فوتو: malim.kz
بۇگىنگە دەيىن 7 مىڭنان اسا ادام اپات اۋماعىنان قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلدى. ونىڭ 3 661-ءى – بالالار. ءدال قازىر ۋاقىتشا ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتەردە 1 455 ادام, سونىڭ ىشىندە 604 بالا جاتىر. سونداي-اق 8 596 ادام سىياتىن 161 بەكەت ازىرلەنگەن.
تاسقىنعا قارسى كۇرەس ناتيجەسىندە 4 580 باس مال دا قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلدى. قازىرگى ەسەپ بويىنشا 643 باس مال شىعىن بولعان. تابيعي اپات شىعىندارىن ارنايى كوميسسيا ەسەپتەۋگە كىرىسىپ كەتتى.
وڭىردە كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالدى: رەسەي اۋماعىنان كەلەتىن وزەندەردە سۋ دەڭگەيى اسا قاۋىپتى. ورال قالاسىندا جايىق, شاعان, دەركول وزەندەرى ماڭىندا ورنالاسقان تۇرعىندارعا ناقتى قاۋىپ ءتونىپ تۇر.
ءبورلى اۋدانىندا اقسۋ, كەڭتۇبەك, ارالتال, پۋگاچەۆ اۋىلدارىندا 84 تۇرعىن ءۇيدى سۋ باستى. بۇل وڭىردە ەلەك پەن جايىق وزەندەرى ءالى دە كوتەرىلىپ, وسپەن, جاڭاتالاپ, قاراشىعاناق, دميتريەۆ اۋىلدارىن سۋ باسۋى مۇمكىن دەپ حابارلانىپ جاتىر. سوڭعى ەكى ەلدى مەكەننەن 25 ادام كوشىرىلدى.
– كەيىنگى 10 كۇن ىشىندە تاسقىن سۋعا قارسى كۇرەس قالادا قارقىندى بولدى. وعان سەبەپ – دەركول مەن شاعان وزەندەرىنىڭ كوتەرىلۋى. 2-3 كۇندە بۇل وزەندەردە سۋ دەڭگەيى تۇسكەنىمەن, 450-گە جۋىق ساياجاي مەن تۇرعىن ءۇي سۋعا كەتتى. 500-گە جۋىق ادام ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتكە ورنالاستى. ماشتاكوۆ اۋلى ماڭىنداعى جەكە شارۋاشىلىقتار دا سۋعا كەتە مە دەگەن قاۋىپ بولعان, بىراق امان قالدى. سول سەبەپتى تۇرعىنداردى بىرتىندەپ, ءوز ۇيىنە جىبەرىپ جاتىرمىز, – دەيدى ورال قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاندوس دۇيسەنعاليەۆ.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جايىق وزەنىنە بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە دەيىن سۋ كەلمەك. قازىر وڭىردەگى «قازۆودحوز» جانە «قازگيدرومەت» مەكەمەلەرى وكىلدەرى رەسەيدەگى ارىپتەستەرىمەن اقپارات الماسىپ وتىر. قازىر ول جاقتا دا حالىق تاسقىن سۋدان زارداپ شەگىپ جاتىر.
– جايىق وزەنىنىڭ ورال قالاسى تۇسىنداعى قالىپتى دەڭگەيى 22,46 مەتر بولسا, بۇدان 10 مەترگە دەيىن اسىپ كوتەرىلەدى دەگەن بولجام بار. مۇنداي جاعداي كەيىنگى 50-60 جىلدا بولماعان. ماماندار 1957 جىلى ورال قالاسىندا ۇلكەن سۋ تاسقىنى بولعانىن ايتادى, ول كەزدە قازىرگى نازارباەۆ داڭعىلىنىڭ سوڭعى جاعى, يۋبيلەي ايالداماسى تىزەگە دەيىن سۋ بولعان ەكەن. بىراق ودان كەيىن 1970-1980 جىلدارى ۇلكەن دامبا-بوگەندەر سالىنعان. ءبىز ورال قالاسىن قورعايتىن بۇكىل بوگەندى توپوسۋرەتتەرمەن سالىستىرىپ, تۇگەل قاراپ شىقتىق. جاعداي قالىپتى, جاقسى كۇيدە. قازىر ءبىزدىڭ بارلىق بوگەننىڭ بيىكتىگى 33 مەتردەن اسىپ تۇر. قوسىمشا 05-1 مەتردەي قوسىپ, ساقتىق ويلاپ جاتىرمىز. جايىق دەڭگەيى قالىپتى جاعدايىنان 10 مەترگە دەيىن كوتەرىلسە, 33 مەترگە بارىپ قالادى عوي. ءبىز وسىعان دايىندىق جاساپ جاتىرمىز, – دەدى جاندوس اسحات ۇلى.
