بۇل كىتاپتىڭ ءبىرى – باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمى بويىنشا انىقتامالىق (1869-2015). جيناقتى ارحيۆ ديرەكتورى ايجان ساۋعاباەۆا, ورالبەك تاسماعانبەتوۆ, مۇرات قالمەنوۆ, ايبولات قۇرىمباەۆ سىندى تاريحشىلار قۇراستىرعان. انىقتامالىقتا Opaل oبلىcىنىڭ 1869 جىلى العاش قۇpىلyىنaن بacتaپ قaزipگi كeزگe دeيiنگi اكiمشiلiك-اۋماقتىق ءبولiنici تapيxى كورسەتىلگەن. سونداي-اق ىشكى بوكەي ورداسىنىڭ تاريحى, گۋبەرنيا, ۋەزد, اۋىلدار تاريحى بەرىلگەن. ايتا كەتەيىك, تاريحشىلار مەن زەرتتەۋشىلەر بۇل جيناقتى اسىعا كۇتكەن ەدى, ويتكەنى ءتۇرلى قوعامدىق فورماتسيانىڭ اۋىسۋى كەزىندە جەر-سۋ اتاۋلارى, اكىمشىلىك بولىنىستەر وتە ءجيى وزگەرگەندىكتەن, تاجىريبەلى مامانداردىڭ ءوزى بۇل تاقىرىپتا ءجيى جاڭىلىسىپ جاتاتىن.
تاريحشىلار مەن ولكەتانۋشىلار ءۇشىن وتە قۇندى تاعى ءبىر جيناق «باتىس قازاقستان وبلىسى نومەنكلاتۋرالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ انىقتامالىعى. 1919-1991 جىلدار ارالىعىنداعى گۋبەرنيالىق, ۋەزدىك كوميتەتتەرىنىڭ, وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ 1-ءشى, 2-ءشى, 3-ءشى حاتشىلارى» دەپ اتالادى. اتاۋىنان بەلگىلى بولىپ تۇرعانداي, مۇندا ءوڭىردىڭ عاسىرعا جۋىق تاريحىندا ەل باسقارعان تۇلعالاردىڭ ءتىزىمى, قىسقاشا ءومىربايانى, فوتوسۋرەتتەرى بەرىلگەن. ولاردىڭ اراسىندا رەپرەسسيا جىلدارى جازىقسىز جازاعا ۇشىراعان قايراتكەرلەر دە بار.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىندا ورال قالاسى مايداننىڭ جاقىن تىلى رەتىندە اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەت اتقاردى. سول كەزدە قالاعا كەڭەس وداعىنىڭ ەۋروپالىق بولىگىنەن 62 مىڭعا جۋىق ادام كوشىرىلگەن ەكەن. ەۆاكۋاتسيامەن كەلگەن حالىققا ورال قالالىق تۇرعىن ءۇي ءبولىمى 6 604 پاتەر مەن بولمە ءبولىپ بەرگەن. سوعىس كەزىندە قالاعا لەنينگرادتان №231 ۆوروشيلوۆ زاۋىتى, ۆورونەجدەن ۋسمان مەحانيكالىق زاۋىتى, ماسكەۋدەن زەملياچكا تەرى-بىلعارى زاۋىتى, كيەۆتەن ءجۇن-كيىز فابريكاسى, ريازان وبلىسىنان اراق زاۋىتى, ت.ب. كوپتەگەن كاسىپورىندار كوشىپ كەلىپ ورنالاسقان. بۇل ءوندىرىس ورىندارىنىڭ بىرقاتارى سوعىستان كەيىن دە وسى جەردە قالىپ, كەڭەستىك قازاقستاننىڭ, كەيىننەن تاۋەلسىز رەسپۋبليكامىزدىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوستى. مىنە, «ەۆاكۋاتسيا ۆ زاپادنو-كازاحستانسكۋيۋ وبلاست ۆ پەريود ۆەليكوي وتەچەستۆەننوي ۆوينى 1941-1945 گودوۆ» اتتى قوستومدىق تاريحىمىزدىڭ وسى كەزەڭىن قامتيتىن قۇجاتتاردى توپتاستىرعان.
وقىرمان قولىنا تيگەلى وتىرعان تاعى ءبىر جيناق «جەكە تەكتىك قورلار بويىنشا ارحيۆ قۇجاتتارىنىڭ انىقتامالىعى» دەپ اتالادى. بۇل كىتاپتا باتىس قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى مەن ونىڭ فيليالدارىنىڭ ارحيۆتىك قور قۇجاتتارىندا ساقتاۋدا تۇرعان جەكە تەكتىك قورلار مالىمەتى جيناقتالعان. انىقتامالىقتا جايىق ولكەسىنەن شىققان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرلەرى, «داڭق», «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىنىڭ تولىق يەگەرلەرى, «ەڭبەك ارداگەرلەرى», قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي-مادەني سالاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرگە قاتىستى قۇجاتتار كورسەتىلگەن.
– بۇل جيناقتار ارحيۆ قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوپ جىلعى ساراپتاۋ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى دەسە دە بولادى. ارحيۆ قويماسىنىڭ ءارتۇرلى قورىندا جاتقان جۇزدەگەن, مىڭداعان قۇجاتتى ىرىكتەپ, ساراپتاپ, ءبىر جەرگە جيناقتاۋ عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەردىڭ جۇمىسىن كوپ جەڭىلدەتەدى. وقىرمان ءۇشىن وتە قۇندى وسىنداي جيناقتاردى دايىنداپ شىعارۋعا وڭ ىقپال ەتكەن ارحيۆ باسشىسى ايجان نۇرعاليقىزىنا العىس ايتامىز, – دەيدى «عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋ قورىنىڭ» جەتەكشىسى, تاريح ماگيسترى ايبولات قۇرىمباەۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسى
