ال قازىرگى جاستاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە قىزىعۋشىلىعى قانداي دارەجەدە؟ بۇل ساۋالعا جاۋاپتى بىلتىرعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاعدايى تۋرالى» ۇلتتىق باياندامادان تاپتىق. اتالعان رەسمي قۇجاتقا سۇيەنسەك, 2023 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ شتات سانى – 90 053, بىراق ناقتى سانى 83 963 ادام بولعان, ياعني 6 مىڭنان استام مەملەكەتتىك قىزمەت ورنى بوس تۇرعان. ونىڭ كوبى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا تيەسىلى. بۇعان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانعان اكىمشىلىك لاۋازىمداردىڭ بوس ورىندارىنىڭ ءتىزىمى ايعاق.
كەيىنگى جىلدارى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ورتاشا جاسى 39–40 جاس ارالىعىندا. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جاستار ۇلەسىنىڭ تومەندەۋ ءۇردىسى بايقالادى. ناقتى ايتساق, 2018 جىلى جاستار ۇلەسى – 24,6 پايىز, 2019 جىلى – 23 پايىز, 2020 جىلى – 21,6 پايىز, 2021 جىلى – 18,1 پايىز, 2022 جىلى 17,8 پايىز بولعان. ارنايى جۇرگىزىلگەن ساۋالناما كورسەتكەندەي, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءوز جۇمىسىنا ىنتا-ىقىلاسىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتور – جالاقى. ماسەلەن, ولاردىڭ 72,2 پايىزى وزدەرىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن ورتاشا (باسشىلار – 77 پايىز, ورىنداۋشىلار – 71 پايىز), 21 پايىزى – ورتاشادان تومەن (باسشىلار – 15 پايىز, ورىنداۋشىلار – 23 پايىز), 6,8 پايىزى – ورتاشادان جوعارى (باسشىلار – 9 پايىز, ورىنداۋشىلار – 6 پايىز) دەپ باعالاعان. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا جاڭا جالاقى جۇيەسى ەنگىزىلگەنىنە قاراماستان, ساۋالناماعا قاتىسقان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 11,8 پايىزى عانا ءوز جالاقىسى وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى دەپ ساناعان. وسىعان وراي, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 90 پايىزدان استامى ءجيى نەسيە الاتىن بولىپ شىقتى.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ دە وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر – شامامەن 40 پايىزىنىڭ جەكە تۇرعىنجايى جوق. سوعان قاراماستان, ولاردىڭ 87,4 پايىزى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭنىڭ 56-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس وزدەرىنىڭ جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن الۋ قۇقىعىن پايدالانا الماعان.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن رەسپوندەنتتەردىڭ 62 پايىزى جالاقىنى جىل سايىنعى ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن تومەن ەمەس مولشەردە يندەكستەۋدى, 51,5 پايىزى ساۋىقتىرۋ ءۇشىن بەرىلەتىن جىل سايىنعى جاردەماقى مولشەرىن ۇلعايتۋدى, 45,1 پايىزى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن ەنگىزۋدى, 31,7 پايىزى تولىققاندى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى, 30,9 پايىزى قوسىمشا اقىلى قىزمەتپەن اينالىسۋعا رۇقسات بەرۋدى ۇسىنعان.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىس ونىمدىلىگىنە اسەر ەتەتىن ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى – دەنساۋلىق جاعدايى. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 59,7 پايىزى سىرقاتقا شالدىققان, ال 31,4 پايىزى بۇل ولاردىڭ كاسىبي قىزمەتىمەن بايلانىستى دەپ سانايدى (سونىڭ ىشىندە كۇيزەلىسكە ۇشىراۋ, ۇستەمە جۇمىس, كومپيۋتەردىڭ الدىندا ۇزاق وتىرىپ جۇمىس ىستەۋ جانە ت.ب.). وسى ورايدا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ 79,9 پايىزىنىڭ جەكە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنۋگە مۇمكىندىگى جوق, ال تەگىن نەگىزدە سپورتپەن شۇعىلدانۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن شەنەۋنىكتەردىڭ ۇلەسى نەبارى 11,7 پايىزدى قۇراعان.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 36 پايىزدايى جۇمىس پەن جەكە ءومىرى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي المايمىز دەپ ەسەپتەيدى. 76,6 پايىزى جۇمىس ۋاقىتى بىتكەننەن كەيىن دە كەشىكتىرىلەدى, ونىڭ ىشىندە 23 پايىزى مۇنى ءجيى جاساۋعا ءماجبۇر. بۇعان قوسا, رەسپوندەنتتەردىڭ 77,8 پايىزى ۇستەمە جۇمىس ءۇشىن وتەماقى تولەنبەيتىندىگىنە نەمەسە دەمالىس بەرىلمەيتىندىگىنە شاعىمدانعان. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ ارالاسۋىمەن 821 مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە قوسىمشا دەمالىس ساعاتتارى بەرىلگەن جانە ۇستەمە جۇمىسقا زاڭسىز تارتىلعان شەنەۋنىكتەرگە 52 ملن تەڭگەدەن استام سومادا اقشالاي وتەماقى تولەنگەن.