جاقىندا وسى كىتاپ قىتاي تىلىنە اۋدارىلىپ, سينگاپۋر قالاسىنداعى «South Ocean Publishing House» باسپاسىنان مونوگرافيا تۇرىندە جارىق كوردى. بۇل – قازاق تاريحىندا قىتاي تىلىندە شىققان العاشقى عىلىمي انتروپولوگيالىق كىتاپ.
سينگاپۋر باسپاسىن قىزىقتىرعانى – كىتاپ عىلىمي ادىستەمەلەر ارقىلى جازىلعانى ءوز الدىنا, ەڭ باستىسى قازاقتاردىڭ فيزيكالىق انتروپولوگياسى بويىنشا التى بىردەي سالاسى (سوماتولوگيا, ودونتولوگيا, سەرولوگيا, دەرماتوگليفيكا, كرانيولوگيا, ءدام سەزىمى) بويىنشا زەرتتەۋدىڭ اۋىلدان باستاپ, التايدان ماڭعىستاۋعا دەيىن قامتىعاندىعى. الىنعان قورىتىندىلار قازاقستاننىڭ قولا ءداۋىرىنىڭ پالەوانتروپولوگيالىق ماتەريالدارىمەن بايلانىستىرىلعان. ويتكەنى مۇنداي كەشەندى زەرتتەۋلەردى ەۋرازيا ايماعىندا ەشكىم جۇرگىزبەگەن. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى قازاقتاردىڭ جانە اتا-بابالارىنىڭ 4-5 مىڭ بيولوگيالىق تاريحى تولىق سالىستىرىلعان. قازاق جەرىنىڭ كونە زامانداعى تۇرعىندارىنىڭ بەت-بەينەسى بىرەگەي پروتوەۋروپەويدتەر ەكەنى ايان بولىپ وتىر. قازاقتاردىڭ بۇل اتا-بابالارى 3 مىڭ جىل بويى ەشكىممەن ارالاسپاي, وزدەرى عانا تۇرعان جانە ەتنوتاريحي مادەنيەتتەرى قالىپتاسقان. قازاق جەرىنە تەك ب.د.د. ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى V عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا شىعىس تايپالارى ازداپ ەنە باستاعان. ولاردىڭ بەينە-ءجۇزىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى جەرگىلىكتى حالىقتا 15% موڭعولويد ەلەمەنتتى قۇراعان. كەيىنگى داۋىرلەردە موڭعول ءداۋىرىن قوسىپ الىپ قاراعاندا, جەرگىلىكتى حالىقتا ازياتتىق بەت-بەينەسى 70%-عا جەتكەن. بۇگىنگى قازاقتاردا موڭعولويد ەلەمەنتتەرى 70%-دى قۇرايدى. قالعان 30% قازاقتاردىڭ اتا-بابالارىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. ءسويتىپ, بۇگىنگى قازاقتاردىڭ بەت-بەينەسىندە 4-5 مىڭ جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن اتا-بابالارىنىڭ فيزيكالىق ەرەكشەلىكتەرى ساقتالىپ قالعان. بۇل جايت قىتايلاردى تاڭعالدىرعان كورىنەدى.
بارلىق جۇرگىزىلگەن ەكسپەديتسيالىق عىلىمي جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىنا قاراعاندا, بۇگىنگى قازاقتار ايماقتارعا, جۇزدەرگە بولىنبەيدى. ولاردىڭ ەۋرازيا ايماعىندا وزىندىك انتروپولوگيالىق جەكە مارتەبەسى بار ەكەنىن دالەلدەيدى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقتار ءوز جەرى مەن ەلىندە قالىپتاسقان بىرەگەي ۇلت بولىپ سانالادى. وسىنىڭ بارلىعى كەستەلەرمەن, سۋرەتتەرمەن, گرافيكتەرمەن بەزەندىرىلگەن, عىلىمي دالەلدەنگەن. كەلتىرىلگەن انىقتامالار قىتايلىقتاردى ايرىقشا قىزىقتىرادى. سوندىقتان قازاق حالقىنىڭ بيولوگيالىق تاريحىنىڭ انتروپولوگيالىق انىقتامالارى باسقا تىلدەردە دە شىعادى دەگەن ۇمىتتەمىز.
كلارا حافيزوۆا,
قىتايتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
