قورجىن اۋىلى باتىس قازاقستان مەن اقتوبە وبلىستارىنىڭ شەكاراسىنا تاياۋ, ورال قالاسىنان 300, اۋدان ورتالىعى قاراتوبە اۋىلىنان 40 شاقىرىمداي جەردە جاتىر. اققوزى دا, قورجىن دا – تاريحي جەر اتاۋلارى. مۇنداعى اققوزى – «قوبىلاندى باتىر» جىرىندا باتىردىڭ ۇزەڭگىلەس سەرىگى بولسا, سول جىردى جىرلاعان قورجىن جىراۋ وسى وڭىردە ءومىر سۇرگەن بەلگىلى اقىن بولعان. ايگىلى كۇيشى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ ۇستازى ۇزاق كۇيشىنىڭ دە كەسەنەسى وسى قورجىن اۋىلىنىڭ ماڭىندا تۇر.
قۇجاتتارعا قاراساق, 1932 جىلى قوي ءوسىرۋشى كەڭشار بولىپ قۇرىلعان اققوزىنىڭ ءوسىپ-وركەندەگەن كەزەڭى 1980 جىلدارى بولعان سياقتى. 1986 جىلى اققوزى اۋىلدىق كەڭەسىندە 320 وتباسى, 2 142 ادام تۇرعان. 1987 جىلى 464 ورىندىق ءۇش قاباتتى مەكتەپ سالىنعان. بىراق كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاپ, نارىق كەلگەن كەزدە اۋىلدىڭ بەرەكەلى تىرلىگى ءبىراز شايقالىپ قالىپتى. مۇنى دەموگرافيا دا كورسەتەدى: 2005 جىلى وكرۋگتە 223 ءۇي, 1 200 ادام قالسا, 2009 جىلعى ساناقتا وكرۋگتەگى حالىق سانى 1 088 ادام بولعانى تىركەلگەن. قازىر قورجىن اۋىلىنداعى 120-داي ۇيدە 600-دەي ادام تىركەۋدە تۇرعانىمەن, تۇرعىلىقتى ادام سانى 400-دەي عانا بولادى. 2006 جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن مەكتەپ-بالاباقشادا بيىلعى وقۋ جىلىندا 104 بالا ءبىلىم الىپ جاتىر.
بيىلعى سۋ تاسقىنى قورجىن اۋىلىنا 27 ناۋرىز كۇنى تاڭەرتەڭ كەلگەن.
– اۋىل ىرگەسىندەگى جاقسىباي وزەنى جىل سايىن كوكتەمدە ارناسى تولىپ, مىنەز كورسەتەتىنىن بىلەمىز عوي. كوپ جىل قۋاڭشىلىق بولعانىمەن, بىلتىر سۋ كوبىرەك كەلىپ, كوشەگە كىرىپ كەتتى. سوندىقتان بيىل بارىنشا ساقتانىپ, بوگەتتى نىقتادىق. 26 ناۋرىزدا قار سۋى كەلە باستادى. 27-ءسى تاڭەرتەڭ سۋ قاتتى ەكپىنمەن كەلىپ, بوگەتكە سوعىلدى. اۋىلدىڭ ەر ازاماتتارى سول جەردە جۇردىك. ساعات 10-11-لەردىڭ شاماسىندا سۋ بوگەتتى بۇزىپ, اۋىلعا قاراي ءوتىپ كەتتى. بىرنەشە جەردەن اسىپ ءوتتى. ۇستاي المادىق. ايعاي سالىپ, تراكتورمەن حالىقتى قۇتقارۋعا ۇمتىلدىق, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى مەڭدىبەك ساريەۆ سول كۇندى ەسكە الىپ.
وسىناۋ قيىن ساتتە اۋىلداعى ءۇش قاباتتى مەكتەپ ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتكە اينالعان. قۇتقارۋشىلاردىڭ قايىعى كەلگەن سوڭ اۋىل-ءۇيدى تۇگەل ارالاپ, حالىقتى تۇگەندەدى. ابىروي بولعاندا العاشقى كۇنى كەشكە دەيىن ۇيالى تەلەفون بايلانىسى ۇزىلگەن جوق. سول كۇنى اۋىلدا بولعان 400-گە جۋىق ادامدى تىزىمدەپ, مۇعالىمدەر وقۋشى بالالاردى تۇگەندەدى. اۋىلداعى ەكى قاريا اجە, اربادا وتىراتىن ءۇش مۇگەدەك جان, ءبارى مەكتەپكە جەتكىزىلدى. كوكتەم بولعانىمەن, كۇن سۋىق ەدى. ەڭ جىلى كابينەتتەرگە بالالار مەن قارتتاردى ورنالاستىرىپ, سۋ بولعان كيىمدەرىن اۋىستىرىپ, اركىم وزىندە بارىمەن ءبولىسىپ, بۇكىل اۋىل ءبىر ءۇيدىڭ ادامىنداي بولدى.
