ءىز

قازاقستاندا بۋحگالتەرلىك ەسەپ عىلىمىنىڭ جەتىلىپ دامۋىنا ەرەن ەڭبەك سىڭىرگەن پروفەسسور ابدىعالي ءابدىماناپوۆتىڭ ومىردەن وتكەنىنە ءۇش جىلدان اسىپ بارادى. ارامىزدا امان-ەسەن جۇرگەندە ول بۇگىندە 70 جاسقا كەلەر ەدى. بىراق تاعدىر وعان جازبادى, ومىردەن ەرتە وزدى. ازاماتتىڭ اتاق-ابىرويى, قادىر-قاسيەتى جا­ساعان جاس مولشەرىمەن ەمەس, ەلىنە سىڭىرگەن ەڭ­بە­گىمەن, اتقارعان قىزمەتىمەن ولشەنەدى. ءابدى­عالي ءابدىماناپوۆ – ومىردە تەرەڭ ءىز قالدىرعان ازامات. ول عىلىمعا ۇلكەن ۇلەس قوسقان عالىم, جۇزدەگەن, مىڭداعان شاكىرت تاربيەلەگەن ۇستاز. ءوزىنىڭ سۇيىكتى جارى زيادا ەكەۋى ومىرگە جاقسى ۇرپاق اكەلگەن اكە, اتا. ابدىعالي الماتى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا 30 جىلدان اسا قىزمەت ىستەدى. جۇ­مىسىن جاي اسسيستەنتتەن باستاپ, اعا وقىتۋشى, دوتسەنت, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, فاكۋلتەت دەكانى قىزمەتىنە دەيىن ءوستى. بىرنەشە جىل ينستيتۋت كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى, پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. مەن ابدىعاليدى وسى ينستيتۋتقا ستۋدەنت بولىپ كەلگەن ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ بىلەمىن. العاش ول الماتى مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى, ونىڭ ءبىرىنشى كۋرسىن اياقتايدى. بىراق دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ونداعى وقۋدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىگى بولمايدى. جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ رۇقساتىمەن الماتى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ 2-كۋرسىنا اۋىسادى. بۇل 1965 جىلدىڭ كۇزى, مەن ول كەزدە ينستيتۋتتىڭ ەسەپ-ەكونوميكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانىمىن. ءسويتىپ, ابدىعالي مەنىڭ ستۋدەنتىم بولدى. سول كەزدەن باستاپ قاشان قايتىس بولعانعا دەيىن ونىڭ ءومىرى مەنىڭ كوز الدىمدا ءوتتى. مەنىڭ ونىڭ ۇستازى رەتىندە ايتاتىنىم مىناۋ. ابدىعاليدىڭ وقۋعا ىنتاسى وتە زور ەدى. التى جاسىندا اكەدەن ايىرىلىپ جەتىم قالعان, جاستايىنان ەڭبەككە ارالاسىپ, قيىندىقتى كوپ كورىپ, ەرتە ەسەيگەن ول بارلىق ماسەلەگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن. وقۋدا ۇزدىك ۇلگە­رۋىمەن قاتار, فاكۋلتەتتىڭ جانە ينستي­­تۋتتىڭ قوعامدىق جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاسىپ كەتتى. ءسويتىپ, بىرگە وقيتىن بالالار تۇرماق ءدارىس بەرەتىن ۇستازداردىڭ دا سەنىمىنە, قۇرمە­تىنە يە بولدى. سونىڭ ارقاسىندا