ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى 2021 جىلى باستالعان كينوتۋىندى ۇلت ۇستازىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان. تولىقمەترلى تاريحي درامانى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن, ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن «Folklore media» ستۋدياسى تۇسىرگەن. پروديۋسەرى مەن ستسەناري اۆتورى – عالىم دوسكەن (ستسەناريدى بىرلەسىپ جازعان – تۇرسىنجان شاپاي, اسقار قۇمىران). رەجيسسەرلەرى – ەرگەن توقمىرزين مەن ەرلان نۇرمۇحامبەتوۆ, كومپوزيتورى – بەيبىت اقوش.
ءفيلمدى تاماشالاعان ءار كورەرمەن تۇتاس ءبىر ۇرپاقتىڭ ساۋاتىن اشىپ, ەلىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن اقاڭنىڭ سوقتىقپالى عۇمىرىن, التى رەت اباقتىعا قامالىپ, ەكى مارتە جەر اۋدارىلىپ, ەكى رەت ءولىم جازاسىنا كەسىلۋىنىڭ سىرىنا ءۇڭىلىپ, جاۋاپ الارى دا ءسوزسىز. رەسەي يمپەرياسى مەن ەۋروپانىڭ ايتۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىن تامامداعان ءبىلىمپاز قازاق زيالىلارىنىڭ العاشقى تولقىنى ۇستاز دەپ مويىنداعان باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمىنىڭ ءومىر جولى تۋرالى باياندالاتىن كارتينا سول زاماننىڭ شىندىعىن دا تامشىلاي كورسەتەدى. احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ نەگىزىن سالىپ, XX عاسىردىڭ باس شەنىندەگى ءىرى تۇركولوگ عالىمدار ونى قالاي تەڭ تۇتقانى دا سۋرەتتەلەدى. سونداي-اق فيلم ءولىم ءتانىن السا دا, بىراق ءوزىن ەشقاشان جوعالتپاي, ىستەگەن بارلىق ىستەرى كەلەر ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە اينالادى دەپ سەنگەن احمەتتىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتتەرىنەن سىر شەرتەدى.
تۋىندىدا باستى رولدەردى بەلگىلى اكتەر ازامات ساتىبالدى مەن داريا الەكساندروۆا سومدايدى. بۇعان قوسا, فيلمدە ءاليحان بوكەيحان, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى سىندى نار تۇلعالاردىڭ وبرازىن ەركەبۇلان دايىروۆ پەن ايدار ناۋرىزباەۆ ويناعان. جالپى, اكتەرلىك قۇرامنىڭ دا ەرەكشە تالعاممەن جاساقتالعانىن بايقادىق. الەكساندر باگريانتسەۆ, ەرلان كارىباەۆ, ماكسيم لۋكايانوۆ, ميحايل توكارەۆ, داۋرەن سەرعازين, الەكسەي فيالكو, نازگۇل قارابالينا, عالىمبەك وسپانوۆ, الەكساندر سۆينتسوۆ, نۇراليم ۆاريسوۆ, يركا ابدۋلمانوۆا, ايبولات داستان ۇلى سىندى باسقا دا تالانتتى اكتەرلەردى كوردىك.
سونداي-اق جابىق كورسەتىلىم اياسىندا اقاڭنىڭ ءار كەزەڭدەگى سۋرەتتەرى قويىلعان كورمە ۇيىمداستىرىلدى.
كينوتۋىندىنىڭ پروديۋسەرى ءارى ستسەناري اۆتورى عالىم دوسكەن اتالعان كارتينا تەك قانا احمەت تۋرالى ەمەس ەكەنىن ايتادى.
«ياعني مۇندا قازاقتىڭ ۇلتتىق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ العاشقى لەگى, سولاردىڭ ارمانى مەن كوكسەگەن مۇراتى بەرىلسە, ءبىر جاعىنان سۇلۋلىق, ادەمىلىك سۋرەتتەلەدى. احمەتتىڭ قيىن تاعدىرى ارقىلى سول قازاق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ سويلەۋ مادەنيەتىنەن باستاپ, كيىم كيىسى, ءجۇرىس-تۇرىسىنا دەيىن ەڭ اۋەلى ءوزىمىز ەلەستەتىپ, سودان كەيىن سىزدەرگە جەتكىزۋگە تىرىستىق», دەيدى كينو پروديۋسەرى.
ال كوركەم ءفيلمنىڭ ستسەناريىن جازۋعا ون ەكى اي ۋاقىت كەتكەن.
ء«فيلمدى تۇسىرۋگە ەكى جارىم جىلداي ۋاقىت كەتتى. ويتكەنى پاندەميانىڭ ۋاقىتىندا باستالىپ كەتكەن بولاتىن. سول سەبەپتى وڭايعا تۇسپەدى. الماتى جانە سەمەي قالاسىندا ءتۇسىرىلدى. بۇل جەرلەردە ەسكى ۇيلەر كوپ بولدى. سونىمەن قاتار جەتىسۋ, دالالىق كورىنىستەردىڭ كوبىسى اباي وبلىسىندا ءتۇسىرىلدى», دەدى عالىم دوسكەن.
