وتىرىس بارىسىندا اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا اكادەميا ۇسىنعان «قۋاتتى وڭىرلىك عىلىم – قۋاتتى ءوڭىر» باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋدىڭ العىشارتتارى تالقىلاندى. ءىس-شاراعا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ, ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ, بىرقاتار جاۋاپتى سالا وكىلدەرى, عالىمدار, ساراپشىلار قاتىسىپ, كوكەيدەگى ويلارىن ورتاعا سالدى.
كوشپەلى وتىرىستا ءسوز سويلەگەن جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى ەربول قاراشوكەەۆ اكىمدىك جانىنان عىلىم جانە تەحنولوگيالار كەڭەسى قۇرىلاتىنىن, ونىڭ قۇرامىنا عالىمدار, جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارى, بيزنەس وكىلدەرى ەنەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە بارلىق مۇمكىندىك بار. وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاداعى وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ 60 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. الايدا جوعارى ءونىم الۋ ءۇشىن ساپالى تۇقىم كەرەك. تۇقىمدى وسىرۋدەن بولەك ونى وڭدەپ, ساتىلىمعا شىعارۋ ماسەلەسىن قولعا الاتىن كەز كەلدى», دەدى ە. قاراشوكەەۆ.
باسقوسۋ بارىسىندا ءسوز سويلەگەن ا.كۇرىشباەۆ عىلىمي زەرتتەۋلەردى ۇيىمداستىرۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوندا عانا جۇمىس بەلگىلى ءبىر جۇيەگە تۇسەدى. «وسى جەردە دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىنە توقتالعان ءجون. اقش-تىڭ ءاربىر شتاتىندا ءىرى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى, وڭىرلىك عىلىمي ورتالىق بار, ولار سول ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ورتالىعىنا اينالعان. ولاردىڭ جۇمىسىن شتات گۋبەرناتورلارى ۇيلەستىرەدى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە عىلىمي قامتاماسىز ەتۋدىڭ مۇنداي وڭىرلىك جۇيەسى جوق», دەدى ول.
ا.كۇرىشباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جۇيەنىڭ قۇرىلماۋىنا توسقاۋىل بولىپ تۇرعان بىرنەشە سەبەپ بار كورىنەدى. بىرىنشىدەن, وڭىرلەردەگى عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسىندە تەڭگەرىمسىزدىك ورىن العان. ياعني زەرتتەۋشى مامانداردىڭ 35 پايىزى عانا جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ دەنى الماتى مەن استانا سەكىلدى مەگاپوليستەردە شوعىرلانعان.
« ۇلىتاۋ وبلىسىندا الماتى قالاسىمەن سالىستىرعاندا 68 ەسەگە, الماتى وبلىسىندا — 28 ەسەگە, تۇركىستان وبلىسىندا — 27 ەسەگە, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – 18 ەسەگە, ال جامبىل وبلىسىندا 13 ەسەگە تومەن. وسى رەتتە الماتى قالاسى زەرتتەۋشىلەر سانى بويىنشا ءتىپتى كانادانى باسىپ وزعانىن ايتۋىمىز كەرەك.
عىلىمدى قارجىلاندىرۋ بويىنشا دا الماتى مەن استانا قالالارى كوش باستاپ تۇر, ولاردىڭ ۇلەسىنە بارلىق ىشكى شىعىنداردىڭ 66%-ى, باعدارلامالىق-ماقساتتى جانە بازالىق قارجىلاندىرۋدىڭ 79%-ى, گرانتتىق قارجىلاندىرۋدىڭ 75%-ى تيەسىلى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن بولىنەتىن عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمى وتە تومەن. مىسالى, ول 2023 جىلى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە جۇمسالعان جالپى شىعىنداردىڭ بار بولعانى 0,4%-ىن قۇرادى. ال 10 وڭىردە بۇل ماقساتتارعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن قاراجات مۇلدەم بولىنبەدى.
ەكىنشىدەن, دامىعان ەلدەردە تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ اجىراماس ەلەمەنتى سانالاتىن, عىلىم مەن بيزنەس اراسىنداعى كەرى بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتىن بيزنەس-قۇرىلىمدار ءۇشىن ءبىلىمدى تاراتۋدىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن جۇيەسى ءبىزدىڭ وڭىرلەردە جوق. سوندىقتان ءبىزدىڭ عالىمدار جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى بىلمەيدى, ال بيزنەس عالىمداردىڭ عىلىمي ازىرلەمەلەرىنەن حابارى جوق.
ۇشىنشىدەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وڭىرلەردىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا فۋنكتسيونالدى جاۋاپتى بولعاندىقتان, زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە, ءبىلىمدى تاراتۋعا, شەتەلدىك تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋگە قاتىسىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە وڭىرگە ءتان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن عىلىمي تاقىرىپتاردى ورىنداۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار بولسا دا, ولار عىلىم مەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىندە ءىس جۇزىندە سىرت قالىپ وتىر», دەگەن ا. كۇرىشباەۆ سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردى اشىپ ايتتى.
كوشپەلى وتىرىستا ءوڭىر باسشىسى ە.قاراشوكەەۆ وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى عالىمداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن شارۋالاردى جوعارى رەپرودۋكتسيالى تۇقىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 12 ءتۇرلى كۇزدىك بيداي داقىلىنا تاجىريبە جاسالعان. وسى جىلى تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى سۋبسيديالاۋعا قازىنادان 857 ميللليون تەڭگە بولىنگەن.
اۋليەاتا تورىندە وڭىرلىك عىلىمدى وركەندەتۋ تۋرالى ءتۇرلى ۇسىنىستار ايتىلعان جيىن قورىتىندىسىندا پرەزيديۋمنىڭ بارلىق كوشپەلى وتىرىستارىنىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە ۇكىمەتكە وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار جەتكىزىلەتىنى ايتىلدى.
تاراز
