الدىڭعى ايدا عانا شىققان دەرەكتى فيلم الەۋمەتتىك جەلىلەردە قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان. جاريالانعان كۇننەن بەرى ميلليون رەت قارالىپ, ءتۇرلى سارىنداعى پىكىرلەر توقتاۋسىز كەلىپ جاتىر. سەبەبى فيلمدەگى كەيىپكەرلەر – ءوز باسىنان وتكىزگەن قيىن تاعدىرىن كوپشىلىككە جەتكىزۋگە باتىلى جەتكەندەر. تۇسىرىلىمگە كەيىپكەرلەرمەن قاتار قازاقستاندا گەندەرلىك جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ساراپشىلار دا قاتىسىپ, ماسەلەنىڭ ءتۇپ-توركىنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسادى. باستى ماقسات – زورلىق-زومبىلىقتى باستان كەشىرگەن كەيىپكەرلەردىڭ شىنايى وقيعاسىن كورسەتىپ, كورەرمەنگە وي سالۋ. ال ءفيلمنىڭ اتاۋىنا الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى تانىمال ترەند نەگىز بولعان ەكەن. وسىدان ەكى جىل بۇرىن الەم بويىنشا مىڭداعان قىز زورلىق-زومبىلىق كورگەنىن كورسەتۋ ءۇشىن گورگون مەدۋزاسىنىڭ سۋرەتىن جاريالادى.
قازاقستانداعى «بۇۇ-ايەلدەر» قۇرىلىمىنىڭ كەڭسە باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دينا امرىشەۆانىڭ ايتۋىنشا, ءوز وقيعالارىن بولىسكەن كەيىپكەرلەر – زورلىق-زومبىلىق كورگەندەردى ءۇنسىز قالماۋعا جانە قوعامدى گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىقتى جويۋ ءۇشىن بىرىگۋگە شابىتتاندىراتىن باتىل ايەلدەر. بۇل فيلم ايەلدەر قۇقىعى ءۇشىن كۇرەستە جانە زورلىق-زومبىلىقتىڭ بارلىق ءتۇرىن جويۋدا ماڭىزدى اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق تۋىندى بولماق. سونداي-اق ول: «زورلىق-زومبىلىقتى اقتاۋعا بولمايدى. فيلمگە تۇسكەن ءاربىر كەيىپكەر ءبىزدىڭ قوعامداعى بارشا ايەلگە باتىلدىق سىيلاي الدى. زورلىق-زومبىلىقتىڭ ءتۇپ-توركىنى وتباسىنداعى تاربيە مەن جاۋاپكەرشىلىكتە. ءبىزدىڭ قوعام نازارىنا ۇسىنىپ وتىرعان فيلمگە قاتىستى وي-پىكىرىن ءبىلدىرىپ جاتقانداردىڭ كوبى ادەتتەگىدەي قىز-كەلىنشەكتەر. ولاردىڭ ۇلەسى 70 پايىز بولسا, قالعان 30-ى ەر ادام. وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ كەيىپكەرلەرىمىز باسىنان وتكەرگەن قيىن جاعدايدى جانە ومىرلىك وقيعانى جۇرەككە جاقىن قابىلداپ, تۇسىنۋگە تىرىساتىن, باتىلدىق تانىتۋعا شاقىراتىن ەركەكتەردىڭ دە بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر», دەيدى.
فيلم رەجيسسەرى ءارى پروديۋسەرى رينات بالعاباەۆتىڭ سوزىنشە, قوعامدا زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇربانى بولعاندار ستاتيستيكادا كەلتىرىلگەن ساننان الدەقايدا كوپ. سەبەبى قوعامنىڭ زورلىق قۇربانىنا دەگەن كوزقاراسى سوگۋ مەن ايىپتاۋدان تۇرادى. ودان قالسا ەلدەگى زاڭ نورمالارى ءالسىز. كوپتەگەن قىلمىستىق ءىس سوتقا جەتپەيدى, ال جەتكەندەر قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە ءجيى قيىندىقتارعا تاپ بولادى, سونىڭ ىشىندە تەرگەۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جانە بىرجاقتى كوزقاراس قالىپتاسىپ قالعان. سوندىقتان ءجابىر كورگەندەر باستان وتكىزگەن اۋىر ازاپتى اۋزىنان شىعارماي, جىلدار بويى جاسىرىپ قالۋعا تىرىسادى. ماسەلەن, ءفيلمدى ءتۇسىرۋ بارىسىندا پروديۋسەر جۇزگە جۋىق وقيعانى قاراپ شىعىپ, تۇسىرىلىمگە ون ەكى كەيىپكەردى شاقىرتقان. الايدا سوڭعى ساتتە كوبى قوعامنىڭ كوزقاراسىنان قورقىپ, شەشىمدەرىن وزگەرتكەن. «سەكسۋالدىق زورلىق-زومبىلىقتان امان قالعانداردى قولداۋ ەمپاتيا مەن ادامگەرشىلىك ماسەلەسى عانا ەمەس, قوعامدىق سانانىڭ جەتىلۋىن, ادىلەتتىلىك پەن تەڭدىك جاعىندا تۇرۋعا دايىندىعىن كورسەتەدى», دەيدى فيلم اۆتورى.
بۇۇ-نىڭ دەرەگىنشە, قازاقستاندا جىل سايىن ءاربىر التىنشى ايەل زورلىق-زومبىلىققا ۇشىرايدى. مۇنىڭ سەبەبى كوپ. پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات سۇلەيمەن ءفيلمدى تۇسىرۋشىلەر مەن قولداۋ كورسەتكەندەرگە قوعامنىڭ ساناسىنا سىلكىنىس جاساپ, زورلىق-زومبىلىققا نولدىك توزىمدىلىكتى ارتتىرۋ باعىتىنداعى جۇمىسى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ستاتيستيكانىڭ ارتۋىنا قوعامنىڭ كوزقاراسى, زاڭ نورمالارىنىڭ ورىندالماۋى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ادىلەتسىزدىگى دە سەبەپشى بولىپ وتىر. سول سەبەپتى ون ەكىدە ءبىر گ ۇلى اشىلماعان بۇلدىرشىندەر زورلىق-زومبىلىققا ءتۇسىپ, قىزدارىمىزدىڭ قاناتى ەرتە قايىرىلىپ, تاعدىرى تالقاندالىپ جاتىر. ال قوعامداعى بۇل كەلەڭسىزدىكتى توقتاتۋ ءۇشىن كۇشىمىزدى ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, جۇمىلا جۇمىس ىستەۋ كەرەك ەكەنىن ايتقان ول: «وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق كوميسسيانىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەگە اينالدى. قازىر پارلامەنتتە قارالىپ جاتقان ايەل قۇقىعى مەن بالا قاۋىپسىزدىگى تۋرالى زاڭ جوباسى كوپ كىدىرتۋگە بولمايتىن, ەندى شەگەرۋگە كەلمەيتىن قۇجات بولۋعا ءتيىس. سەبەبى زاڭ جوباسى كەيىنگى جىلدارى قوعام قارسىلىعى مەن تالقىلاۋىنان دا ءوتتى. ءتورت جىل بۇرىن بۇل زاڭدى قابىلداۋعا باستاماشى بولعانداردىڭ ءبىرى ءوزىم ەدىم. قۇجاتتا بىرنەشە زاڭ نورماسىن قاتاڭداتۋعا بايلانىستى ۇسىنىستار بار. ماسەلەن, ۇرىپ-سوعۋ جانە دەنساۋلىققا جەڭىل-جەلپى زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قىلمىستاندىرۋ, پەدوفيلدەردى ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا كوندىرۋ نەمەسە جاردەمدەسۋدى ناسيحاتتاعاندارعا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزۋ سەكىلدى بىرقاتار باتىل نورما ەنگىزىلىپ وتىر. بىراق زاڭدى قاتايتۋ ماسەلەنى تولىق شەشپەيدى. سوندىقتان وتباسىن قولداۋ كەشەندى تۇردە ءجۇرۋ كەرەك. بۇل بويىنشا دا ۇلتتىق كوميسسيا بىرقاتار باعدارلاما ەنگىزىپ, جۇمىس ىستەلىپ جاتىر», دەيدى.
ۇلتتىق كوميسسيا وكىلى ءسوزىن: «ادامدىق قاسيەتتىڭ ازايعان جەرىندە زورلىق-زومبىلىقتىڭ شەكاراسى بولمايدى. سوندىقتان قىلمىسقا قارسى كۇرەس قوعامدىق جۇمىسقا اينالۋعا ءتيىس. سوندا عانا قازاق قىزىنىڭ كوز جاسى ناقاقتان ناقاق توگىلمەيدى», دەگەن پىكىرمەن قورىتتى.