اۋىلدى سۋ باسقان سوڭ 3-4 ساعاتتان كەيىن-اق سامان تاستان سوعىلعان ۇيلەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى وپىرىلىپ قۇلاي باستاپتى. اسىرەسە, ءتۇن ىشىندە سارقىراعان سۋدىڭ دىبىسى, سۋعا كەتىپ قينالعان مالدىڭ جانۇشىرعان داۋىسى وتە ۇرەيلى بولعان. اققوزىلىقتاردىڭ باسىنان وتكەن ەڭ اۋىر ءتۇن ەدى بۇل.
بۇل كەزدە اققوزى اۋىلدىق وكرۋگىندە بولعان وقيعادان ءدۇيىم قازاقستان جۇرتى حاباردار بولعان ەدى. وبلىس باسشىلىعى جەدەل قۇتقارۋ جۇمىسىنا كىرىستى. اۋىلداعى بۇكىل كوممۋنالدىق جەلىلەر سۋ استىندا قالعاندىقتان, ەلەكتر قۋاتى, گاز قۇبىرى, سۋ جۇيەسى تۇگەل اجىراتىلعان. تۇنگى ساعات 2-لەردە ۇيالى بايلانىس تا ءۇزىلدى. دەگەنمەن توتەنشە جاعدايدىڭ بارىسى تولىق باقىلاۋعا الىندى. قاراتوبە اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان سۇلتان باستاعان قۇتقارۋشىلار توبى باسشىلىقتى قولىنا الدى. اۋىل حالقى ەكى كۇنگە جۋىق تاسقىن سۋدىڭ قورشاۋىندا بولعانىمەن, تاس-ءتۇيىن قالپىن ساقتادى.
29 ناۋرىز كۇنى قورجىن اۋىلىنا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعالي ۇلى باستاعان ەكى تىكۇشاق ۇشىپ كەلدى. وزىمەن بىرگە ىستىق تاماق, ءدارى-دارمەك, ت.ب. ەڭ كەرەكتى زاتتاردى الىپ كەلگەن ءوڭىر باسشىسى حالىقپەن جۇزدەسىپ, اۋىل حالقىن قاۋىپسىز جەرگە – اۋدان ورتالىعىنا كوشىرەتىنىن حابارلادى. ءسويتىپ قوس تىكۇشاق ەكى كۇن بويى 300-گە جۋىق ادامدى قاراتوبە اۋىلىنا تاسىپ, 288 ادام قاجىم جۇماليەۆ اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ جاتاقحاناسىنا ورنالاستىرىلدى.
اۋىل ادامدارىن وسىناۋ اۋىر حالدەن الىپ شىققان بۇكىل ەلدىڭ جاناشىر پەيىلى, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاراتوبەگە ارنايى ۇشىپ كەلىپ, ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتە جاتقان اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋى, تاسقىننان زارداپ شەككەن حالىققا دەم بەرۋى ەدى.
– پرەزيدەنتتىڭ كەلىپ كەتكەنى اققوزىلىقتارعا اسەر ەتكەنىن بىلەسىز بە؟ بۇكىل قايعىمىز سەيىلگەندەي بولدى, سەنىم بەردى بىزگە! شىنىمدى ايتسام, سول ساتكە دەيىن «اۋىلىم جوق بولىپ كەتە مە» دەپ قورىقتىم. جۇرتى عانا قالعان اۋىل از ەمەس قوي. سولاردىڭ ءبىرى بولا ما دەپ ۋايىمدادىم. بالالارىمنىڭ تۋعان جەرى, تالاي تۇلەگىمنىڭ ۇلكەن ومىرگە قانات قاققان جەرى. ءار ادام ءوز اۋىلىن, وسكەن كوشەسىن ساعىنادى عوي. تاريحتا ورنى بار ەل بولىپ قالساق ەكەن دەيمىن, – دەدى اققوزى مەكتەپ بالاباقشا بوبەكجاي كەشەنىنىڭ ديرەكتورى ايگۇل ايتقاليەۆا.
اۋىل حالقى كەڭ-بايتاق قازاقستاننىڭ ءار ايماعىنان كەلگەن گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ استىندا قالدى. مەملەكەتتىڭ دە كومەگى از بولعان جوق. وكرۋگتەگى 146 وتباسىنا 364 مىڭ تەڭگەدەن بىرجولعى الەۋمەتتىك كومەك بەرىلدى. تاسقىن كەزىندە شىعىن بولعان 970 باس قوي-ەشكى, 80 باس ءىرى قارا, ون شاقتى جىلقىنىڭ قۇنى دا مەملەكەت تاراپىنان تولتىرىلىپ, قاراجات مال يەلەرىنىڭ جەكە شوتىنا اۋدارىلدى. ءتىپتى تابيعات اپاتى كەزىندە ب ۇلىنگەن تۇرمىستىق تەحنيكا دا باعالانىپ جاتىر ەكەن.
جاقىندا قورجىن اۋىلىنا ارنايى ساپارلاپ بارىپ قايتتىق. ەكى اي بۇرىن سۋ تاسقىنىنىڭ استىندا قالعان اۋىل ءالى اپات زاردابىنان ارىلا قويماسا دا, جاقىن كۇندەرى باستالاتىن قاربالاس جۇمىستىڭ قامى كورىنىپ تۇر. جول جوندەۋ مەكەمەلەرى تاسقىن كەزىندە ب ۇلىنگەن 40 شاقىرىمدىق جولدى رەتكە كەلتىرىپ قالىپتى. جەردىڭ ىلعالى بۇعان دەيىن اۋىر تەحنيكانىڭ جۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرمەگەن ەكەن. قۇرىلىس ەندى قىزباق.
– قورجىن اۋىلىنداعى قۇرىلىس بارىسىن وبلىس اكىمى تىكەلەي باقىلاپ وتىر. وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى وڭىرگە تانىمال, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مىعىم 6 قۇرىلىس كومپانياسىن تاڭداپ بەردى. قازىر اۋىلدا 90 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. ونىڭ 72-ءسى جاڭا جەردە بوي كوتەرەدى, 18-ءى تۇرعىنداردىڭ قالاۋى بويىنشا بۇرىنعى ورنىنان سالىنادى, – دەيدى ج.سۇلتان.
قۇرىلىس باستالماس بۇرىن اۋىلعا ارنايى ماماندار – گەودەزيستەر كەلىپ, زەرتتەپ, ەڭ بيىك جەردى تاڭداپ بەرىپتى. بۇل جەردە جاڭادان ءۇش كوشە بوي تۇزەمەك. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالىپ جاتقان اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيى, اۋىل اكىمدىگى, دارىگەرلىك پۋنكت, كىتاپحانا, ۆەتەرينارلىق ستانسا عيماراتتارى دا جاڭادان سالىنادى. قۇرىلىسشىلار تۇرعىن ۇيلەردى 1 قىركۇيەككە دەيىن اياقتايمىز دەپ ۋادە بەرىپ وتىر.
– جاڭا ۇيلەردى ەكى-ءۇش ايدىڭ ىشىندە تاپسىرامىز دەپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ «تاۋەكەل» جشس 23 ءۇي تۇرعىزامىز. ۇجىمدا 50 ادامعا دەيىن قىزمەت ەتەدى. تەحنيكامىزدى اكەلىپ الدىق. وسى اۋىلدان جەرگىلىكتى 10 ادامدى جۇمىسقا الامىز, – دەيدى ءبىز جولىققان قۇرىلىس بولىگىنىڭ جەتەكشىسى تۇرار ەسمۇرات ۇلى.
– مەكتەپتە 40 جىل ەڭبەك ەتكەن ارداگەر ۇستازبىن. بيىل سۋ اپاتى بولىپ, حالىقتىڭ ۇنجىرعاسى ءتۇسىپ كەتىپ ەدى. جاڭا ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى باستالعالى كوڭىلىمىز كوتەرىلىپ, قۋانىپ ءجۇرمىز. كۇندە كەلىپ, كورىپ كەتەمىن. اۋىلدىڭ وسى جاعىن «جاڭاقونىس» دەپ اتاپ ءجۇرمىن. بۇيىرسا, كۇزدە قونىستويعا شاقىرامىز, – دەيدى اۋىل اقساقالى ارتىق كارىم ۇلى.
اۋىل تۇرعىنى ايدانا الىبايقىزىنىڭ ءۇيى ناۋرىزدىڭ 27-ءسى كۇنى ەڭ الدىمەن قۇلاعان عيماراتتىڭ ءبىرى ەكەن.
– وسى اۋىلدا تۋىپ-ءوستىم. اۋىلدىڭ اۋىر كۇندەرى ارتتا قالعانداي. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتقان ءسوزى, اۋىل تۇرعىندارىنا بەرگەن ۋادەسى ورىندالىپ جاتقانىنان كورىپ وتىرمىز. قۇرىلىس باستالىپ جاتىر. اۋىلىمىز بولاشاقتا گۇلدەنەدى دەگەن سەنىمدەمىز, – دەيدى ايدانا.
ايتپاقشى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن اققوزى اۋىلدىق وكرۋگىن اۋدان ورتالىعىمەن جالعايتىن جول بويىنداعى قالدىعايتى جانە جاقسىباي وزەندەرىنە كوپىر سالۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دا دايىندالىپ جاتىر ەكەن. قورجىن اۋىلىن تاسقىن سۋدان قورعايتىن بوگەت تە بيىل جاڭارتىلماق. الداعى جىلدارى جول ماسەلەسى دە شەشىلسە, شالعايداعى اۋىلدىڭ شارۋاسى تولىق تۇگەندەلەرى انىق.
باتىس قازاقستان وبلىسى,
قاراتوبە اۋدانى
