ويىن سپورت قانا ەمەس, قۇندىلىققا اينالدى. ويىننىڭ ودان ءارى تانىلۋىنا بوگەت بولعان جايدى ەسكەرە وتىرىپ, الداعى V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىنىنا دەيىن جالپىتۇركىلىك بۇل زياتكەرلىك سپورتتىڭ اتاۋىن ورتاق نۇسقامەن «توعىزات» دەپ قالىپتاستىرۋ ءىس-شارالارىن قولعا الۋدى ۇسىنامىز. بۇل سپورتتىڭ دامۋىنا جول اشىپ, الەم نازارىن اۋداراتىنداي دەڭگەيگە جەتۋىنە سەپتەسەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى دەپۋتاتتىق ساۋالدا.
وسىعان قاتىستى قازاقستان جانە دۇنيەجۇزى توعىزقۇمالاق فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ءاليحان بايمەنوۆ رەسمي مالىمدەمە جاريالاپ, ءتول اتاۋدان جيرەنۋ, قاسيەتتى ۇعىمدارعا نەمقۇرايدى قاراۋ ۇلتتىق قۇندىلىقتار اياسىندا قوعامدى ۇيىستىرۋعا سەپتەسپەيتىنىن ەسكە سالدى.
ء«ماجىلىستىڭ بىرنەشە دەپۋتاتى ۇلتتىق مادەني مۇرامىز توعىزقۇمالاقتىڭ اتىن وزگەرتۋ قاجەت دەپ ۇكىمەتكە ساۋال جولداپتى. كوزىقاراقتى كەز كەلگەن ادام «بۇلار باسقانى قويعاندا, ابايدى تانىماي, اۋەزوۆتى وقىماعاندار ما؟» دەپ قايران قالعان شىعار. باستاماشىلاردىڭ كىمدى وقيتىنىن بىلمەيمىز, بىراق قاعيدالى اقيقاتتى تۇسىنبەيتىنى انىق. توعىزقۇمالاق – ۇلتتىڭ مىڭجىلدىق تاريحى بار زياتكەرلىك ويىنى. يۋنەسكو ونى ادامزاتتىڭ مادەني مۇراسى دەپ 2020 جىلى مويىنداعان. توعىزقۇمالاق – ۇلتىمىزدىڭ الەمدىك مادەنيەتكە قوسقان ۇلەسىنىڭ جارقىن ۇلگىسى. سىرتتان كەلگەن بىرەر ادام ءتۇرلى پيعىلمەن اتاۋىن بۇرمالاسا, ونداي ءتاسىلدى ءبىزدىڭ مادەنيەت پەن تاريحي جادىمىزعا قارسى سىرتقى كۇشتەر تالاي قولدانعانىن تاريحتان دا بىلەمىز. تاريحي, عىلىمي دەرەككوزدەردە, كوركەم جانە اۋىز ادەبيەتىندە, ۇلتتىڭ جادىندا ويىن تەك توعىزقۇمالاق دەپ اتالادى. ۇلتتىق ويىننىڭ اتاۋى پارلامەنت, ۇكىمەت, توعىزقۇمالاق فەدەراتسياسىنا دا تيەسىلى ەمەس. ول ەش ادامنىڭ, نە ۇيىمنىڭ مەنشىگىنە جاتپايدى. ويىننىڭ دا, ونىڭ اتاۋىنىڭ دا يەسى – قازاق حالقى. ءبىزدىڭ پەرزەنتتىك پارىزىمىز – توعىزقۇمالاقتى دامىتىپ, قاناتىن كەڭگە جايۋ», دەپ اتاپ كورسەتتى.
فەدەراتسيا جاريالاعان دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, بۇگىندە الەمنىڭ 50-دەن اسا ەلىندە توعىزقۇمالاق كوزبە-كوز وينالسا, ينتەرنەت ارقىلى 100 مەملەكەتتىڭ تۇرعىندارى ءتۇرلى سايىسقا قاتىسادى ەكەن. وسىعان دەيىن 6 الەم چەمپيوناتىنا 25-30 ەلدەن ويىنشىلار قاتىسقان. جاھانعا تانىمال زياتكەرلىك ويىنداردىڭ سايتىندا دا توعىزقۇمالاق كوش باسىندا تۇر. ويىننىڭ وسى تۇرىمەن ەلىمىزدە 210 مىڭ ادام تۇراقتى اينالىسادى ەكەن. ءيا, شىن مانىندە, مۇنىڭ بارلىعى ارداگەر, جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ, ويىنشىلاردىڭ, ولاردى دەمەپ, قولداپ جۇرگەن فەدەراتسيا, توعىزقۇمالاق قايراتكەرلەرى, كاسىپكەر, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر, ماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ بىرلەسە اتقارىپ جۇرگەن ىستەرىنىڭ جەمىسى ەكەنى تۇسىنىكتى.
سونداي-اق مالىمدەمەدە: «پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2022 جىلى توعىزقۇمالاقتى دامىتۋعا نازار اۋدارۋى ورتاق ىسكە سونى سەرپىن بەردى. ءبىز ءارى قاراي دا ۇلتتىق مۇرانى ناسيحاتتاپ, دارىپتەپ, كەڭىرەك تارالۋىنا كۇش سالامىز. پەرزەنتتىك پارىزىمىزدى اتقارۋعا ەشكىم كەدەرگى بولا المايدى. قازاق باردا, توعىزقۇمالاق دامي بەرمەك. ۇلت الدىندا زور مىندەت تۇر. ازامات رەتىندە ەل دامۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا جوعارى مىنبەرلەردەن كەلەلى وي ايتىلعانىن قالايمىز. پىكىر الۋاندىلىعىن سىيلاي وتىرىپ, قاسيەتتى قۇندىلىقتارمەن ويناۋعا بولمايتىنىن مالىمدەيمىز», دەلىنگەن.
دەپۋتاتتىق ساۋالدان كەيىن توعىزقۇمالاق زياتكەرلىك ويىنىنىڭ اتاۋىن وزگەرتۋگە قارسىلىق بىلدىرگەن ەل ازاماتتارى, قوعام بەلسەندىلەرى كوپ بولدى. «وسىندايدا ۇرپاقتان-ۇرپاققا «توعىزقۇمالاق» اتاۋىمەن جەتىپ, سانادا جاتتالىپ قالعان ويىننىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ ارقىلى نە ۇتامىز؟» دەگەن ورىندى ساۋال تۋادى. بۇل وزگەرىس كوشپەلىلەر ويىنى تاياعان شاقتا قانشالىقتى ءتيىمدى بولادى؟ بايقاعانىمىز, كوپشىلىكتىڭ ۇسىنىس-پىكىرى زياتكەرلىك ويىننىڭ اتاۋىن دا, مارتەبەسىن دە داستۇرگە ساي لايىقتى ناسيحاتتاۋعا كەلىپ تىرەلەدى.
