سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەQ»
تاريحى, تاعدىرى, تانىمى دا ۇقساس ەكى ۇلتقا ورتاق دۇنيە از ەمەس. سوندىقتان فورۋمدا جاس كوشباسشىلاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى ىنتالاندىرىپ, پىكىر الماساتىن, تاجىريبەمەن بولىسەتىن تاقىرىپتارى جەتەرلىك. باسقوسۋعا قىرعىزستاننان مادەنيەت, عىلىم, ەكولوگيا, جاستار ساياساتى, ۆولونتەرلىك جانە باق سالاسىندا وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن 30 وكىل كەلدى. الاتاۋدىڭ ارعى بەتىنەن جەتكەن مەيمانداردى مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ەۆگەني كوچەتوۆ قارسى الدى.
– ءىس-شارا ەكى ەلدىڭ جاستار سالاسىنداعى جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلەتىن فورۋمىنا اينالعانى قۋانتادى. ەلىمىزدىڭ سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وڭىرلەرىنە قىرعىز باۋىرلارىمىز قولۇشىن بەرىپ, گۋمانيتارلىق كومەك ۇسىندى. وسى ورايدا قىرعىز باۋىرلارىمىزعا ەرەكشە العىس بىلدىرەمىز. قازاق پەن قىرعىزدىڭ باۋىرلاس حالىق رەتىندە وزىندىك تاريحى بار. XV عاسىردان بەرى ءبىزدىڭ جولدارىمىز توعىسىپ, سول جولمەن بىرگە كەلە جاتىرمىز. تاريحىمىزدا ساقتار, عۇندار, التىن جانە اق وردالار, شىڭعىس حان يمپەرياسى مەن قازاق حاندىعى, الاش قوزعالىسى بولعان, جالپى ايتقاندا, تاريحىمىز دا, تەگىمىز دە, ءتىلىمىز دە ورتاق. ەكى ەلدىڭ جاستارىنىڭ حالقىمىزدىڭ جانە ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن قالىپتاستىرۋدا وزىندىك ءرولى بار. جاستاردىڭ جوبالارى مەن باعدارلامالارىن جىلجىتۋ – مادەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتى. قازاقستان مەن قىرعىزستان جاستارى – قوعامنىڭ بولاشاعىن قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. فورۋم بارىسىندا كوتەرىلگەن يدەيالار ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى پراكتيكالىق قادامداردى تالقىلاۋ ءۇشىن باستاپقى نۇكتە بولا الادى دەپ سەنەمىن, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ءوز كەزەگىندە قىرعىز رەسپۋبليكاسى مادەنيەت, اقپارات, سپورت جانە جاستار ساياساتى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مارات تاعاەۆ بۇل باسقوسۋ ەكى ەلدەگى جاس بۋىننىڭ دوستىعى مەن بىرلىگىن ودان ءارى ارتتىراتىنىن ايتتى. سونداي-اق ول ەلدەگى تاسقىننان توسىرقاعان جۇرتقا كوڭىل ءبىلدىردى.
– استانادا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاسىم-جومارت توقاەۆ ايكول ماناس ءمۇسىنىن اشادى. بۇل تاريحي ساتپەن قىرعىز-قازاق جاستارى فورۋمىنىڭ ءبىر مەزەتتە ءوتۋى – سيمۆوليكالىق وقيعا. كەزىندە توقتوعۇل ساتىلعانوۆ پەن اباي قۇنانباەۆتىڭ اندەرىن تىڭداپ, شىڭعىس ايتماتوۆ پەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ شىعارمالارىن وقىعان ەكى ەلدىڭ جاستارى ءبىر مىنبەردە پىكىر الماسىپ, ءوزارا تاجىريبە ءبولىسۋى ءبىزدى قۋانتادى. جاستار – كيەلى ۇلتتارىمىزدىڭ بولاشاعى. ال ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – جاستاردىڭ دامۋىنا, تاجىريبە الماسۋىنا, ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ جانە قامتاماسىز ەتۋ. جاستار ىنتىماقتاستىعى الەۋمەتتىك, مادەني جانە ەكونوميكالىق سالالاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. ءارى ەلدەر اراسىنداعى تۇراقتى جانە ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستاردى قۇرۋ, جوبالاردى بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى ەلەمەنت. سايكەسىنشە, فورۋم قوس مەملەكەتتىڭ مينيسترلىكتەرى مەن جاستار ۇيىمدارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازاق باۋىرلار, قىرعىز حالقى جانە قىرعىزستان جاستارى اتىنان قازاقستانداعى كەيىنگى ۋاقىتتا بولعان تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەن اعايىندارعا سابىر تىلەيمىز. وسى اپاتتان زارداپ شەككەندەرگە شىن جۇرەكتەن كوڭىل ايتامىز. ءبىز ارقاشان سىزدەرمەن بىرگەمىز. قىرعىز جاستارى قاشاندا كومەكتەسۋگە دايىن, – دەدى م.تاعاەۆ.
فورۋم ءارى قاراي استاناداعى كونگرەسس ورتالىقتا جالعاستى. جيىندا تاراپتار «كليماتتىق بەلسەندىلىك – ەكى ەلدىڭ جاستارىن بىرىكتىرۋ قۇرالى رەتىندە», «تسيفرلى بولاشاق: قازاقستان مەن قىرعىزستان جاستارىنىڭ زاماناۋي ترەندتەرى مەن مۇمكىندىكتەرى», «قازاقستان مەن قىرعىزستاندا بلوگەرلىكتى دامىتۋ» تاقىرىبىندا وي قوزعادى. ىرگەلى باسقوسۋدا قازاق ەلىنەن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى كرەاتيۆتى يندۋستريالار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى گ ۇلىسحان ناحباەۆا جاستار ساياساتى مەن كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ بايلانىسىن ءسوز ەتسە, ۆولونتەر راقىش تەمىرلان ەكولوگيا سالاسىنداعى جاستاردىڭ رولىنە كەڭىنەن توقتالدى.
– قازىرگى تاڭدا جاھاندا كليماتتىڭ وزگەرۋىن سەزىنبەگەن بىردە-ءبىر ادام جوق. كۇرت قۇبىلمالى كليماتقا بايلانىستى تاياۋ جىلدارى شولەيتتەنۋگە, ورمان جانە دالا ورتتەرى سانىنىڭ وسۋىنە, مۇزدىقتاردىڭ ەرۋىنە, سۋ جۇيەلەرىنىڭ توزۋىنا, ال جەكەلەگەن وڭىرلەردە سۋ تاسقىنىنا, داۋىلدارعا جانە باسقا دا قولايسىز سالدارلارعا تاپ بولۋى مۇمكىن. الپاۋىت ەلدەردىڭ زەرتتەۋشىلەرى مەن «Dara International» دەرەكتەرىنە زەر سالساق, جىلىنا 500 مىڭ ادامنىڭ ولىمىنە وسى احۋال سەبەپ. ءتىپتى 2030 جىلعا قاراي بۇل 900 مىڭنان 1 ملن-عا جەتۋى ىقتيمال. كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ جاناما اسەرى ءارتۇرلى سالادا كورىنەدى. ماسەلەن, ايەلدەردىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە اسەرى, ياعني ايەلدەردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىنىڭ بۇزىلۋى, ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الۋان تۇرلەرى, ازىق-ت ۇلىكتىڭ قولجەتىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋى, ەلەكتر ەنەرگياسىنا قاجەتتىلىكتىڭ ءوسۋى, حالىقتىڭ ءماجبۇرلى كوشى-قونى, شيەلەنىستەردىڭ تۋىنداۋى, جۇمىسسىزدىق, قىلمىستىڭ ءوسۋى. كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ جوعارىدا اتالعان تەرىس سالدارى حالىقتىڭ ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپتارىنا ارقيلى اسەر ەتەدى. سوندىقتان الەم بولىپ, بارىنشا تابيعاتتى ايالاۋىمىز قاجەت. ءار ەلدىڭ ازاماتى مۇنداي دەرەكتەردى نازاردان تىس قالدىرماۋى كەرەك, – دەدى ر.تەمىرلان.
ال قىرعىز ەلىنىڭ جاس كوشباسشىسى بەكبولات ستالبەكوۆ ۆولونتەرلىك قىزمەتى جۇيەلى جۇزەگە اسىرۋ ءىسى جونىندە اڭگىمەلەدى.
– «Active Volunteers» – بۇرىن تاۋەلسىز ەرىكتىلەر قوزعالىسى رەتىندە تانىلعان كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم. ءبىزدىڭ ۇيىم 2017 جىلى قۇرىلدى جانە سودان بەرى ۆولونتەرلىك قىزمەت ارقىلى قوعامعا پايداسىن تيگىزىپ كەلەدى. ءبىز بەلسەندى ازاماتتاردىڭ ءبىرتۇتاس قوعامداستىعىن قۇرۋعا جۇمىستانامىز. وسى رەتتە جاستاردىڭ الەۋەتىن دامىتۋعا, قىرعىزستان جاستارىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ جولىندا ارەكەت ەتۋدەمىز. قاناتىمىزدىڭ استىندا 2300-دەي ۆولونتەر بار. 50-دەن اسا جوبانى ءساتتى جۇزەگە اسىردىق, – دەدى سپيكەر.
ايتا كەتەيىك, وتكەن جىلى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا بىشكەك قالاسىندا العاش رەت قازاق-قىرعىز جاستار فورۋمى ءوتتى. بۇعان قوسا ەكى ەلدىڭ جاستارى «زەرەن» رەسپۋبليكالىق جاستار لاگەرىندە, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ جاستار فورۋمىندا, ازياداعى ءوزارا ىقپالسىزدىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى جاستار كەڭەسىندە باس قوستى. وسى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جاستار باستامالارىن قولداۋ بويىنشا ۇسىنىمدار قابىلداندى.
