ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋعا نە كەدەرگى؟

تاۋار اينالىمىنىڭ تاعدىرى لوگيستيكاعا بايلاۋلى

گەوساياسي قيىندىقتى ەلىمىز كولىك-لوگيستيكالىق تۇرعىدان ءوز كادەسىنە جاراتا باستاعان سياقتى. وعان سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەن بەلارۋس, پولشا, گەرمانيا مەن وزبەكستانعا جۇك تاسىمالىنىڭ ايتارلىقتاي وسكەنى دالەل بولادى. «ATI.SU» جۇك بيرجاسى قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى رەناتا زوبوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا قازاقستاننان باسقا ەلدەرگە تاۋارلاردى جەتكىزۋگە ءوتىنىش سانى ودان بۇرىنعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 136%-عا ارتتى. رەسەيگە تاۋار تاسىمالداۋعا سۇرانىس ەكى ەسەگە كوبەيگەن.

ايتۋىنشا, بىلتىر رەسەيلىك جۇك جونەلتۋشىلەر جاڭا نارىقتار مەن جاڭا سەرىكتەستەر ىزدەدى. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدىلىعى كۇرت ءوستى.

«تاسىمالداۋشىلار ەۋروپالىق جۇك­تەردىڭ, سونداي-اق ەلگە تەڭىز ارقىلى جەتكىزىلگەن جۇكتەردىڭ جوعالۋىن وتەۋ ءۇشىن جاڭا باعىتتارعا كوشتى. بىلتىرعى كوكتەمدە جۇمىسىن جالعاستىرۋعا قازاقستاندا ون شاقتى ءىرى رەسەيلىك جانە بەلورۋسيالىق اۆتوپارك تىركەلدى. بۇل جەرگىلىكتى نارىقتاعى باسەكەنى كۇشەيتتى», دەيدى ر.زوبوۆا.

حالىقارالىق لوگيستيكالىق پاركتەر يندۋستريالدى-لوگيستيكالىق پاركتەر جەلىسىنىڭ ديرەكتورى اسەل سەرگەنوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كورشى رەسەيگە قارسى سانكتسيالاردى ەنگىزۋ جاعدايى وتاندىق لوگيستيكالىق نارىققا ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. قويمالارداعى تاۋار اينالىمى ءوستى. بىرنەشە حالىقارالىق كومپانيالار قازاقستاندا حاب اشۋعا ءوتىنىش ءبىلدىردى.

«قازاقستان اۋماعى ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ەڭ ماڭىزدى قۇرلىق ءدالىزى. ءبىزدىڭ ەل مۇمكىندىكتەردى بارىنشا پايدالانىپ, جاھاندىق ماڭىزى بار كولىك-ترانزيتتىك حابقا اينالۋى قاجەت. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن نىعايتۋعا, كولىك دالىزدەرىن دامىتۋعا, الەمنىڭ جەتەكشى لوگيستيكالىق كومپانيا­لارىن تارتۋعا, كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى», دەيدى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى نۇرلان ساۋرانباەۆ.

«RTL Alliance» حالىقارالىق لوگيس­تيكالىق كومپانيالار توبىنىڭ باس­شى­سى گەننادي گوگەنيانىڭ ايتۋىنشا, ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى ءوندىرۋ مەن وتكى­زۋدىڭ ۇزدىكسىز جۇيەسىن قۇرۋدا جۇك تاسىمالىنىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى.

«قازاقستاننىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن كەڭەيتۋ باسىم باعىت بولىپ سانالادى. سويتە تۇرا, ءوندىرىس پەن تاسىمال ىرعاعى جۇك اعىندارىن ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋدى, پورت ينف­را­قۇرىلىمىنا ءالى دە قوماقتى ينۆەستيتسيا تارتۋدى, تيەۋ-ءتۇسىرۋ جابدىقتارىن جانە كەمە قۇرىلىسىن جاڭعىرتۋدى, قۇرىلىپ جاتقان ينفراقۇرىلىمدىق مۇمكىندىكتى بىرىكتىرەتىن كولىك-لوگيستي­كالىق قىزمەتتەردى دامىتۋدى تالاپ ەتەدى. وسىلاردى جۇزەگە اسىرعاندا عانا كولىك-لوگيستيكا قىزمەتى ءتورت اياعىن تەڭ باسادى», دەيدى گ.گوگەنيا.

ساپاسىز جولداردىڭ جۇكتەمەسى جوعارى

لوگيستيكانى ءتيىستى دەڭگەيدە دامى­تۋعا ساپالى ينفراقۇرىلىم قاجەت. مامانداردىڭ الاڭ كوڭىلىنە نازار اۋدار­ساق, ەلدەگى جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ اسا ماڭىزدى ۋچاسكەلەرىندە قوزعالىس قارقىنى جوبالىق پارامەترلەردەن 1,5-2 ەسە جوعارى. ال جولداردىڭ ساپاسى وعان لايىقتى بولماي تۇر. اسىرەسە وبلىستىق, اۋداندىق ماڭىزى بار جول­دار­دىڭ تەحنيكالىق جانە پايدالانۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى, ەداۋىر بولىگىندە قاتتى جابىننىڭ دا جوقتىعى قوزعالىس قارقىنىن باسەڭدەتىپ وتىر.

ەسكىرگەن باقىلاۋ-وتكىزۋ پۋنكتتەرى قازىرگى زامانعى باسقارۋ قۇرالدارىمەن جەتكىلىكتى دارەجەدە جابدىقتالماعان. سونداي-اق اقپاراتتىق جۇيەلەردى تسيفر­لاندىرۋ جانە ينتەگراتسيالاۋدىڭ تومەن دەڭگەيى دە دامۋدى تەجەۋشى فاكتوردىڭ ءبىرى. ال وڭىردەگى ترانزيتتىك-لوگيستيكالىق دالىزدەردە جۇك تاسىمالى كۇن ساناپ ارتىپ جاتىر.

«ارينە, سانكتسيا جۇك اعىنىنا اسەر ەتتى. وتە قىسقا مەرزىمدە جىلدار بويى دامىپ, ءمىنسىز جۇمىس ىستەپ تۇرعان باعىت­تاردى قايتا قۇرۋ قاجەت بولدى. بىراق كوروناۆيرۋس پاندەمياسى نەمەسە سۋەتس كانالىنىڭ بىتەلۋى سياقتى كۇتپەگەن جاع­دايلار كەزىندەگى تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, جاعىمسىز اسەردى بەيتاراپتاندىرۋ مەن بار شىندىققا بەيىمدەلۋ مۇمكىن بولدى», دەيدى. گ.گوگەنيا.

جۇك تاسىمالىنىڭ باسىم بولىگى تەمىرجول ارقىلى اتقارىلادى. قازىر تەمىرجولمەن جۇك تاسۋ كولەمى جىل سا­يىن 31%-عا ارتىپ جاتىر. نەگىزگى ەكسپورت باعىتتارى – «قىتاي – ەۋروپا – قىتاي», «قىتاي – ورتالىق ازيا – قىتاي» جانە «رەسەي – ورتالىق ازيا». تاسىمالدىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ دە ينفراقۇرىلىمى جانە تاسىمال ۇدەرىسى كوڭىل كونشىتپەيدى. ۆاگونداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى مەن ابدەن توزۋى, تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتكىلىكسىز دامۋى تاۋار قوزعالىسىنىڭ قارقىن الۋىنا قولبايلاۋ بولىپ تۇر. لوكوموتيۆ پاركىنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس. پاركتىڭ توزۋى 70%-عا دەيىن جەتكەن. جۇك تارتۋ ماشينالارىنىڭ تاپشىلىعى دا ۇلكەن ماسەلە. بۇل جۇكتەردى جەتكىزۋ مەرزىمىنىڭ ۇلعايۋىنا اكەلىپ سوعادى. تاريفتىك ۇلگىنىڭ دە ولقى تۇستارى بارشى­لىق. سالدارىنان ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك تۋماي تۇر.

«سالادا مۋلتيمودالدى تاسىمال­داۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن ورىنداۋ سياق­تى ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋدىڭ اقپا­راتتىق جۇيەسى تولىق جۇمىس ىستەمەيدى. تەمىرجول توراپتارىنداعى مانەۆرلىك جانە جۇك جۇمىستارىن جوسپارلاۋ دۇرىس جولعا قويىلماعان. ينفراقۇرىلىم نىساندارىن كۇتىپ ۇستاۋ, كىرمە جولدار مەن تۇيىسپە ستانسالاردى پايدالانۋ, جۇك تاسىمالداۋدىڭ باسقا دا ماڭىزدى اسپەكتىلەرى ۋاقىت تالابىنا ساي ەمەس. بۇل ماسەلە تاسىمالداۋ ۇدەرىسىنىڭ جىلدامدىعىنا, قاۋىپسىزدىگىنە, تيىمدىلىگى مەن ۇيلەستىرۋىنە قاتتى اسەر ەتەدى. سونىڭ سالدارىنان كىرمە جولداردا ۆاگونداردىڭ كوپ تۇرىپ قالۋى ءجيى ورىن الادى», دەيدى ورتالىق ازياداعى كولىك جانە لوگيستيكا بويىنشا سەرىكتەستىك قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى بەرىك بولەكباەۆ.

لوگيستيكادا تەڭىز تاسىمالىنىڭ دا ماڭىزى جوعارى. تەڭىز پورتتارىنىڭ (اقتاۋ, قۇرىق, باكۋ, باتۋمي/پوتي) قازىرگى مۇمكىندىكتەرى ترانسكاسپي ارقىلى 6 ملن توننا جۇكتى, ونىڭ ىشىندە 4 ملن توننا جالپى جانە سۋسىمالى جۇكتى (كومىر, مەتالل, كەن), سونداي-اق 100 مىڭ جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنتكە دەيىن قابىلداپ, جونەلتۋگە قابىلەتتى. دەسە دە كەمە قوزعالىسىن ناۆيگاتسيالىق قامتاماسىز ەتۋ ءىسى كەنجەلەپ تۇر. ناۆيگاتسيالىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ مۇمكىندىگىنىڭ دە جەتكىلىكسىزدىگى كوپ قىزمەتتىڭ ىلگەرىلەۋىنە كەدەرگى. اقتاۋ پورتىنىڭ اۋىستىرىپ تيەۋ جابدىقتارى مەن ايلاق قوندىرعىلارى توزعان. كەمە جاساۋ مەن ونى جوندەۋ بازاسى دامىماعان.

ماماندار پورتتاردىڭ ءوسىپ كەلە جات­­قان كونتەينەر اعىنىنا بەيىم­دەل­مەگەنىن ايتادى. سۋسىمالى تاسىمال­داۋ­شىلاردىڭ, پارومداردىڭ, تانكەرلەر مەن كونتەينەرلىك كەمەلەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ساۋدا فلوتىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تىم تومەن. كاسپي تەڭىزى دەڭگەيىنىڭ جىلىنا شامامەن 6-7 سم جىلدامدىقپەن تومەندەۋىنە بايلانىستى بىرقاتار پورتتا كەمەنى تولىق اعىنمەن تيەۋ دە مۇمكىن ەمەس. بۇل جاعداي جالپى تيىمدىلىكتىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ, تاسىمالداۋ قۇنىن تاعى دا قىمباتتاتادى.