ء«ساۋىردىڭ 11-ءى كۇنى ۇزىندىعى 43 كم-دەي, بيىكتىگى 1-2,5 مەتر بوگەت تۇرعىزىلدى. بۇل جۇمىسقا 250-دەن اسا ارنايى تەحنيكا مەن 2,5 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىلدى. سۋ تاسقىنىنان قورعاۋ جۇمىسى ءالى دە جالعاسىپ جاتىر», دەپ حابارلادى باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, تاسقىن سۋعا قارسى كۇرەس شتابىنىڭ جەتەكشىسى قاليار ايتمۇحامبەتوۆ.
بۇگىنگە دەيىن تاسىعان سۋدىڭ كەسىرىنەن اۆتوجولداردىڭ 63 جەرى ءب ۇلىنىپ قالدى. ءدال قازىر قاراتوبە اۋدانىنىڭ قوسباز, اققوزى, قورجىن, اقتايساي, بەسوبا, الاكول, ساۋلە, قاراقامىس اۋىلدارى, شىڭعىرلاۋ اۋدانىنداعى اقتاۋ ەلدى مەكەنى ورتالىقپەن قاتىناسا الماي وتىر. قازىرگى مالىمەتكە سايكەس وڭىردە 735 ساياجاي ءۇيىن سۋ باستى. ولاردىڭ 457-ءسى – ورال قالاسىندا, 245-ءى – ءبورلى اۋدانىندا, 17-ءسى – بايتەرەك, 16-سى تەرەكتى اۋداندارىندا ورنالاسقان.
وڭىردە كىشى وزەندەردىڭ سۋى قايتا باستاعانىمەن, ترانسشەكارالىق جايىق پەن شاعان وزەندەرى ءالى تاسۋ شىڭىنا جەتكەن جوق. 11 ساۋىردە جايىق دەڭگەيى – 724, شاعان 1 113 سم بولدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جايىقتىڭ قاۋىپتى دەڭگەيى – 850 سم, ال شاعان وزەنىندە – 1 280-1 300 سم.
قازىر ورال قالاسىندا اتالعان قوس وزەندەگى سۋ دەڭگەيى مۇقيات باقىلانىپ وتىر. تۇرعىندارى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلگەن ساياجاي اۋماعىندا قوعامدىق ءتارتىپ قاتاڭ قاداعالانادى. وبلىس ورتالىعىنىڭ كۇرەن, كومينتەرن, جاس ناتۋراليستەر ستانساسى, شاعان جاعالاۋى, قارت جايىق اۋداندارىندا جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. جالپى العاندا بۇل جەرلەر 15 100 قاپشىق قۇممەن بەكىتىلگەن.
اسان اۋىلى اۋماعىنداعى ارنايى الاڭدا اسكەريلەر, مەكەمە-ۇجىم قىزمەتكەرلەرى, ەرىكتىلەر جينالىپ, 19 مىڭ قاپشىققا قۇم تولتىرىپ تاستاعان. بۇل قاپتار قاجەت جەرىنە جەدەل تاراتىلدى.
ءبورلى اۋدانىنىڭ 5 ەلدى مەكەنىندە دە وسىنداي جۇمىستار قاۋىرت ءجۇرىپ جاتىر. شەكارادا تۇرعان جارسۋات اۋىلىندا سوڭعى تاۋلىك ىشىندە 1 700 قاپ قۇم دايىندالعان. جالپى, 100 مەتر جەرگە بيىكتىگى 2-2,5 مەترلىك بوگەن جاسالدى. بۋماكول اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ەكى اۋىلدا دا جالپى ۇزىندىعى 700 مەترلىك بوگەت جاسالىپ, قۇم سالىنعان قاپشىقتارمەن بەكىتىلگەن. ءبورلى, قاناي اۋىلدارى دا تاسقىن سۋدى قارسى الۋعا دايىندالىپ جاتىر. قانايدا ءبىر تاۋلىكتە ۇزىندىعى 1 560, بيىكتىگى 2,5 مەترلىك بوگەن سوعىلعان.
بايتەرەك اۋدانىنا قاراستى بىرنەشە اۋىل دا جايىق وزەنىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. قازىر رۋبەجكا, يانۆارتسەۆ, داريان, قىزىلاسكەر, بايقونىس, اقسۋ, يانايكين, جايىق اۋىلدارى جاعالاۋدى بەكىتۋ, بوگەندەردى كوتەرۋ جۇمىسىن قىزۋ جۇرگىزىپ جاتىر. سوڭعى ءتورت اۋىلدا جاسالعان بوگەتتەردىڭ جالپى ۇزىندىعى 5,3 شاقىرىمعا, بيىكتىگى كەي جەردە 4 مەترگە جەتكەن. «بايقونىس اۋىلىنداعى ءتورت ت ۇلىك مالدى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرۋ ءۇشىن ادام مەن تەحنيكا كۇشى ءبولىندى», دەپ حابارلادى توتەنشە جاعداي دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
جايىق بويىنداعى اقجايىق اۋدانىندا دا جاعالاۋدى بەكىتۋ, قورعانىس بوگەندەرىن سالۋ ءىسى قولعا الىنعان. وسى كەزگە دەيىن اۋداندا 16 662 قاپ قۇم ازىرلەنىپ, قاۋىپتى تۇستارعا ورنالاستىرىلىپ جاتىر. ايتا كەتەيىك, اۋداننىڭ 32 ەلدى مەكەنى جايىق بويىن جاعالاي وتىر. بۇلار – كونەككەتكەن, قامىستىكول, ەسەنساي, كەڭسۋات, تاسوبا, بازارشولان, بايانتوبە, بازارتوبە, قادىرقۇل, قىزىلجار, تايپاق, شابدارجاپ, تومپاق, المالى, اتامەكەن, اقسۋات, اقبۇلاق, جاڭابۇلاق, بۋدارين, سامال, كولوۆەرتنوە, مەرگەن, مويىلدى, قاراۋىلتوبە, ءىلبىشىن, قابىل, ءتىنالى, جاناما, سارمان, چاپاەۆ, جايىق اۋىلدارى.
شىڭعىرلاۋ اۋدانىندا كورشىلەس ەلەك وزەنىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى مىرزاعارا اۋىلىنا سۋ كىرۋ قاۋپى تۋىنداعان ەدى. ەلدى مەكەندى اينالدىرا بوگەت جاسالىپ جاتىر. قاراتوبە اۋدانىندا تاسقىن اسەرىنەن قالدىعايتى وزەنىندەگى كوپىر ىستەن شىققان. قازىر قاراكول, اققوزى, سارالجىن اۋىلدىق وكرۋگىنە قاتىناس ۇزىلگەن. بۇل جەرگە ۋاقىتشا وتكەل ۇيىمداستىرىلىپ, قازىرگە دەيىن ونىڭ قىزمەتىن 310 ادام پايدالاندى.
وڭىرگە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ءتىپتى جاقىن شەتەلدەردەن گۋمانيتارلىق كومەك كەلىپ جاتىر. توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى جانىنان قۇرىلعان اقپاراتتىق شتاب ۇزدىكسىز جۇمىس جاساپ تۇر. شتاب مۇشەلەرى وڭىردەگى سۋ تاسقىنى تۋرالى وبلىس تۇرعىندارىنا تولىققاندى اقپارات تاراتىپ وتىر. مۇندا وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى, «قازگيدرومەت» فيليالى, «قازسۋشار» وكىلدەرىنىڭ, سونداي-اق سۋ تاسقىنىنا قاتىسى بار بارلىق باسقارما باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن تاۋلىكتىڭ ءار ساعاتى سايىن شۇعىل بريفينگتەر ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. اقپاراتتىق شتاب جۇمىسىن باستاعالى بەرى وتىزعا جۋىق ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
«قازاۆياقۇتقارۋ» قىزمەتىنە قاراستى تىكۇشاقتار ارقىلى ماماندار تاۋلىگىنە بىرنەشە مارتە اۋەگە كوتەرىلىپ, وبلىس اۋماعىنداعى احۋالدى تۇراقتى باقىلاپ وتىر.
وڭىردەگى ەڭ الىپ ءوندىرىس – «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسى دا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن حالىققا كومەك قولىن سوزىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە ەۆاكۋاتسيالاۋ ءىس-شارالارىنا, سۋ ايداۋ جۇمىستارىنا, تاسقىننىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ارنايى كولىك, ازاماتتاردى قاۋىپسىز ەۆاكۋاتسيالاۋعا قاجەتتى ءارتۇرلى جابدىق, سونداي-اق ماتەريالدار مەن مەديتسينالىق كەرەك-جاراقتار, ازىق-ت ۇلىك جيىنتىقتارى مەن ماتراستار بەردى. بۇعان قوسا 10 ءساۋىر كۇنى كومپانيا ءبورلى اۋدانى اۋماعىنداعى ەڭ ماڭىزدى, ياعني جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن 2 ملرد تەڭگە بولەتىنىن حابارلادى.
جوعارىدا ايتىلعانداي, جايىق وزەنى كۇن سايىن كوتەرىلىپ كەلەدى. 11 ءساۋىر كۇنى سۋ دەڭگەيى 725 سم-گە جەتتى. جالپى, سۋ تاسقىنى باستالعالى بەرى وزەن دەڭگەيى 6 مەترگە كوتەرىلگەن. رەسەيدەگى ساقمار وزەنى مەن يريكلي سۋ قويماسىنان قۇلاعان سۋ ورال قالاسىنا ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىندا, ياعني 3-4 كۇننەن كەيىن جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر.
باتىس قازاقستان وبلىسى
