شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اۋقىمىن قالاي ارتتىرامىز؟

ينۆەستورلار قانداي جەڭىلدىككە يە بولادى؟

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ء(سىم) بىزگە بەرگەن دەرەگىنە سايكەس بۇگىندە قۇنى 50 ملن دوللاردان اساتىن (جالپى قۇنى 26 ملرد دوللار بولاتىن), شامامەن 103 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋعا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىنا اقش, قىتاي, رەسەي, نيدەرلاند, شۆەيتساريا, گەرمانيا, فرانتسيا, يتاليا, تۇركيا, ءباا, قاتار ەلدەرىنىڭ «Stadler Rail AG», «GE Healthcare», «PepsiCo», «Rhenus Logistics», «Knauf», «CITIC Group», «Exeed», «Geely», «ەكو-كۋلتۋرا» سياقتى تانىمال كومپانيالارى كىرەدى.

«بىرلەسە پىسىقتالىپ جاتقان ينۆەس­تي­تسيالىق جوبالار اگروونەركاسىپ كەشەنى, حيميا ونەركاسىبى, تاۋ-كەن مەتاللۋر­گيا كەشەنى, ماشينا جاساۋ, جاڭعىرمالى ەنەر­گيا كوزى, كولىك جانە ينفراقۇرىلىم, قۇرى­لىس ماتەريالدارى, تۋريزم جانە دەن­س­اۋلىق ساقتاۋ سالالارىن قامتيدى. ەكو­نوميكانىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا 50 ملن دوللاردان اساتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ينۆەستورلارمەن ارنايى كەلىسىمگە قول قويىلىپ, مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتىلەدى», دەپ مالىمدەدى مينيسترلىك.

ولارعا مىنا جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلادى:

• زاتتاي گرانتتار;
• تەحنولوگيالىق جابدىقتاردى, جيناقتاۋشى جانە قوسالقى بول­شەكتەردى يمپورتتاۋ كەزىندە كە­دەن­دىك باجدان;
• 10 جىلعا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى مەن جەر سالىعىنان;
• 8 جىلعا م ۇلىك سالىعىنان;
• 5 جىلعا دەيىن يمپورتقا قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ;
• 25 جىلعا دەيىن زاڭنامانىڭ تۇ­راقتىلىعى قامتاماسىز ەتىلەدى. 

ءسىم بازاسىندا ء«بىر تەرەزە» شەڭبەرىندە ينۆەستورلارعا سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتىلەدى.

«ول كونسۋلتاتسيالىق قولداۋعا, زاڭدىق سۇيەمەلدەۋگە, ينۆەستورلارعا ينۆەستيتسيالىق پرەفەرەنتسيا الۋعا ءوتىنىم دايىنداۋ, ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت جاساسۋ كەزىندە جاردەمدەسۋگە باعىتتالعان. ينۆەستورلاردىڭ سۇرا­نىستارى مەن شاعىمدارىنا ۋاقتىلى, جەدەل دەن قويۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «Kazakh Invest» ۇك» اق بازاسىندا ينۆەستورلار ءۇشىن 620-620 ءنومىرى بويىنشا ءۇش تىلدە بىرىڭعاي Call-center جۇمىس ىستەيدى», دەلىنەدى جاۋاپتا.

قازىرگە دەيىن ينۆەستورلاردىڭ پروبلەمالىق ماسەلەسىن شەشۋگە سالالىق سالا «Kazakh Invest» ۇك» اق-مەن بىرلەسىپ: 

• 2 067 اۋىزشا جانە جازباشا ءوتىنىشتى قارادى; 
• Call-center ارقىلى 1 338 قوڭىراۋ وڭدەلدى جانە ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ ءتۇرلى ماسەلەسى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە تۇنگى ۋاقىتتا, دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى كوپتەگەن كونسۋلتاتسيا ۇسىنىلدى; 
• 2023 جىلى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى (احقو) ساراپتامالىق ورتالىعىنىڭ ينفراقۇرىلىمى بازاسىندا ينۆەستورلاردىڭ 56 سۇرانىسى قارالدى; 
• الەۋەتتى جانە ارەكەت ەتۋشى ينۆەستورلار 74 جازباشا جانە اۋىزشا كونسۋلتاتسيا الدى;
• ينۆەستيتسيالىق پرەفەرەنتسياعا قاتىستى 189ء وتىنىش, شەتەلدىك جانە جەرگىلىكتى ينۆەستورلاردان ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت جاساسۋ بويىنشا وتىنىشتەر قارالدى, وسى وتىنىشتەر بويىنشا 286 كونسۋلتاتسيا بەرىلدى; 
• ۆيزالىق جانە كوشى-قون ماسەلەلەرى بويىنشا 286 كەڭەس بەرىلدى;
• ينۆەستورلاردان ۆيزالىق جانە كوشى-قون ماسەلەسى بويىنشا 69 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى جانە وڭدەلدى;
• 70 جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. 

بىزبەن سويلەسكەن «Kazakh Invest» باسشىلىعى ينۆەستيتسيا سوماسى 50 ملن دوللاردان اساتىن جوبالارعا «Kazakh Invest» جانە احقو بازاسىندا 2021 جىلى قۇرىلعان «Task Force» ارنايى بولىمشەسىنىڭ شەڭبەرىندە قولداۋ كورسەتىلەدى دەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا قۇنى 13 ملرد دوللاردان اساتىن 70 جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. 

«اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنەن باستاپ كومىرسۋتەك شيكىزاتىن وڭدەۋگە دەيىنگى ارالىقتى قامتيتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى مەرزىمى – 2024-2029 جىلدار. 70 جوبانىڭ 23-ءى بويىن­شا سوماسى 6,8 ملرد دوللار كەلىسىم جاساسۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بىلتىر فران­تسيانىڭ «Total Energies», «Alstom» كومپانيالارىنىڭ جوباسى بويىنشا ۇكىمەت 2 ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمگە قول قويدى. اقش كاپيتالىنىڭ – «Pfizer», «GE Healthcare», «PepsiCo» جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى «Chevron» قورىنىڭ قاتىسۋىمەن 4 ينۆەستيتسيالىق جوبا بويىنشا كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن 8 جوبا جانە رەسەيلىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن 4 جوبا بار. قحر-مەن جوبالار بەلسەندى پىسىقتالىپ جاتىر, باستاما جاساۋ ساتىسىندا. باس پروكۋراتۋرامەن بىرگە بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى جويۋعا باعىتتالعان «جاسىل ءدالىز» بويىنشا جاڭا رەگلامەنتتىڭ قۇرىلعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت», دەدى ولار ءوز جاۋابىندا.

ينۆەستوردى قاي سالا قىزىقتىرادى؟ 

«Kazakh Invest»-ءتىڭ حابارلاۋىنشا, 2005-2023 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزگە 4 402,7 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا سالىنعان. ونداعى سالالار ۇلەسى مىناداي:

2005-2022 جىلدار اراسىندا تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىنىڭ جانە گەولوگيالىق بارلاۋ مەن ىزدەستىرۋدى جۇرگىزۋ جونىندەگى قىزمەتتىڭ ۇلەسىنە 212,1 ملرد دوللار نەمەسە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ (تشي) جالپى اعىنىنىڭ 55,4%-ى تيەسىلى بولدى. ۇلتتىق كومپانيانىڭ تۇسىندىرۋىنشە, تشي قۇرىلىمىنداعى شيكىزاتتىق سەكتور ۇلەسىنىڭ باسىم بو­لۋى­­نا مۇناي-گاز جوبالارىن ىسكە قوسۋ كەزەڭىندە جوبالاردى ءوزىمىزدىڭ قارجىلاندىرا الماعانىمىز سەبەپ.

«وتاندىق كومپانيالاردىڭ سىرت­قى نارىقتا رەسۋرستى قارىزعا الۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولماۋىنا بايلانىس­تى قارجىلاندىرۋدىڭ جالعىز جولى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ەدى. وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىنا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا ءبىز ەكونوميكانىڭ جەتەكشى سەكتورى مەن سالالارىن اي­قىندادىق. ولارعا تاماق ونەركاسىبى, مۇناي-گاز جانە پايدالى قازبالاردى تەرەڭ وڭدەۋ (مەتاللۋرگيا, حيميا, مۇناي حيمياسى), ماشينا جاساۋ جانە باسقا دا بىرقاتار سالا جاتادى», دەپ حابارلادى ۇلتتىق كومپانيا.

كەيىنگى جىلدارى ينۆەستيتسيالار قۇرىلىمىنداعى ساپالىق وزگەرىستەردى اتاپ ءوتۋ قاجەت دەيدى كومپانيا. ويتكەنى وڭدەۋشى ونەركاسىپكە ينۆەستيتسيا 60%-عا ۇلعايدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى ەداۋىر ۇلعايىپ, 2020 جىلى – 18,5%, 2021 جىلى – 22,9%, 2022 جىلى 20,0%-دى قۇرادى.

«كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ەكو­نوميكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى, وسىعان بايلانىستى ءبىز فارماتسەۆتيكا, وڭدەۋ جانە ازىق-ت ۇلىك سالالارىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا قوسىمشا كۇش سالىپ جاتىرمىز. سونداي-اق بۇگىندە باستى نازار لوگيستيكا, تسيفرلىق جانە «جاسىل» تەحنولوگيالار سياقتى شەتەلدىك ينۆەس­تورلار قىزىعاتىن سالالارعا اۋدارىلادى», دەدى «Kazakh Invest».

سونداي-اق جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى سالاسى دا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر.

«قازاقستان 2015-2022 جىلدارعا ارنالعان جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا جوبالارىنا تازا ينۆەستيتسيا تارتۋ كولەمى بويىنشا 56,3 ملرد دوللار كورسەتكىشىمەن الەمنىڭ دامۋشى ەكونوميكالارى اراسىندا 5-ورىنعا يە بولدى. «ENI» (يتاليا), «TotalEnergies» (فرانتسيا), «Svevind» (گەرمانيا), «China Power» (قىتاي), «Masdar» ء(باا), «ACWA Power» (ساۋد ارابياسى) جانە باسقالارى ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا مۇددەلى. اۋىل شارۋاشىلىعى مەن فارماتسەۆتيكا دا – بولاشاعى بار سالالار. ۇلتتىق بانك دەرەگى بويىنشا, 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا اۋىل, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعىنا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ جالپى اعىنى 31,5 ملن دوللاردى قۇرادى. بۇل 2022 جىلدىڭ وسى كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 59%-عا جوعارى. بيىل قازاقستاندا «AstraZeneca» ( ۇلىبريتانيا), «Roche» (شۆەيتساريا) جانە «Pfizer» (اقش) سياقتى ءىرى كومپانيالاردىڭ فارماتسەۆتيكالىق ءونىم ءوندىرىسىن وقشاۋلاۋعا بايلانىستى ماسەلەسى ءساتتى شەشىلدى», دەپ مالىمدەدى كومپانيا.               

تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورمانىڭ مىندەتى

ءسىم حابارلاۋىنشا, 2023 جىلعى 9 ايدا تشي كولەمى بويىنشا توپ-10 بىلاي قالىپتاستى:

«جالپىۇلتتىق پۋلدى قالىپتاستىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. پۋل شەڭبەرىندە 2023 جىلى ناقتى پايدالانۋعا 1,78 ترلن تەڭگەگە 298 جوبا بەرىلدى, 26,2 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ونىڭ ىشىندە شەتەلدىڭ قاتىسۋمەن جالپى سوماسى 1,1 ملرد دوللار بولاتىن 47 جوبا ىسكە قوسىلدى. بەس مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى», دەلىنەدى مينيسترلىكتىڭ جاۋابىندا.

سونىمەن قاتار 2023 جىلى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كومەگىمەن ما­ڭىزدى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىراتىن ينۆەستورلار ءۇشىن ەرەكشە جاعدايلاردى كوزدەيتىن ينۆەستيتسيالار تۋرالى 4 كەلىسىم جاسالدى:

• «قاراعاندى كەشەندى قورىتپالار زاۋىتى» – 137 ملن دوللار;
• «QazAlpack» – 60 ملن دوللار (جەڭىل مەتالداردى وراۋ ماتەريالدارىن ءوندىرۋ, اليۋميني بانكالار);
• «Alstom» – 55 ملن دوللار (DEPO جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى);
• «اقتاس ەنەردجي» جشس (Total Energies) – 1 400 ملن دوللار (جەل ەلەكتر ستانساسىن دامىتۋ, سالۋ جانە پايدالانۋ).

مينيسترلىك وكىلدەرى «Eگەمەن» تىلشىسىمەن سويلەسۋ كەزىندە, جاقىندا ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورما قۇرىلاتىنىن دا جەتكىزدى. پلاتفورما ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىن (مەملەكەتتىك ورگاندار, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور, قارجىلىق ينستيتۋتتار جانە ت.ب.) ينتەگراتسيالاي وتىرىپ, ينۆەستورلار مەن جوبالاردى كەشەندى سۇيەمەلدەۋ بويىنشا اقپاراتتىق جۇيە قۇرۋدى كوزدەيدى, سونداي-اق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا تۋىندايتىن بارلىق ماسەلەنى ونلاين رەجىمدە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جوبالار نەلىكتەن قىمباتتايدى؟ 

مەملەكەت باسشىسى اكىمدەر ينۆەستيتسيا ىزدەۋدىڭ ورنىنا, بيۋدجەت قارجىسىنا الاقان جاياتىنىن ايتىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋدا وڭىرلەردىڭ سىلبىرلىعىن سىنعا العان ەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جۇمىستىڭ ونبەۋىنە سالالار مەن وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ جالپى ستراتەگياسىنىڭ بولماۋى سەبەپ.

ۇلتتىق بانك مالىمەتى بويىنشا, 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 2023 جىلدىڭ 9 ايىندا تشي اعىنىنىڭ ايتارلىقتاي ازايۋى اباي (-71 ملن دوللار), ۇلىتاۋ وبلىستارىندا (1,6 ملن دوللار) جانە شىمكەنت قالاسىندا (62,8 دوللار) بايقالدى. جالپى, 2023 جىلدىڭ 9 ايىن­دا 19,7 ملرد دوللار كولەمىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلعان.

تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا وڭىرلەردىڭ العاشقى وندىعى مىناداي:

ينۆەستيتسيا تارتۋعا قاتىستى ايتىلاتىن تاعى ءبىر سىن – ءبىزدىڭ جوبالاردىڭ شەتەلدىك جوبالارمەن سالىستىرعاندا تىم قىمباتقا تۇسەتىنى. ساۋالعا «Kazakh Invest» كومپانياسى «كۇردەلى شىعىندار دەڭ­گەيىنىڭ جوعارى بولۋى كليمات جاع­دايى مەن قۇرىلىس ستاندارتتارىنا بايلانىس­تى», دەپ جاۋاپ بەردى:

«ەكىنشى سەبەپ قۇرىلىس ماتەريال­دا­رى­نىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بولۋى مۇمكىن. ماتەريالدار مەن جابدىقتار كوبىنە يمپورتتالادى. وسىعان بايلانىستى قۇنى دا قىمبات».

150 ملرد دوللار تارتۋعا 5 جىل ۋاقىت بار 

مەملەكەت 2029 جىلعا دەيىن 150 ملرد دوللار شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىپ, ەكونوميكا كولەمىن 450 ملرد دوللارعا جەتكىزگىسى كەلىپ وتىر. بۇل ماقسات 5 جىل بەدەرىندە ورىندالا ما؟ ينۆەستيتسيا تارتۋدا وندىرىستىك سەكتوردىڭ ۇلەسى قان­شا­­لىقتى بولماق؟ 

«Kazakh Invest» حابارلاۋىنشا, 2026 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ قولدانىستاعى تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە ناقتى نىسانالى ينديكاتورلار ايقىندالدى, وعان سايكەس 2024 جىلى 24,8 ملرد دوللار سوماسىنداعى تشي-دى قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ شارۋاسىن تەجەيتىن كەدەرگىلەر دە بار. قورىتا ايتقاندا, ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى قامتاماسىز ەتۋدەگى تۇيتكىلدەر, شيكىزاتقا قولجەتىمدىلىك پروبلەماسى, بىرقاتار وڭىردەگى گازداندىرۋدىڭ ولقىلىعى, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى, قويما ءۇي-جايلارىنىڭ بولماۋى – تشي تارتۋداعى باستى كەدەرگىلەر. 

جاڭا ساياسات وسى تۇيىندەردى تارقاتۋعا ءتيىس. 2023 جىلدىڭ ساۋىرىنەن بەرى ينۆەستورلاردىڭ 142 كەيسى شەشىمىن تاپقان, ال ولاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسياسىنىڭ جالپى قۇنى – 2,7 ترلن تەڭگە. 

مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسيالىق تار­تىمدىلىعى, گەوساياسي جانە تران­زيتتىك تۇرعىدان قولايلىلىعى ارتىپ كەلەدى. ەلىمىز وڭىردەگى احۋالدى ءوز پايداسىنا بەيىمدەۋگە تىرىسىپ جاتىر, وڭ وزگەرىستەردى حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىكتەرى دە كورىپ, ءبىلىپ وتىر.

«قازاقستان ءوزىنىڭ نەگىزگى ينۆەس­تيتسيالىق ارتىقشىلىعىن, اتاپ ايت­قاندا گەوگرافيالىق ورنا­لاسۋىن, نا­رىقتارعا قولجەتىمدىلىگىن, تابيعي رەسۋرس قورىن, ەڭ باس­تىسى ادامي كاپيتالدى ساقتايدى», دەيدى «Kazakh Invest». ءيا, بۇل قۇندىلىقتاردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ, ونى ەلدىڭ يگىلىگىنە جاراتا ءبىلۋ – شەتەلدىك ينۆەس­تيتسيا تارتۋداعى باستى كوزىر ءارى باستى ۇستانىم بولسا يگى.