بەيبىتشىلىكتەن قاشقان بوسقىندار

جارقىن ءومىردى جىراقتان ىزدەپ...

حح عاسىرداعى اشتىق پەن ءتۇرلى ساياسي زوبالاڭدا قىناداي قىرىلعان قازاق جات جۇرتتان پانا ىزدەپ, ۇرپاعىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قونىس اۋداردى. بۇگىندە ولار كىندىك قانى تامعان قاسيەتتى جەردىڭ ءبىر ۋىس توپىراعىن اڭساپ, اتاجۇرتىنا ورا­لىپ جاتىر. قيىرداعى قانداستاردى اتا­مەكەنگە شاقىرىپ جاتقاندا ەلدەگى قازاقتىڭ اڭسارى شەتەلگە اۋىپ بارادى. ولاردى جات جۇرتقا جۇمىس ىزدەپ كەتىپ, قاپىدا كوز جۇمعان قانداستار تۋرالى قايعىلى حابار دا, باقىت ىزدەپ بارىپ, بايعۇستىڭ كۇيىن كەشكەن وتانداستاردىڭ ايانىشتى ءحالى دە ويلاندىرار ەمەس. وكىنىشتىسى, زاڭسىز كوشى-قون شەكارا سىرتىنا تابىس ىزدەپ كەتىپ, تابىتپەن قايتقان تاعدىرلاردىڭ ارتۋىنىڭ باستى ءبىر سەبەبى بولىپ وتىر.

شىندىعىن ايتۋ كەرەك, شەتەلدە شال­قىپ ءومىر ءسۇرۋدى ارماندامايتىن ادام جوق. ەلدەگى نەسيەسىن تەزىرەك تولەپ, قا­رىز­دان قۇتىلۋ ءۇشىن قيىرداعى ەلدىڭ قارا جۇمىسىنا جەگىلگەندەر جەتەرلىك. الگىندە ايتقانداي, كرەسلوسى قالىڭ, قىز­مەتى ءتاۋىر, ءۇي-جايى بار شەكارا سىرتىندا بىلىممەن سۋسىنداپ كەلگەندەردىڭ بۇيرەگى سول جاققا بۇرىپ, شەتەلدىك ومىرگە شولىركەپ تۇراتىنى دا وتىرىك ەمەس. وسىلايشا, جىلىنا مىڭداعان وتانداس جارقىن ءومىردى جىراقتان ىزدەپ, ۇرپاعىن ۇلتتىق بولمىسىنان ايىرىپ جاتىر. ءبىرى الەۋمەتتىك جاعدايدى تۇزەسەم دەيدى, ەندى ءبىرى شەتەلدىك ءومىردى ەرتەگىدەگىدەي ەلەستەتەدى. مۇنداعى جۇرت مۇحيت اسىپ كەتكەندەردىڭ بارلىعىن باقىتتى, باقۋات­تى حالىقتىڭ قاتارىنا جاتقىزىپ, سىرتتاي تامسانىپ تاڭداي قاعادى.

وسىدان ەكى-ءۇش اي بۇرىن امەريكاعا اپارار جول تۋرالى بىلمەك ءۇشىن «ۆ سشا چەرەز مەكسيكۋ», «مەكسيكا ارقىلى امەريكاعا جول», «مەكسيكا ارقىلى امەريكاعا بارۋ», «س كازاحستانا ۆ سشا چەرەز مەكسيكۋ» دەگەن بىرنەشە تەلەگرام توپقا قوسىلدىق. سانامالاي بەرسەڭ, مۇنداي توپتاردىڭ قاتارى بۇدان دا كوپ. ءبىر قاۋىم ەل بولىپ وتىرعان بۇل توپتاعى حالىقتىڭ كوبى قازاق, وزبەك پەن قىرعىز, اراسىندا ورىستار دا جولسەرىك ىزدەپ جۇرگەنىن ايتىپ جاردەم سۇراپ جاتادى. ءبىز دە وسىندا وتىرعان كوپشىلىكتىڭ ءبىرى سەكىلدى اقش-قا اپارار ءتيىمدى جول تۋرالى تولىعىراق اقپارات بىلگىمىز كەلەتىنىن ايتتىق. سول-اق ەكەن, كورگەنى مەن تۇيگەنىن ءبولىسىپ, ارمانداعان جولدى اداستىرماي تابۋعا كومەك قولىن سوزۋعا ۇسىنىس تاستاعان كورشى ەلدىڭ ازاماتتارى تابىلا كەتتى. وسى بىرەر ايدىڭ وزىندە عانا جەكەگە شىققان ەلۋگە جۋىق بەيتانىس جاننىڭ جانكەشتىلىگىنە قايران قالساق, اڭقاۋ حالىققا ارامزا بولىپ جۇرگەن الاياقتاردىڭ دا نەشە تۇرىنە تاپ بولدىق. ءتىپتى كەيبىر كەزدەرى الگىلەردىڭ ايتقانىنا يمانداي سەنە جازداپ, اراسىندا قيالعا قانات بىتىرگەن كەز دە جوق ەمەس. كارى قۇرلىقتى ارتقا تاستاپ, مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە الاڭسىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ساتتەردى كوز الدىما ەلەستەتىپ تە قويدىم. ءبىر كۇنى چيكاگو, كەلەسى كۇنى سان فرانتسيسكودا سەرۋەندەپ, ءۇشىنشى كۇنى نيۋ-يوركتىڭ ءزاۋلىم ۇيلەرىن تۇسىمدە كورەتىندى شىعاردىم. الاياقتاردىڭ دا اڭدىعانى دا وسى. ادەمى سوزىمەن ەلىتىپ, ارمانداعان اقش-قا التى كۇندە جەتكىزۋگە ۋادەنى ءۇيىپ-توكتى.

«امان قالعانىما ءالى سەنبەيمىن»

كۇنىنە بەس مىڭعا دەيىن جاڭا اق­پاراتىمەن ءبولىسىپ وتىراتىن بۇل توپتاردان تاعى ءبىر بايقاعانىمىز, اقش-قا اپارار جولدىڭ باعىتى دا, باعاسى دا ساعات سايىن قۇبىلادى. اراسىندا امەريكاعا ازىپ-توزىپ جەتكەن الدىڭعى توپتىڭ ادام­دارى كەيىنگىلەرگە كەڭەسىن ايتىپ, ۆيزاسىز جۇرە الاتىن ەلدەردىڭ ءتىزىمىن بەرىپ جاتىر. ەندى بىرەۋلەرى ءبىز سەكىلدى جولعا شىعاتىن جولسەرىك ىزدەپ جۇرسە, ەلدەن بۇرىن جەتكەندەر اقىل-كەڭەسىن ايتادى. سوزدەرىنە سەنسەك, شاقىرىلماعان قوناقتىڭ شەكارادان ءوتۋى ءۇشىن ارتىستىك شەبەرلىكتى ىسكە قوسىپ, دراما قويۋعا دا­يىن بولعان دۇرىس. سەبەبى ءوز ەلىنىڭ مۇشكىل ءحالىن نەعۇرلىم تاماشا سومداپ شىققان ادامعا بۇل مەملەكەتتە قالۋعا مۇمكىندىك كوپ-مىس. بوسقىن مارتەبەسىن الۋدىڭ ءوزى ارمان بولعانداردىڭ اۋزىنان ەستىگەنىمىز, اقش-قا بارۋ ءۇشىن ادامدار ءوز ءومىرىن كۇن سايىن قاۋىپ پەن قاتەرگە تىگەدى ەكەن.

الماتىدان مەكسيكاعا جەتىپ, امەري­كا­عا جاياۋ كەلگەن جاندوس: «قازاقستاننان التى ادام بولىپ جولعا شىقتىق. ەكۆ­ا­دوردا ءبىر ناندى ءبولىپ جەدىك. بەس ادام باسىمىزعا اۆتومات تاقاپ, قالتامىزداعى بۇكىل اقشامىزدى سىپىرىپ كەتتى. ءتورت كۇن ءنار تاتپادىم, ءولىم كۇتىپ تۇر دەپ ويلادىم. امان قالعانىما ءالى سەنبەيمىن», دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەكسيكالىقتار اقشاعا تىم ساراڭ. ءبىزدىڭ ەلدەن مەكسي­كاعا دەيىن 1500–1700 دوللار كەتسە, ما­تاموروساعا دەيىن تاعى سونداي اقشا جۇمساۋعا تۋرا كەلگەن. تاعى ءبىر جولاۋشى دومينيكانعا دەيىن – 800, مەدەلينگە دەيىن 200 دوللار جۇمساعانىن جازىپ, مەحيكوعا دەيىن قالتاڭدى قالىڭداتىپ شىعۋعا كەڭەس قىلعان. قىسقاسىن ايتقاندا, ول دا اقش-قا دەيىن 15 مىڭ دوللار اقشا جۇمساپ, مەجەلى جەرگە جەتكەنشە 5 ساعات جاياۋ جۇرگەن. وزگەلەر دە پاريج ارقىلى مە­حيكوعا, ريودان اسىپ امەريكادا جۇر­گەندەرىنە ءالى سەنبەيتىندەرىن ايتىپ جاتىر. كوبى بۇل ەلدىڭ تانىم-تۇيسىگى تۇگىل, ءتىلىن دە تۇسىنبەيدى. الدا نە كۇتىپ تۇرعانىن بىلمەسە دە ايتەۋىر شەكارانى اسىپ, شەتەلدىك ومىرگە جەتكەنىنە شۇكىرلىك ەتسە, وسىندا قالعاندار قاۋىپ-قاتەرگە تولى جولعا الدىن الا دايىندالىپ, جوسپار قۇرىپ الەك. «اقش-قا اپارار جولدى تا­لايدان بەرى زەرتتەپ كوردىم. «الماتى – ميلان – لا-رومانا – سانتو-دومينگو – بوگوتا – سان-سالۆادور – ماناگۋا» باعىتىن تاڭداعان بولساڭىزدار, ەكى ادام بولىپ شىعاتىن ءبىزدىڭ توپقا قوسىلۋعا شاقىرامىز», دەپ قويادى. ولاردىڭ ۇسىنىسىن قابىل الىپ جاتقان جۇرت تا جەتەرلىك. ومىرىندە كورمەگەن ادامعا سەرىك بولىپ, بىلمەيتىن ەلگە جالعىز جارىم بولىپ جولعا شىققانداردىڭ ارەكەتىنە باس شايقايسىڭ. الايدا بوتەن ەلدىڭ بوساعاسىن اتتاپ, باسىنا ءىس تۇسكەندە كوبىنىڭ ەلى بارى ەسىنە ءتۇسىپ, ەتەگى جاسقا تولىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس.

الىپ قۇرلىققا اڭسارى اۋعان ادامدار­دىڭ الدى الاياقتاردىڭ قۇربانىنا دا اينالىپ وتىر. شەتەلدە شالقىپ ءومىر ءسۇ­رۋدى ەلەستەتكەندەردىڭ ەندى بىرەۋلەرى زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرىپ, دەپورتاتسيا­لانىپ كەتتى. ءوز بالاسىن وزەككە تەپپەيتىن انا سەكىلدى اينالىپ كەلگەندە تاعدىرى قىل ۇستىندە قالعان قانداستاردى قايتارىپ, ەلگە ورالۋىنا كومەكتەسىپ جاتىر. ايت­پاق­شى, جاقىندا اقش ەلشىلىگى «Work & Travel» باعدارلاماسىنا ءوتىنىش تاستاعان قازاقستان ازاماتتارىنىڭ سانى 5 مىڭعا جۋىق­تاعانىن جازدى. بۇل رەكوردتىق سان­نىڭ سىرتىنا ءبىلىم قۋىپ كەتىپ, ورالماي قالعان, الگىندەگىدەي ءوز بەتىنشە شەكارا اسىپ جەتكەن قانداستاردى دا قوسىپ قويى­ڭىز. ەلىمىزگە كەلىپ تىرشىلىك ىستەپ, تاسى ورگە دومالاپ جاتقان وزگەلەردىڭ تاۋقىمەتى كادردىڭ قادىرىن سىلتاۋ ەتىپ سىرتقا اعىلىپ جاتقان وتانداستاردى ويلاندىرار ەمەس. كەرىسىنشە, قاۋىپتى جولدى تاڭداۋعا قۇلشىنىسى ارتىپ وتىرعان قانداستار كوبەيدى.

ارمانداپ كەلسەڭ دە, الدىڭنان كۇتىپ المايدى

وسىنداي جولدى تاڭداعان وتانداسىمىز جانات شاميگانوۆتىڭ باسىنان وتكەن جاعدايدى جۇرت جاقسى بىلەدى. ورتالىق امەريكانىڭ جەتى ەلىن دجۋنگلي ارقىلى ەڭسەرىپ, اقش-قا زاڭسىز وتپەك بولعان ول وسى ۋاقىت ارالىعىندا 7 مىڭ شاقىرىم جول ءجۇرىپ, ونىڭ 500-ءىن جاياۋ وتكەن. الدىمەن كولۋمبياعا, ودان پاناما شەكاراسىنا جەتىپ, سول جەردە دجۋنگليگە كى­رىپ, ءارى قاراي جاياۋ جۇرەدى. كوستا-ريكا, نيكاراگۋا, گوندۋراس, گۆاتەمالا جانە مەك­سيكاعا اۋپىرىمدەپ جەتكەن جىگىت قازىر پا­ناماداعى قيىندىعىن ەسكە العىسى جوق. «بۇل جاقتا ەشكىم كىرمەگەن دارەن سايا­باعى بار ەكەن. ءدال سول جەردە ادامدار ءجيى جوعالىپ كەتەدى. ويتكەنى مۇندا جول جوق. سول جەردەن قىتايلىق توپتى بىرەۋلەر توناپ كەتكەن. بۇل جاقتا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرىنەن جينالعان قىلمىستىق توپتار جاسىرىنادى. بۇل – ەسىرتكىمەن اينالىساتىن ادامدار, قاشقىندار, قىلمىسكەرلەر. جەرگىلىكتى پوليتسەيلەر ول جاققا بارمايدى», دەيدى ول.

سوندىقتان كاريب تەڭىزىنەن ءوتىپ بارا جاتقاندا, جاعالاۋ كۇزەتى كورمەس ءۇشىن تۇندە جۇرگەن. ال كاتەر تۇندە جۇرگەندە توقتامايدى. وسىنداي جولدى تاڭداعان قىر­عىزدىڭ ءبىر وتباسى مىنگەن قايىق قاي­تىپ ورالماعان, «قاۋىپسىز» دەپ سيپاتتالاتىن كوستا-ريكادا دا بەيمەزگىل جۇرگەن ادامداردى توقتاتىپ, اقشا بوپسالايتىندار دا بار. مۇنداي كورىنىس مەكسيكادا دا ءجيى كەزدەسكەن. ءتىپتى ارمانداپ كەلگەن امە­ريكادا ونى ماڭدايىنان سيپاپ قارسى الماعان.

جەنەۆا كەلىسىمىنىڭ ارقاسىندا بوسقىن مارتەبەسى امەريكادا قالۋعا جانە وندا جۇ­مىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل سا­­نات­تاعى ادام ءوزىنىڭ شىنىمەن قۋعىن­دالىپ جاتقانىن نەمەسە تۋعان جەرىندەگى ءومىردىڭ ءوزى جانە ونىڭ وتباسى ءۇشىن قاۋىپتى بولىپ قالعانىن دالەلدەۋگە ءتيىس. الگىدە ايتقان قانداستاردىڭ ارتىستىك شەبەرلىگى مەن دراماسى وسى جەردە ءساتتى جۇزەگە اس­پاسا, جات جۇرتتا تەز بايمىن دەگەن جوس­پاردىڭ كۇل-تالقانى شىقتى دەگەن ءسوز. ايتكەنمەن, تالاي جىلدان بەرى كوپ حا­لىققا ساياسي باسپانا بولىپ كەلگەن امە­ريكادان دا مازا كەتە باستادى. ونىڭ سوڭى اقۇيدىڭ شەكارانى زاڭسىز كەسىپ وت­كەندەردى بىردەن دەپورتاتسيا جاساۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىن ەرەجە قابىلداۋمەن اياق­تالعان. سوعان قاراماستان بىلتىر جەلتوقسان ايىندا مەكسيكا شەكاراسىن 300 مىڭ ادام كەسىپ وتكەن. بوسقىندار لەگىنىڭ بۇلاي جالعاسا بەرۋىن سىنعا العان رەسپۋبليكاشىلار اقش سەناتى جاريالاعان «شەكاراداعى قاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭ جوباسىن سىنعا العانى بەلگىلى. جابايى كوشى-قون امەريكا بيلىگىنىڭ عانا ەمەس, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دا ۇي­قىسىن قاشىرىپ تۇر. ويتكەنى كەيىنگى جىل­دارى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءبىر بولىگى كە­لىمسەكتەردىڭ كوبەيىپ, قوماقتى قار­جىنىڭ ولارعا جۇمسالىپ جاتقانىنا نارازىلىعىن اشىق ءبىلدىرىپ كەلەدى.

سابىلعان جۇرتتىڭ سۇراۋى جوق

بىلتىر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆ اقش-قا زاڭسىز كىرۋگە تىرىسپاۋعا كەڭەس بەردى. رەس­مي جاۋاپتا شەتەلدەرگە جۇمىس بابىمەن شىققان وتانداستاردىڭ سانىن باقىلاۋ مينيسترلىكتىڭ قۇزىرەتىنە كىرمەيدى دەلىنگەن. ولاردىڭ سوزىنەن ۇققانىمىز, بۇل مىندەتتى سول ەلدەردەگى كونسۋلدىق جۇر­گىزەدى. الايدا كونسۋلدىقتا ەسەپكە قويۋ ەرىكتى تۇردە جۇزەگە اسادى. سوندىقتان شەتەلگە جۇمىس ىستەۋگە كەتكەن قانداستاردى ارنايى كونسۋلدىق ەسەپكە الاتىن جانە تىركەيتىن ورتاق بازا جوق. دەمەك وتا­نىن وزگە ەلگە ايىرباستاعانداردىڭ ەسە­بىن ەشكىم جۇرگىزبەيدى. ونىڭ ۇستىنە زاڭ­­ناماعا سايكەس ەلدەن شىعۋعا شەكتەۋ قويىل­ماسا, كەز كەلگەن ادام شەكارا سىرتىنا كەدەرگىسىز شىعۋ قۇقىعىنا يە.

ەلشىلىك بەرگەن جاۋاپتا دا وتانداستار تۋرالى ءىلىپ الار اقپارات جوق. دەگەنمەن كونسۋلدىق شەكارانى زاڭسىز كەسىپ وتكەندەر اقش-تىڭ قۇزىرلى ور­گاندارى ءۇشىن «جەرگىلىكتى زاڭدى بۇزۋ­شىلار», ياعني زاڭسىز ميگرانتتار رەتىندە قاراستىرىلاتىنىن العا تارتادى. سون­دىق­تان زاڭسىز ميگرانتتىڭ جات ەلدەگى جاع­دايى جاقسى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. ال الەۋ­مەتتىك جەلىلەردەگى شىندىققا نەگىز­دەلمەگەن ەرتەگىگە بەرگىسىز اقش-تاعى ءومىردى «كەرەمەت ەتىپ» كورسەتۋگە تىرىساتىن اقپارات تاراتۋشىلاردىڭ ارەكەتى «كوزسىز تاۋەكەلگە» بەل بۋعان ادامداردىڭ تۋرا جولدان اداسۋىنا سەبەپكەر بولىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, كونسۋلدىققا وقىس جاعدايعا ۇشىراپ نەمەسە باسقا دا سەبەپتەرمەن قايتىس بولعان وتانداستاردى ەلگە قايتارۋ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن كەزدەر بولىپ تۇرادى.

اقش-قا اعىلۋدىڭ ارتىندا نە تۇر؟

Maqsut Narikbayev Univerisity MIND تالداۋ ورتالىعىنىڭ سىرتقى سايا­سات جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر باعدار­لاماسىنىڭ باسشىسى ميراس جيەن­باەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, اقش ۇلى دەرجاۆا جانە الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكونوميكا رەتىندە الەمدەگى تالانتتاردى جانە يننوۆاتسيا­لاردى وزىنە تارتادى. سونداي-اق بۇل ءىشىنارا ەلدىڭ بولاشاق دامۋىن جانە ونىڭ حالىقارالىق ىستەردەگى ورنىن الدىن الا انىقتاۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. ميگرانتتاردىڭ تابىس تاريحى «امەريكالىق ارمانعا» جەتۋدىڭ تارتىمدى بەينەسىن جاسايدى, ونىڭ ارتىنان ءارتۇرلى ەلدەن كەل­گەن ميگرانتتاردىڭ تۇتاس تولقىنى كەلەدى. ال ءبىزدىڭ ەل ازاماتتاردىڭ تاڭ­داۋ جانە ءجۇرىپ-تۇرۋ بوستاندىعى قۇقىق­تارىن قامتاماسىز ەتەتىن تۇبەگەيلى اشىق باعىتتى ۇستانادى. «بۇل جەردە اڭگى­مە حالىقارالىق قۇقىقتا كوزدەلگەن ادام­داردىڭ قوزعالىسىنىڭ قۇقىقتىق نىسان­دارى تۋرالى بولىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋ ما­ڭىزدى. بىراق ازاماتتاردىڭ زاڭسىز كوشى-قونى ۇلتتىق ساياساتتىڭ بارعان سا­يىن سەزىمتال اسپەكتىسى بولا ءتۇستى», دەيدى ول.

ءبىر جاعىنان, مەملەكەتتىك اپپارات پەن شەتەلدەگى ديپلوماتيالىق وكىل­دىك­تە­رىمىز قانداستاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن بارىنشا ارەكەت ەتۋگە ۇمتىلادى. ەكىنشى جاعىنان, ءۇشىنشى ەلدەردىڭ زاڭدارىن قاساقانا بۇزۋمەن بايلانىستى زاڭسىز كوشى-قوننىڭ بارلىق اسپەكتىسى شەتەلدىك يۋريسديكتسيالارداعى مۇمكىندىكتەرىمىزدى قاتاڭ شەكتەيدى. دۇنيە جۇزىندەگى بىردە-ءبىر مەملەكەت ءوز ازاماتتارىن باسقا مەم­لەكەتتەردەگى قىلمىستار ءۇشىن زاڭ­دى جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتا المايدى. قا­راپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل ءۇشىن­شى ەلدەردىڭ شەكاراسىن زاڭسىز كەسىپ وتكەن جاعدايدا ولاردىڭ فيزيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋمەن ۇقساس.

ساراپشىنىڭ سوزىنشە, كوشى-قون زاڭناماسى مەن ساياساتتى ءار مەملەكەت دەر­بەس ازىرلەيدى. ال نورماتيۆتىك ستاندارتتارى ايتارلىقتاي كۇردەلى جانە تۇسى­نىكتى اقش جاعدايىندا ىشكى ساياسي كۇن تارتىبىندە زاڭسىز كوشى-قون فاكتورى بار­عان سايىن وتكىر بولىپ وتىر. ءدال قازىرگى اق­پارات ايدىنى اشىق كەزەڭدە قاۋىپ­تى جول­عا شىعار الدىندا باراتىن ەلدەگى جاع­دايدى جەتى رەت ولشەگەن ءجون. «ەگەر كوشى-قون قىزمەتتەرى بەلگىلى ءبىر ەلدەن زاڭسىز يمميگرانتتار اعىنىنىڭ تۇ­راقتى ءوسۋىن تىركەسە, بۇل ساپاردىڭ ماق­ساتى مەن ۇزاقتىعىنا قاراماستان, وسى ەلدەن كەلەتىن بارلىق ازامات ءۇشىن قا­تاڭ ەرەجەلەردى قاجەت ەتەتىنىن ءتۇسىنۋ ماڭىز­دى. مۇنداي كوشى-قون اعىنى ەلدىڭ ءيميدجى مەن قازاقستاننىڭ حالىقارالىق پوزيتسيا­سى تۋرالى تىكەلەي سۇراق تۋىنداتادى», دەيدى ساراپشى.

مۇحيت اسۋدى ماقسات تۇتقانداردىڭ بارلىعى تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ, الەۋ­مەتتىك جاعدايىن تۇزەۋ ءۇشىن اتتان­بايدى. بۇل ءسوزدى الەۋمەتتانۋشى اي­سۇلۋ مولدابەكوۆا دا راستاپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلگە كوشىپ كەلگەن­دەردەن, كوشىپ كەتكەندەر كوپ. رەسمي كوشىپ كەتۋشىلەردىڭ سانى ءتورت جىلدان بەرى ارت­پاسا, كەمىگەن ەمەس. جىلىنا بەس جۇزگە جۋىق ادام اقش-قا اتتانسا, سو­نىڭ ىشىندە 38,8 پايىزىنىڭ ءبىلىمى جو­عارى, 34,6 پايىزىنىڭ ارناۋلى ءبىلىمى بار ماماندار. شەتەلگە زاڭدى جولمەن با­رىپ جاتقانداردىڭ اراسىندا جو­عارى ءبىلىمدى, مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىستەپ جۇر­گەن ادامدار جەتەرلىك. دەمەك وتا­نىنان كەتىپ, وزگە ەلدە وگەيدىڭ كۇيىن كەش­كەن­دەردىڭ شىنايى ستاتيستيكاسى سول, تىر­شىلىك قامىمەن كەتكەندەر مەن الىپ ەلگە اڭسارى اۋعانداردىڭ ۇلەسى 50/50. قانداي جولمەن بارسا دا, قانداستاردىڭ كوشى كارى قۇرلىق پەن مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى حالىققا قازاقستاندى باسقا قىرىنان تانىتىپ جاتىر. ويتكەنى مىڭ جەردەن ماڭدايالدى مامان امەريكاعا اپارار قاۋىپتى جولعا قاراماستان باسىن بايگەگە تىكسە دە, جەرگىلىكتى ۇلت ءۇشىن ولار كوپ بوسقىننىڭ ءبىرى عانا بولىپ قالاتىنى اقيقات. وزەكتى ورتەيتىنى دە سول, وزگەلەر سوعىستان كوز اشپاعان جۇرتىن امالسىز تاستاپ تەنتىرەپ جاتسا, قانداستار بەيبىت ەلدەن قاشقان بوسقىن اتانىپ, ارمانىن امەريكادان ىزدەگەندى ابىروي كورەتىن كۇنگە جەتتىك.