كوللاجداردى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
قازاق «سۋ اياعى – قۇردىم» دەيدى. قۇردىم تۋرالى تۇسىنىگى ەرتە قالىپتاسقانىن اڭعارامىز. ال مىنا قارا قۇردىمنىڭ قاسيەتىنە عىلىم ءالى جەتىپ بولعان جوق. نە بولسا سونى جۇتىپ تىنباي قويمايتىن قۇبىلىستى عىلىم قارا قۇردىم (چەرنايا دىرا) اتايدى. دۇنيەنى الماپ-جالماپ جۇتاتىنداي بۇل سۇمدىقتىڭ عىلىم اشپاعان سىرىن وسى كينو اشىپ بەرمەسە دە, بولمىس تۇرعىسىنان جاقىنداتىپ-اق باعادى. قارا قۇردىم دەگەندى بار دۇنيەنى جۇتىپ جىبەرەتىن جەردىڭ الىپ ۇڭگىرى رەتىندە قاراۋ ءبىر جاعى عانا ەكەن... وسى كينومەن ءتۇسىندىرىپ كورەيىكشى. ۇزىن-ىرعاسى بىلاي:
كينودا ۋاقىت بەلگىسىز, شامامەن كۇندەلىكتى جۇمىستان قايتاتىن كەشكىلىك كەز بە, الدە ءتۇن دەۋگە دە كەلىڭكىرەيدى. ايتەۋىر كەڭسەنىڭ ءىشى, كۇنىڭە نە تۇنىڭە قاراتپايتىن قازىرگى جۇمىسباستىلىقتان مەزى بولعان اتموسفەراداعى الدەبىر كابينەت. سوندا ۇيرەنشىكتى ءىسىن اتقارىپ تۇرعان جىگىت تە جۇمىس سوڭىنا تامان قاجىعان سىڭايلى, قان-ءسولسىز سۇپ-سۇر. قۇرىلعىدان (سكانەر) قاعاز كوشىرمەسىن شىعارىپ تۇرعان كەڭسە قىزمەتكەرى قىزىق جاعدايعا تاپ بولادى. وسى جولعى كوشىرمە قاعازىنىڭ ورتاسى قاپ-قارا ۇلكەن شەڭبەر بولىپ شىعادى. ا2 فورماتتاعى قاعازدىڭ ءدال ورتاسىنا دوپتاي بولىپ باسىلىپ شىققان قارا دومالاق سۋرەتكە ءمان بەرمەگەن قىزمەتكەر ونى قاسىنداعى ۇستەلدىڭ ۇستىنە قويا سالادى. قۇرىلعى دۇرىس ىستەمەي تۇرعاندىقتان, بۇل جولعى قاعاز دا ءساتسىز شىققانىنا نالىعان ول كۇيىپ كەتىپ, ستاقاننان سۋ الىپ ءىشىپ, الگى قارايعان قاعازدىڭ ۇستىنە قويا بەرگەندە, عايىپتان-تايىپ ىدىس جۇتىلىپ كەتەدى. جاڭا عانا ءوزى شىعارعان قاعازداعى قاپ-قارا شەڭبەرگە. جالما-جان قولىن جۇگىرتىپ كورسە, الگى قارا شەڭبەر ۇستەلدىڭ استىنا قولىن دا وتكىزىپ جىبەرەدى. ءسويتىپ, سۋ ىشكەن ىدىسىن الىپ شىعادى. وسىنداي كەرەمەتكە تاپ بولعان ول ەندى الگى «قارا قۇردىمى» بار قاعازدى بەتىنە قويسا, كەز كەلگەن جابىق دۇنيەنىڭ ءار جاعىنا قول جەتكىزە الارىن تۇسىنەدى. سويتەدى دە ىشىندە شوكولاد, باسقا دا تاتتىلەر ساقتالعان ق ۇلىپتاۋلى اپپاراتتىڭ اينەگىنە قاعازدى قويىپ جىبەرىپ, قالاعان ءدامىن الىپ جەيدى. ەندى كوزى ودان دا زورعا – باسشىسىنىڭ بولمەسىنە تۇسەدى. الگى قاعازىن قويىپ جىبەرىپ, قارا شەڭبەر ارقىلى ارعى جاعىنا قولىن وتكىزىپ, ق ۇلىپتاۋلى ەسىگىن ىشىنەن اشىپ الادى. باستىق بولعان سوڭ بەلگىلى, كوزى كابينەتتەگى سەيفكە تۇسكەندە, جايناپ كەتەدى. سەيفتىڭ بەتىنە قاعازىن جاپسىرىپ, ءبىر بۋما اقشا الىپ شىعادى. ءسويتىپ, قانشاما رەت ارەكەتتەنىپ, اقشانى ۇيەدى جانىنا (دەمەك باستىعى دا جەمقور بولعانى عوي, ايتپەسە سونشاما اقشا قايدان كەلگەن؟). قولجەتەر جەردەگى اقشانىڭ ءبارىن شىعارسا كەرەك, ءار جاعىندا دا قالعانىن سەزگەن ول دوپتاي قارا قۇردىمعا قوس قولى مەن باسىن قوسا سۇعىپ, سەيفتىڭ ىشىنە كىرىپ كەتكەندە, قاعاز ءتۇسىپ قالادى دا, ءوزى سەيفتە قالىپ قويادى. كينو وسىمەن بىتەدى. سەيفتىڭ سىرتىندا ءبىر قاپ اقشا, ال ىشىندە ادام. كوپ ۇزاماي ادام تۇنشىعىپ ولەتىنى بەلگىلى عوي.