ورال قالاسى تۇسىنان شاعان وزەنى اعىپ كەلىپ جايىققا قۇيادى. ەگەر جايىق وزەنىنىڭ دەڭگەيى كۇرت كوتەرىلەر بولسا, شاعان كەرى اعۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى شاعاندا دا دامبا بار.
قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى تاسقىننان وزەن جايىلمالارىنداعى باۋ-باقشا سەرىكتەستىگىندە تۇراتىن حالىق زارداپ شەگەتىنىن ەسكەرتتى.
– قالا ماڭىندا 125 باۋ-باقشا سەرىكتەستىگى بار. ونىڭ 55-ءى جايىق وزەنىنىڭ جايىلماسىندا ورنالاسقان. ءبىز كەيىنگى 4 اي بويى بارلىق ساياجاي وكىلىمەن بىرنەشە مارتە جيىن وتكىزدىك. ساقتىق شارالارىن ەسكەرتتىك. شاعان مەن دەركول وزەنى دەڭگەيى كوتەرىلگەن كەزدە كومەك سۇراعان باۋ-باقشا سەرىكتەستىكتەرىنە قولدان كەلگەنشە جاردەم بەردىك. 10 مىڭعا جۋىق قاپشىق تاراتتىق. بىراق ءبىز 5 ساۋىردەن باستاپ ساياجايعا كومەك بەرۋدى توقتاتتىق. قازىر بارلىق كۇشتى جايىق وزەنى جاعالاۋىنداعى بوگەندەردى بەكىتۋگە, نىعايتۋعا بۇرىپ جاتىرمىز. بۇل جۇمىستارعا بىزدە 1 اپتاداي ۋاقىت بار, – دەدى ج.دۇيسەنعاليەۆ.
جايىق وزەنى جايىلماسىندا ورنالاسقان 55 باۋ-باقشا سەرىكتەستىگىندە 10 مىڭنان اسا تۇرعىن بار. بۇلار تۇگەل كوشۋگە ءتيىس.
جالپى, ورال قالاسى ماڭايىندا ساياجاي اۋماعىندا 25 مىڭداي حالىق تۇرادى. ونىڭ 10 مىڭى – قۇس فابريكاسى اۋماعى تۇرعىندارى. ولارعا تاسقىن سۋدان قاۋىپ جوق. بىراق شاعان وزەنى جاعالاۋىنداعى ساياجايلارعا دا قاۋىپ تونەدى. ويتكەنى جايىق سۋى مولشەردەن ارتىق كوتەرىلسە, شاعانعا كەرى قۇيىپ, وزەن تاعى دا تاسۋى ابدەن مۇمكىن. ءدال قازىر ەكى وزەننىڭ دەڭگەيى تەڭەسىپ تۇر.
سونىمەن ەڭ قاۋىپتى كەزەڭ – جايىق سۋىنىڭ قاتتى كوتەرىلۋى 15-20 ءساۋىر ارالىعىنا تۋرا كەلمەك. قالا اكىمدىگى سەيسەنبى-سارسەنبى كۇندەرى بارلىق ساياجايدا ەلەكتر جەلىسى مەن تابيعي گاز بەرۋ توقتاتىلاتىنىن حابارلادى. ازاماتتىق قورعانىس تۋرالى زاڭنىڭ 56-بابىنا سايكەس تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن وسىنداي شارا جاسالماق.
كەشە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ شەشىمىمەن ءوڭىر اۋماعىندا تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي جاريالاندى. اكىمنىڭ سالاعا جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسارى تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايدى جويۋ جونىندەگى باسشى بولىپ تاعايىندالدى. وعان تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايدى جويۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى.
«توتەنشە جاعداي رەجىمى اتىراۋ وبلىسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءتۇرلى ۆەدومستۆو اراسىنداعى ءىس-قيمىلداردى ۇيلەستىرۋ ءارى الداعى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق جۇمىستارىن كۇشەيتۋ ءۇشىن جاريالاندى. سوندىقتان تۇرعىنداردىڭ دۇربەلەڭگە تۇسۋىنە سەبەپ جوق. بارلىق جاعدايدى باقىلاۋىمدا ۇستاپ وتىرمىن», دەدى سەرىك شاپكەنوۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسى
