وسىدان 4,5 ميلليونداي جىل بۇرىن توبەسىن مۇحيت شايعان بۇل تاۋ تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اقيقات كوپ, ىقىلىم زاماننان بەرى ونى باعىندىرعىسى كەلگەندەر دە از بولماعان. دەگەنمەن رەسمي تۇردە 1953 جىلى ەۆەرەستىڭ توبەسىنە ءبىرىنشى بولىپ شىققان اۋستراليا ازاماتى ەدمۋند حيللاري مەن نەپالدىق تەنتسينگ نورگەي دەپ سانالادى. حيللاري ەۆەرەسكە ۇلىبريتانيا, ءۇندىستان مەن نەاپول ەلدەرىنىڭ تۋىن قاداپ, ولاردىڭ جوعارى جاعىنا بۇۇ جالاۋىن تىگەدى.
وسىدان كەيىن اراعا 23 جىل سالىپ, تاريحتا تۇڭعىش رەت ەۆەرەسكە شىققان ايەل – جاپون قىزى دزيۋنكو تابەي. ەۆەرەستىڭ بۇكىل تاريحىندا 799 ايەل ونىڭ باسىنا كوتەرىلگەن ەكەن. قۇزار شىڭنىڭ بۇكىل شەجىرەسىندە مىڭداعان الپينيست ەۆەرەستى بەتكە العانىمەن, تەك بەس مىڭداي سپورتشىعا عانا ونىڭ توبەسىنە شىعۋ بۇيىرعان. ال 288 الپينيست وسى جورىقتان مۇلدە ورالماعان, ءتىپتى وسى اسا قاتەرلى ساپارعا قاجەتتى قۇرال-سايمان, اساي-مۇسەي قىمباتتاپ, جولسەرىكتەردىڭ قىزمەتى شارىقتاپ كەتسە دە, ءالى كۇنگە دەيىن ونىڭ توبەسىنە ورمەلەپ شىعۋدى كوكسەيتىندەر قاتارى كەمىگەن ەمەس.
سونىمەن, دجومولۋنگما تاۋىنىڭ (تيبەتتە سولاي اتالادى) توبەسىنە جەتكەن ەڭ جاس ءالپينيستىڭ جاسى 13-تە, ەڭ ەرەسەگى 80 جاستا بولسا, ال بىزگە تاريحتا تۇڭعىش رەت قازاق قىزىنىڭ ەۆەرەستى باعىندىرعانىن بايانداۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ وتىر. وسىلايشا, 12 مامىردا نەپال ۋاقىتىمەن ساعات 07.25-تە قۇرامىندا انار بۇراشەۆا مەن ماقسات جۇماەۆ بار «Kazakh Everest Team» كومانداسى الەمنىڭ ەڭ بيىك شىڭى ەۆەرەسكە (8 848 م) شىققانى تۋرالى ءبىرىنشى بولىپ نەپالدىڭ گيمالايعا كوتەرىلۋگە ماشىقتانعان ءارى قازاقستاننان كەلگەن ەكسپەديتسيانىڭ رەسمي جولسەرىگى «Seven Summit Treks» كومپانياسى ءسۇيىنشى سۇرادى.
ايتقانداي, 8 مىڭ مەتردەن جوعارى بيىكتىكتەگى داۋىل مەن بورانعا بايلانىستى شىڭعا شىعۋعا نيەتتەنگەن ەكسپەديتسيالاردىڭ كوپشىلىگى باعىتىنان كەرى قايتسا, تەك بەس ەلدىڭ الپينيستەرى گيمالاي تاۋلارىنداعى دىتتەگەن نۇكتەسىنە جەتىپ وتىر. ولاردىڭ اراسىندا ءبىزدىڭ وتانداستارىمىز بار. ماقسۇت جۇماەۆتىڭ ەۆەرەستى وسىمەن ءۇشىنشى رەت باعىندىرعانىن ايتۋ پارىز.
جالپى, «Kazakh Everest Team» كومانداسىنىڭ قۇزار شىڭعا كوتەرىلۋى بەس تاۋلىككە سوزىلدى: ءبىزدىڭ الپينيستەر 7 مامىردا بازالىق لاگەردەن (5 350 م) اتتانعان سوڭ, الدىمەن I لاگەر (6 100 م) ارقىلى ءوتىپ, ودان كەيىن II لاگەرگە (6 400 م), III لاگەرگە (7 100 م) كوتەرىلدى, IV لاگەرگە (8 000 م) جەتكەن سوڭ ودان ءارى ەۆەرەست (8 848 م) شىڭىنا قاراي توقتاۋسىز اياڭداپ, وتانداستارىمىز الەمنىڭ ەڭ بيىك شىڭىنا قازاقستان مەملەكەتتىك تۋىن جەلبىرەتتى.
سونىمەن, 12 ساۋىردە انار مەن ماقسۇت IV لاگەردە (8 000 م) كۇردەلى ساپاردان كەيىن, تاۋدان تومەن ءتۇسۋ ءۇشىن كۇش-قۋاتتارىن قالپىنا كەلتىرىپ جاتقانى ءمالىم بولدى. الپينيستەردىڭ جاعدايى جامان ەمەس, دەگەنمەن بازالىق لاگەرگە ءتۇسۋ ءۇشىن ءبىراز ءال جيناۋى كەرەك.
تاماشا تاريحي جورىقتان ورالعاننان كەيىن مەرەيلى وتانداستارىمىز الپينيستەردى ارباعان قۇزار شىڭنىڭ قۇپيالارى, قىزىقتارى مەن قيىندىقتارى تۋرالى سۇحبات بەرە جاتار. ال وعان دەيىن III لاگەرگە كوتەرىلۋ بارىسىندا «Kazakh Everest Team» كومانداسى «پۋدجا» ءراسىمىن جاساعانىن ەسكە سالا كەتۋگە بولادى. انار بۇل ىرىم تۋرالى: «راسىمنەن كەيىن كۇشتى قۇلشىنىس پەن بارلىق كوكسەگەن ارمان ورىندالۋعا ءتيىس دەگەن سەزىم پايدا بولدى. پۋدجا – تاۋلارعا كوتەرىلۋگە, باعىندىرۋ مەن ورالۋعا باتا ىسپەتتى رۇقسات بەرۋ ءراسىمى», دەيدى.
ورايى كەلىپ تۇرعاندا, III لاگەرگە (7 100 م) راديالدىق كوتەرىلۋ بازالىق لاگەردەن (5 350 م) 25 ساۋىرگە قاراعان ءتۇنى كحۋمبۋ مۇزدىعى ارقىلى باستالعانىن ەسكە سالا كەتۋگە بولادى.
ەكسپەديتسيانىڭ ءاربىر مۇشەسى وزىمەن بىرگە ءىى لاگەرگە ارقالاپ اپارا الاتىن ريۋكزاكتاردىڭ ەڭ شەكتى سالماعى 15 كگ بولعان. الپينيستەر شىڭعا اپاراتىن جولداعى شەكتى جۇكتەمەنى ەسكەرە وتىرىپ, III لاگەرگە دەيىن شىن مانىندە وڭاي جەتىپ, كۇشتەرىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا ءبىر-بىرىنە ءتىل قاتپاي اياڭداپ وتىرعان.
قۇزار شىڭعا كوتەرىلۋ قانشالىقتى كۇردەلى ەكەنىن ماقسۇت جۇماەۆتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباسىنداعى: «كوماندا مۇشەلەرىنىڭ العاشقى تۇندە ەكىنشى بازالىق لاگەردەگى جاعدايى قاناعاتتانارلىق. ءتۇن سىناق سياقتى. باس اۋىرادى, ۇيقى جوق. بىراق بىزگە ءسال جەڭىلىرەك, ال كورشى شاتىرداعى ەر ادامنىڭ جاعدايى ناشار», دەگەن جولدارىنان اڭعارۋعا بولادى.
انار دا ەۆەرەستى باعىندىرۋدىڭ قيىندىعى تۋرالى ءوز پاراقشاسىندا ءبولىسىپ وتىردى: «كوتەرىلۋ قيىن جانە تەك ەنەرگەتيكالىق قوسپالاردى ساعات سايىن قولدانۋ ءادىسى ءارى قاراي جۇرۋگە كۇش بەردى. III لاگەردىڭ شەكتى بيىكتىگىنەن كەيىن ەكىنشى بازالىق لاگەردىڭ بيىكتىگى «قاۋىپسىزدىك بيىكتىگى» رەتىندە سەزىلەدى».