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى كەيىنگى كەزدە جاس مامانداردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. اگەنتتىكتىڭ بارلىق وڭىردەگى دەپارتامەنتتەرى «جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەكتەپتەرىن» اشقان. 2022 جىلى 30 جەلتوقساندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ارقىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭنىڭ 15-بابى جوعارى وقۋ ورىندارىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا ۋاكىلەتتى ورگان بەلگىلەگەن ماننەن تومەن ەمەس وقۋ ناتيجەسىمەن بىتىرگەن تۇلەكتەر ءبىر جىل ىشىندە كونكۋرس وتكىزىلمەستەن «ب» كورپۋسىنىڭ وبلىس اۋدانىنىڭ نەمەسە وبلىستىق ماڭىزى بار قالانىڭ اكىمى جانە ءماسليحاتى اپپاراتتارىنىڭ تومەنگى لاۋازىمىنا, وبلىس اۋدانى جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اتقارۋشى ورگانىنىڭ باسشىلىق ەمەس لاۋازىمىنا, اۋداندىق ماڭىزى بار قالا, اۋىل, كەنت, اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى اپپاراتىنىڭ باسشىلىق ەمەس لاۋازىمىنا ورنالاسا الاتىندىعى جونىندەگى 6) تارماقپەن تولىقتىرىلعان. ناتيجەسىندە, وتكەن جىلدان بەرى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 124 تۇلەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكە كونكۋرسسىز قابىلدانعان.
ايتسە دە, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى جۇرگىزگەن ساۋالناما كورسەتكەندەي, جاس مامانداردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋدا ءالى دە ويلانارلىق جايلار بار. ەڭ الدىمەن, تومەنگى لاۋازىمدارداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە تولەنەتىن جالاقى مولشەرىن ارتتىرۋ قاجەت. ماسەلەن, اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى اپپاراتى باس مامانىنىڭ 210 086 تەڭگە جالاقىسى ونىڭ وتباسىن ماتەريالدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكسىز ەكەنى انىق.
ال تومەنگى بۋىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جالاقىسىن ءوسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قارجىنى مەملەكەتتىك ورگانداردى ودان ءارى وڭتايلاندىرۋ ەسەبىنەن قاراستىرۋعا بولادى. بۇل رەتتە 2021 جىلى شەنەۋنىكتەر سانىن 15 پايىزعا – 9610 بىرلىككە (سونىڭ ىشىندە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار – 5481 بىرلىككە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار – 4129 بىرلىككە) قىسقارتۋمەن شەكتەلۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانى ءمالىم. الايدا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلى 2 ماۋسىمدا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بازالىق قۇرىلىمىنىڭ جوباسىن ازىرلەپ, الداعى ۋاقىتتا وبلىستىق باسقارمالاردىڭ سانىن قازىرگى 24-تەن 20-عا دەيىن, ال اۋداندىق بولىمدەردىڭ سانىن 12-دەن 8–10-عا دەيىن قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بىزدىڭشە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى عانا ەمەس, بىرقاتار مينيسترلىكتىڭ وڭىرلەردەگى دەپارتامەنتتەرىن دە وڭتايلاندىرۋ قاجەت. سەبەبى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءبىر تارماعى, ياعني ءبىرتۇتاس اتقارۋشى بيلىك بولىپ سانالاتىندىعىنا قاراماستان, مينيسترلىكتەردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ اۋماقتىق قۇرىلىمدارىن قۇرىپ, ولارعا باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسياسىن بەرگەندىگى شەنەۋنىكتەر سانىن كوبەيتۋدەن باسقا ناتيجە بەرىپ وتىرعانى شامالى سياقتى. مىسال ءۇشىن, وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ ءبىلىم باسقارمالارى باردا مينيسترلەرى اۋىسقان سايىن جاڭا رەفورما جاسالاتىن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ءبىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتتەرىنىڭ قانداي قاجەتتىلىگى بار؟ بۇدان ەلىمىزدەگى ءبىلىم ساپاسى جاقسارىپ كەتتى مە؟ وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى, ۆەتەريناريا باسقارمالارى بار بولعاندىقتان, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق ينسپەكتسيالارىنىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار؟ وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارمالارى مەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسيالارى دا ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن قىزمەتتەردى اتقارىپ وتىر ەمەس پە؟ وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارمالارى مەن مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارمالارى ازداي, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتتەرىن قۇرۋ قانداي قاجەتتىلىكتەن تۋىنداعان؟ بۇل سۇراقتاردى ءبىز جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار شەنەۋنىكتەرىنىڭ اۋىزدارىنان تالاي ەستىدىك. ولاردىڭ ايتۋلارىنشا, مينيسترلىكتەر دەپارتامەنتتەرىن وڭتايلاندىرۋدان ورتاق ىسكە ەشقانداي زالال كەلمەيدى.