سونداي-اق ول تاريحي دەرەكتەردىڭ مۇقيات زەرتتەلىپ الىنعانىن اتاپ ءوتتى.
«ەستەلىكتەرىنىڭ وزىندە قايشى تۇستار كەزدەسەدى. ونىڭ ءوزى قانشالىقتى راس ەكەنىن تەكسەرىپ الۋ كەرەك. سوندىقتان ءبىز بارىنشا سول كەزدەگى جاعدايعا, سول كەزدەگى شىندىققا, سول كەزدەگى ساياسي جاعدايعا وسى فيلم جاۋاپ بەرە الا ما, جوق پا دەگەنگە باسىمدىق بەردىك», دەيدى كينو پروديۋسەرى.
ءيا, تاريحي تۇلعالاردى بەينەلەگەن فيلمدەردىڭ ارتار اۋىر جۇگى دە, سۇرالار تالابى دا وسى – تاريحي شىندىق پەن كوركەم شىندىقتىڭ, دەرەكتەر مەن دايەكتەردىڭ ورىندى ءارى ناقتى قولدانىلۋى.
ءفيلمدى تاماشالاعان «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ ديرەكتورى بولات ءمۇرسالىم تۋىندىدا تاريحي دەرەكتەردىڭ بۇرمالانعان جەرى جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«تاريحي دراما احمەت پەن بادريسافانىڭ تەپەرىشتى-تالايلى تاعدىرىن سۋرەتتەيتىن قاقتىعىستى دۇنيەدەن گورى ەكى مۇڭلىقتىڭ ءۇنسىز ۇعىسقان كوڭىل پەرنەلەرىن نازىك باسقان پولوتنوعا كوبىرەك ۇقسايدى. رەاليستىك كينو تىلىنە ءبىردى-ەكىلى جەردە سيمۆوليزم, اللەگوريا ەلەمەنتتەرى جىمىن بىلدىرمەي ءسىڭىپ كەتكەن. وزىمىزگە جاقىن الاش تاقىرىبى بولعان سوڭ, ىشتەي بەيسانالى تۇردە «قاتە» دە ىزدەپ وتىردىق, فيلمدە بىردە-ءبىر ماڭىزدى فاكتىنىڭ ميفكە اينالعان, باسقاشا تراكتوۆكا جاسالعان جەرى جوق. ءفيلمنىڭ مۋزىكاسى ۇلتتىڭ رۋحاني كوسەمىنىڭ الەمىنە ساعىنىشتى سازبەن بويلاپ, جاڭاشا ينتەرپرەتاتسيا بەرە تۇسەدى», دەدى ول.
كينو دا يدەولوگيانىڭ ماڭىزدى ءبىر بولشەگى ىسپەتتەس. قوعامدى تاربيەلەۋ, ۇلتتىق سانانى وياتۋ, رۋحاني دەڭگەيدى كوتەرۋ جولىندا كوگىلدىر ەكراندا كورسەتىلەتىن تۋىندىلاردىڭ ءرولى كۇشتى. وسى ورايدا «ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسى قۇرمانبەك جۇماعالي دا اتالعان تاريحي دراماعا قاتىستى ءوز ويىمەن ءبولىستى.
«ۇلتتىق ءپاتريوتيزمدى تەك تاريح وياتادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تامىرى تەرەڭ تاريحتان باستاۋ الادى. وسىنى الاش الىپتارى ايتىپ, قاعازعا ءتۇسىردى. ءبىز دە وسىنداي تاعىلىمعا, ونەگەگە تولى شىعارمالار كوبەيە بەرسىن دەيمىز. بيىل 5 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەن ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى وسى باعىتتا وتاندىق كينويندۋستريانى دامىتۋ ءۇشىن مينيسترلىكپەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيتىن بولادى», دەدى ق.جۇماعالي.
سونىمەن, «سوڭعى ۇكىم» 23 مامىردان باستاپ ەلىمىزدىڭ بارلىق كينوتەاترلارىندا كورسەتىلەدى.
ەسكە سالساق, بۇعان دەيىن دە ۇلت ۇستازى تۋرالى سەريال تۇسىرىلگەن بولاتىن. بۇل دا ۇلتتىڭ ولجاسى ەدى. ارينە, كوركەم دۇنيەنىڭ ءبارى دەرلىك كوركەمدىك ۇدەدەن شىعا بەرمەۋى مۇمكىن. ءتۇرلى تالعام, ءتۇرلى دەڭگەي, ءتۇرلى شەبەرلىك... دەسەك تە قانداي دەڭگەيدە بولسا دا تاريحي تۇلعالار تۋرالى قازاقتىلدى كونتەنتتىڭ كوبەيە بەرگەنى دۇرىس-اق.