وسى جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرە سالىسىمەن كافەدرا ونى مۇعالىمدىك جۇمىسقا الىپ قالدى. ول بىلاي بولعان ەدى. كەڭەس وداعى كەزىندە جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەكتەردى جۇمىسقا بولەتىن ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرى­لاتىن. وقۋ ۇلگەرىمى, قوعامدىق بەلسەندىلىگى, وتباسى جاعدايى جانە تاعى باسقا مالىمەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ بۇل القالى توپ اركىمگە وزىنە لايىقتى قىزمەت ۇسىناتىن. سول كەزدەگى كو­ميسسيا توراعاسى ينستيتۋتتىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى پرورەكتورى, ابزال ازامات, ۇلاعاتتى ۇستاز, ءبا­رىمىز قاتتى سىيلايتىن ياحيا اۋباكىروۆ اعامىز ەدى. ول كىسىنىڭ كورەگەندىگى بولار, الدىمەن ءوزى­مىزگە جۇمىسقا قالدىراتىن ازاماتتى تاڭداپ الايىق دەدى. سونىمەن بىتىرەيىن دەپ تۇرعان بىرنەشە جىگىتتەردى شاقىرىپ اڭگىمەلەستىك. ونىڭ ىشىندە ابدىعالي, ۇمبەت جانە تاعى 2-3 ادام بار. ۇمبەت ءۇي ماسەلەسىنە بايلانىستى ءبىز­دىڭ ۇسىنىستان بىردەن باس تارتتى. ياحيا اعامىز ويلانىپ وتىرىپ, ماعان: – كوپجاسار, سەن دە­كانسىڭ عوي, كادر ساعان كەرەك. كىمدى قالدى­را­سىڭ, ءوزىڭ تاڭدا, بىراق ءوزىڭ وعان جاۋاپ بەرەسىڭ, – دەدى. مەن ويلانباستان ابدىعاليدى ۇسىندىم. ونىڭ وقۋ ۇلگەرىمىن, بەلسەندىلىگىن, جاقسى ءمى­نەزىن, قاراپايىمدىلىعىن, اسىرەسە, قازاقى­لىعىن العا تارتتىم. ياحيا اۋباكىر ۇلى: – ءوزىڭ ءبىل, مەن قارسى ەمەسپىن, بەرگەن مىنەزدەمەڭ جاقسى ەكەن. ءاسى­رەسە ماعان سوڭعىسى, ياعني قازاقشا ساۋاتتى­لى­عى قاتتى ۇناپ وتىر. ۋاقىت كەلگەندە, ستۋدەنت­تەردى قازاق تىلىندە وقىتاتىن مۇمكىندىك تۋار, سوندا وسى ابدىعالي سياقتى ماماندار كەرەك بولادى, – دەدى. ياحيا اعامىز الدىن-الا كورە بىلگەن ەكەن, قازىر جوعارى وقۋ ورىندارىندا مەملەكەتتىك تىلدە ءدارىس الاتىن ستۋدەنتتەر سانى جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. ال ابدىعالي بولسا وقۋلىق پەن وقۋ قۇرالدارى رەتىندە جارىق كورگەن 15 كىتابىنىڭ 8-ءىن قازاق تىلىندە جازدى. وسى تىلدە تالاي جىلدار ءدارىس وقىدى. ۇستازدارىنىڭ ءۇمىتىن اقتاعان ازامات بولدى. ابدىعاليدىڭ تاجىريبەلى ۇستاز, بەلگىلى عالىم بولىپ قالىپتاسۋ كەزەڭى الماتى حالىق شا­رۋا­شىلىق ينستيتۋتىنىڭ ءوسىپ-وركەندەگەن جىل­دارىمەن تىعىز بايلانىستى. العاشقى اشىلعان جىلدارى ينستيتۋتتىڭ ۇستازدار ۇجىمى نەگىزىنەن جاستار بولاتىن. عىلىم دوكتورلارى جوقتىڭ قاسى, 15-20-عا تارتا عىلىم كاندي­داتتارى عانا بار. اسىرەسە بۋحگالتەرلىك ەسەپتە عىلىمي ماماندار جوق ەدى. جالپى, قازاق­ستاندا بۇل سالا كەشەۋىلدەپ دامىدى. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇرامىندا ەكونوميكا فاكۋلتەتى 1949 جىلى اشىلسا دا بىزدە بۋحگالتەرلىك ەسەپ بويىنشا مامان داي­ىنداۋ تەك 1955 جىلى باستالدى. وسى جىلى ال­عاش قابىلدانعان ستۋدەنتتەرگە ءوز ماماندىعى بويىنشا ومار ءشارىپوۆ, فەدور رەشەتنيكوۆ, دارام ايستراحانوۆ سياقتى اقساقالدار ساباق بەردى. ولار نەگىزىنەن ءوندىرىس سالاسىنان كەلگەن ماماندار ەدى. ۋنيۆەرسيتەتتە, ودان كەيىن ال­ماتى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا بۋحگالتەرلىك ەسەپ كافەدراسىن العاش رەت اشىپ, ونى باسقارعان ماجىكەن ەسەن ۇلى بۋتين اعامىز بولاتىن. كەيىنىرەك ول كىسى پروفەسسور بولدى, دوكتورلىق جۇمىسىن قورعادى. ودان كەيىن وسى ماماندىق بويىنشا كانديداتتىعىن, ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ دوكتورلىعىن قورعاعان ۆلاديمير كونستانتينوۆيچ رادوستوۆەتس بولاتىن. ول كىسى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا دەكان, كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنىڭ قىزمەتىن اتقاردى. كوپتەگەن ماماندار داي­­ىنداپ كەتتى, ونىڭ ىشىندە عىلىم دوكتورلارى, عىلىم كانديداتتارى بار. ابدىعاليعا دا بۇل كىسىنىڭ قامقورلىعى, كومەگى كوپ ءتيدى. كەيىن ءا.ءابدىماناپوۆتىڭ ءوزى ۇلكەن عالىم دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. كوپتەگەن عىلىمي ەڭبەكتەر جازدى. جۇزدەن اسا عىلىمي ماقالالارى, 16 ءىرى كىتابى جارىق كوردى. ونىڭ جارتىسى, جوعارىدا ايتىلعانداي قازاق تىلىندە جازىلدى. “شارۋا­شىلىقتاردا بۋحگالتەرلىك ەسەپتى ۇيىمداستىرۋ” دەگەن قازاق تىلىندەگى العاشقى كىتابىن ينستيتۋت بىتىرگەننەن سوڭ 2 جىلدان كەيىن-اق مەنىمەن بىرىگىپ جازدى. ابدىعاليدىڭ ءبىراز ەڭبەكتەرى كەڭەس زامانى كەزىندە جارىق كورگەنمەن, نەگىزگى كىتاپتارى, اتاپ ايتقاندا, ءىرى مونوگرافيالارى, وقۋلىقتارى مەن وقۋ قۇرالدارى قازاقستان ەگەمەندىك الىپ, ەكونوميكامىز نارىقتىق قاتىناستارعا كوشكەن مەزگىلدە جازىلدى. بۇل كەزدە بۋحگالتەرلىك ەسەپتى ۇيىمداستىرۋدىڭ كوپتەگەن قاعيدالارى وزگەرىپ, جاڭا تالاپتار قويىلا باستاعان ەدى. ەسەپتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن مەڭگەرۋ كەرەك بولدى. ونسىز ماسەلە قيىنداپ, شەتەلدەرمەن بىرىگىپ قۇرعان كاسىپورىنداردىڭ قىزمە­تىنە ەسەپ جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس-ءتىن. سوندىقتان بۇرىنعى قالىپتاسقان جۇيەمىزدى حالىقارالىق تالاپتارعا بەيىمدەۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. وسى ىسكە پروفەسسور ءا.ءابدىماناپوۆ بەلسەنە ارالاسىپ, ءوزىنىڭ ۇلكەن ۇلەسىن قوستى. وعان: “بۋحگالتەرلىك ەسەپ تەو­ريا­سى” 1992 ج., “بۋحگالتەرلىك ەسەپتى ۇيىمداستى­رۋ” 1992 ج., “بۋحگالتەرلىك ەسەپتىڭ تەو­رياسى مەن پرينتسيپتەرى” (2002 ج.,) “ورگا­نيزاتسيا بۋحگالتەرسكوگو ۋچەتا ي فورميروۆانيە ۋچەتنوي پوليتيكي پرەدپرياتيا” (2001 گ.,) “پرينتسيپى بۋحگالتەرسكوگو ۋچەتا ي فينان­سوۆوي وتچەتنوس­تي” (2005 گ.,) “بۋحگالتەرلىك جانە قارجىلىق ەسەپ پرينتسيپتەرى (حالىقارالىق ستاندارت)” (2006 ج.,) “قارجىلىق ەسەپ” (2007 ج.) اتتى ەڭبەكتەرى ايقىن دالەل بولا الادى. بۇلارعا بۇگىنگى كۇن ءۇشىن جاڭالىق بولىپ تابىلاتىن ۇستانىمدار وتە كوپ. اسىرەسە ولار­دىڭ ەڭ نەگىزگىسى, ەڭ سۇبەلىسى – بۋحگالتەرلىك جانە قارجىلىق ەسەپتە حالىقارالىق ستاندارت­تار جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگىن دالەلدەي وتىرىپ, وسىلاردى وتاندىق تاجىريبەدە قول­دانۋ ءتارتىبىن كورسەتكەنى. ەسەپتىڭ دۇنيەجۇزىلىك مودەلدەرىن ءوزارا سالىستىرا كەلە, ولارداعى قولدانىلاتىن ستاندارتتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ۇعىنىقتى تۇسىندىرگەن. وسىنىڭ نەگىزىندە عالىم ويى قازاقستاندىق بۋحگالتەرلىك ەسەپ جۇيەسىن حالىقارالىق ستاندارتتار مەن وتاندىق زاڭنا­مالار اۋقىمىندا ولاردىڭ ءارى قارايعى جەتىلدىرۋ جولدارىن ايقىندايدى. ەرەكشە ايتا كەتەتىن نارسە ەلىمىزدە ەسەپتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن قولدانۋ ماسەلەسىن قازاق تىلىندە زەرتتەپ, ءوز ۇسىنىستارىن ايتقان العاشقى عالىم ول – ابدىعالي ءابدىماناپوۆ. مويىنداۋىمىز كەرەك, قازاق تىلىندە بۋحگالتەر­لىك ەسەپتىڭ قازىرگى تەرمينولوگياسى ءالى قالىپ­تاسا قويعان جوق. سوندىقتان ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا كوپتەگەن تۇسىنىكتەر مەن تەرميندەردى, انىقتامالار مەن كاتەگوريالاردى العاشقى­لاردىڭ ءبىرى بولىپ عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن وسى ابدىعالي ەدى. بۋحگالتەرلىك ەسەپ ءپانىنىڭ قۇرامىندا سوڭعى كەزدە “بۋحگالتەرلىك ەسەپ ساياساتىن قالىپتاس­تىرۋ” دەگەن جاڭا تاراۋ پايدا بولدى. بۇل ءما­سە­لە ءاربىر مەكەمەدە ەسەپتى ۇيىمداستىرۋدىڭ نە­گىزى بولىپ سانالادى. ويتكەنى ەسەپ ساياساتى ءار­­بىر ۇيىمدا, ولاردىڭ شارۋاشىلىقتى جۇرگىزۋ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى قولداناتىن ەسەپ پرينتسيپتەرى, ادىستەر مەن ەرەجەلەر, قارجىلىق قىزمەتتىڭ قورىتىندىسىن انىقتايتىن تاسىلدەر جيىنتىعىنان قۇرالادى. مىنە وسى ماسەلەنى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوتەرگەن دە, جانە ءوز ەڭبەكتەرىندە بايانداپ جازىپ قالدىرعان دا عالىم ابدىعالي ءابدىماناپوۆ. ول ەسەپ ساياسا­تى­نىڭ ماقساتى مەن ءمانىن, ونى قالىپتاستىرۋ جول­­­دارىن, ءىس جۇزىندە قولدانۋ تارتىپتەرىن تالداپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار ۋاقىت تالا­بى­­نا ساي جەتىلدىرۋ باعىتتارىن دا كور­سەتىپ بەردى. ابدىعاليدىڭ عىلىمداعى جاڭالىقتارىنا بايلانىستى ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە بار. ول قازاقستاندىقتاردىڭ اراسىنان ال­عاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بۋحگالتەرلىك كاسىپكە بايلانىستى ەتيكالىق جاۋاپكەرشىلىك جونىندە ماسەلە كوتەرگەن ازامات. ەلىمىزدەگى كاسىبي بۋحگالتەرلىك ماماندىقتىڭ ەتيكالىق كودەكسى ءالى تولىق قالىپتاسىپ بولعان جوق. ال وركەنيەتتى مەملەكەتتەردە بۇل قۇجاتقا ەرەكشە ءمان بەرەدى جانە ولاردىڭ ءبىرازىندا مۇنداي نارسە وسىدان 25-30 جىل بۇرىن قابىلدانعان. وسىنى العا تارتا وتىرىپ, ابدىعالي ءبىزدىڭ ەلگە دە بۋحگالتەرلەردىڭ “كاسىپتىك ەتيكاسى” جاسالىپ قابىلدانۋى ءتيىس دەيدى. ونىڭ ويىنشا كاسىپ­كەرلىكپەن جاسالعان ەرەجەلەر مەن ۇستانىم­داردىڭ نەگىزگى ماقساتى – قوعامدىق مۇددەنىڭ تالابىن قاناعاتتاندىرۋ. ال بۋحگالتەرلەردىڭ ەتيكالىق كودەكسى بۋحگالتەرلىك ەسەپتىڭ قوعامداعى اتقاراتىن مىندەتىن مويىنداۋ جانە ونى ويداعىداي ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەت. عالىم ابدىعالي ءابدىماناپوۆ بۋحگالتەرلىك ەسەپ دەگەن سالاعا قوعامعا وتە قاجەتتى كاسىپ رە­تىندە, تەرەڭ زەرتتەيتىن عىلىم رەتىندە, وقى­لاتىن ءپان رەتىندە جان-جاقتى قاراعان ادام. بۇعان نەگىز دە بار. ول جاس كەزىندە, ورتا مەك­تەپتى بىتىرگەن سوڭ ءوزى تۋىپ-وسكەن الماتى وبلى­سىنىڭ نارىنكول اۋدانىنداعى “وكتيابردىڭ 40 جىلدىعى” كولحوزىندا ەسەپشى بولىپ قىزمەت اتقاردى. ءسويتىپ وسى كاسىپتىڭ الىپپەسىن وقۋ ەمەس ءىس جۇزىندە مەڭگەردى. كەيىن وسى ماماندىق بويىنشا بۋحگالتەرلىك جوعارى ءبىلىم الدى. ءسويتىپ ءوزى ۇستاز بولىپ اتالمىش پاننەن ءدارىس بەردى. عىلىمي ەڭبەكتەر جازىپ, ديسسەرتاتسيا قورعادى. وقۋلىقتار جازدى. بۋحگالتەرلىك ەسەپ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قىزمەتتەرىن اتقاردى. دەمەك, ءا.ءابدى­ماناپوۆ بۋحگالتەرلىك ەسەپ سالاسىندا كەزدەيسوق نەمەسە جولدان قوسىلعان ادام ەمەس. ونىڭ بارلىق ءومىرى, تاعدىرى وسى سالامەن تىعىز بايلانىستى بولدى. ول ماعان ۇستاز رەتىندە قارايتىن, قاتتى سىيلايتىن, قايدا جۇرسەم دە ىزدەپ تاۋىپ الىپ, سالەم بەرىپ كەتەتىن. وسى ورايدا ءبىر وقيعانى ەسكە سالعىم كەلىپ وتىر. 1970 جىلى جازدا ماسكەۋدەن ۆ.س.روجنوۆ دەگەن دوسىمىز زايىبىمەن الماتىعا قوناققا كەلدى. تۇپكى ماقساتى ىستىقكولگە بارىپ دەما­لۋ. ول كەزدە ۆلاديمير سەرگەەۆيچتىڭ اتى شى­عىپ قالعان بەلگىلى عالىم, عىلىم دوكتورى, ءماس­كەۋدەگى وتە بەدەلدى قارجى ينستيتۋتى دەپ اتالاتىن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولاتىن. مەن الماتى حالىق شا­رۋا­شىلىعى ينستيتۋتىنىڭ كافەدرا مەڭگە­رۋ­شىسىمىن. قولىم قىسقا, كوپ تانىس-تامىر جوق, قوناعىمدى ىستىقكولگە قالاي جەتكىزەم دەپ ويلاپ ءجۇردىم. بىرەۋلەردەن ەستىگەن بولۋ كە­رەك, ءبىر كۇنى ابدىعالي كەلدى. “اعا, قوناعى­ڭىزبەن اۋرە بولىپ ءجۇر ەكەنسىز, قام جەمەڭىز, مەن ۇيىمداستىرايىن. ىستىقكولگە اپارۋدى ماعان تاپسىرىڭىز”, – دەدى. يىعىمنان اۋىر جۇك تۇسكەندەي بولىپ قۋا­نىپ قالدىم. بىراق, بار بولعانى بىزدە ىستە­گەنىنە ەكى-اق جىل بولعان, كافەدرانىڭ جاي مۇعالىمى, مۇنىڭ قولىنان نە كەلەدى دەگەن كۇدىك تە بولدى. سونى سەزدى مە: “مەنىڭ اۋىلىم – نارىنقول. ونىڭ ىرگەسىندەگى كەگەندە تۋىستار از ەمەس. پروفەسسور ۆ.س.روجنوۆتى ىستىقكولگە كەگەن ارقىلى اپارايىق. جولدا توقتاپ دەمالىپ, اۋىلدى كورسەتەيىك. كۇندە كەلىپ جاتقان قوناق ەمەس قوي, كورسىن قازاقتىڭ جەرىن. ال كولىك ماسەلەسىن شەشىپ قويدىم, ماعان جولعا شىعاتىن ۋاقىتىمىزدى ايتساڭىز بولدى”, – دەدى ابدىعالي. سونىمەن كەگەننىڭ كەرەمەت جەرلەرىن ارا­لاپ, قونىپ دەمالىپ, ەكىنشى كۇنى ابدىعالي ءبىزدى ىستىقكولگە اپارىپ ورنالاستىرىپ, قايتىپ كەتتى. ال ۆ.س.روجنوۆ بولسا كوپكە دەيىن كەگەن ساياحاتىن ريزاشىلىقپەن ەسكە الىپ, ابدىعا­ليدى سۇراپ, سالەم ايتىپ جاتاتىن. جالپى, ابدىعاليدىڭ نەگىزگى ءومىر قاعيداسى – توڭىرەگىنە قولىنان كەلگەنشە كومەك بەرۋ, جاردەم كورسەتۋ, اقىل ايتۋ, قامقورشى بولۋ ەدى. قاشان ومىردەن وزعانشا اينالاسىنا شۋاق شاشىپ, شاپاعات توگىپ, جاقسىلىق ىستەپ كەتتى. جاقسى ادامنىڭ ارتى دا جاقسى بولادى دەگەن ءسوز بار. ابدىعاليدىڭ ارتىندا جان جارى, ءومىر­لىك سەرىگى, ءتىرى كەزىندە اقىلشىسى جانە قام­قورشىسى بولعان, ال قازىر جوقتاۋشىسى بولىپ وتىرعان زيادا بار. ازامات بولىپ ەر جەتكەن بالاسى بەكتاس, قىزدارى ايگۇل, انەل, ايدانا بار. ورنىندا بار وڭالار دەمەكشى, ولار ابدىعاليدى جوقتاتپاۋعا تىرىسىپ ءجۇر. ءومى­رىنىڭ جالعاسى بولىپ وتىر. ومىردە وزىندىك ءىز قالدىرعان ابدىعاليدى كورىپ بىلگەن, ارالاسقان ازا­ماتتار ونى ەشۋا­قىتتا ۇمىتار ەمەس. ونىڭ ەسى­مى, جارقىن بەينە­سى كوڭىلىمىزدىڭ تورىنەن ورىن العان. سوندىقتان ءىزى ەشقاشان وشپەيدى. كوپجاسار نارىباەۆ, اكادەميك. الماتى.