جەپ جاتسىڭ, جەپ جاتسىڭ, ءبىر توياتىن ۋاقىتىڭ بولدى عوي دەگىڭ كەلەدى وسىنداعى كەيبىرەۋلەرگە. ەرتەڭ الگى قارا قۇردىمعا جۇتىلاسىڭ, جيناعانىڭ يت پەن قۇسقا جەم بولا ما, الدە جەلگە ۇشا ما, ايتەۋىر و دۇنيەگە قوسا بارىپ ابىروي اپەرمەيدى. ودان دا بۇل دۇنيەدە ەلمەن ءبولىسىپ, ابىروي السايشى, العىس ارقالاپ ەكى دۇنيەنىڭ راحاتىنا كەنەلسەيشى, بايعۇس.
كينو ساراڭدىق تۋرالى دەپتى, ول ءبىر جاعى عانا. كينونىڭ باستى تاقىرىبى بىزدىڭشە پەندە بالاسىنىڭ تويىمسىزدىعى. نەگىزگى ۇستىنى ابايدىڭ «ەسكەندىر» پوەماسىندا تۇر. وندا جارتى الەمدى جاۋلاپ العان فيليپپ پاتشا بالاسى اقىرىندا ءبىر دالاعا كەلىپ, سۇمدىققا تاپ بولماي ما؟ سوندا دۇنيەنىڭ التىن-كۇمىسى ەسكەندىردىڭ قولىندا ەدى عوي, سونشاما نە جەتپەدى ال؟ سويتسە دە تويماي, بارماعان جەر, الماعان ەل جوق, اقىرى ءبىر قامالعا تىرەلىپ, قاقپاسىن اشا الماي قور بولادى. قايتسە دە قاقپاسىن اشا الماي يتتەن قور بوپ قايتىپ بارا جاتقاندا, ەسكەندىر پاتشا قاقپانىڭ ار جاعىنداعىلاردان كەلگەنىمنىڭ بەلگىسى بولسىن دەپ ەستەلىككە ءبىر زات سۇرايدى عوي, بەيشارا. قاقپانىڭ ارعى جاعىنان سويلەس قىلعان ادام شۇبەرەككە وراپ, سۇيەك لاقتىرىپتى. ەسكەندىر پاتشانىڭ بارلىق اسىل تاستارى مەن قىمبات زاتتارىن تارازىنىڭ ءبىر باسىنا سالىپ, الگى قۋ سۇيەكتى ەكىنشى باسىنا قويعاندا, جەپ-جەڭىل كىشكەنتاي سۇيەك ءبارىن باسىپ كەتەدى. سويتسە بۇل دا ادامنىڭ كوز سۇيەگى كورىنەدى. سوڭىندا اريستوتەل ءبىر ۋىس توپىراق شاشا سالعاندا بارىپ تارازىنىڭ سۇيەك جاق باسى سىلق ەتە قالادى. دۇنيەگە كوزى تويمايتىن بەيشارا پەندەلىكتىڭ ءبىر شەگى وسى بولسا, ەكىنشى شەگى – الگى «قارا قۇردىم». مۇندا ادام تويىمسىزدىعى مەن اشكوزدىگىنىڭ كەسىرىنەن ءوز باسىن ءوزى جۇتىپ قويعاندىعى ەمەۋرىن ەتىلەدى. جەكە باسىن جۇتىپ قانا تىنسا جاقسى عوي, بولاشاقتى, ۇرپاق نەسىبەسىن توناپ جاتقانىن ويلاسا نەتتى؟!
