بالكي, بۇل يسلانديالىقتاردىڭ اۋا رايىنا, تابيعاتىنا ءھام مەنتاليتەتىنە بايلانىستى بولار. نە دەسەك تە, يسلانديادا جىل سايىن مىڭعا جۋىق كىتاپ شىعارىلىپ, كەمى جارتى مىڭنان باستالىپ, ون مىڭداعان داناعا دەيىنگى تيراجبەن جارىق كورەدى. ءبىر قاراعاندا, اسا كوپ بولىپ كورىنبەگەنىمەن, ەلدەگى حالىق سانىنىڭ ازدىعىن ەسكەرسەك, 1000 ادامعا 3 كىتاپتان اينالادى ەكەن. يسلانديالىق باسپاگەردىڭ سوزىنشە, ونداعى ءار التىنشى تۇرعىن رومان جازادى. ءتىپتى بۇل مەملەكەتتە ء«ار ادامنىڭ جۇرەك تۇكپىرىندە جازىلماعان كىتاپ بار» دەگەن ماتەل دە جاتتالىپ قالعان. الاقانداي ەلگە تىم جاقسى ناتيجە. ال بىزدەگى باسپادان جارىق كورىپ جاتقان كىتاپتاردىڭ تيراج سانى مىڭ دانادان اسپايتىنىنا ۋاقىت وتە كوزىمىز ۇيرەنىپ كەلەدى.
كەيدە پلانەتاداعى بارشا ادام كىتاپ وقۋدى سۇيەتىندەي كورىنەدى: بىرەۋ – زاماناۋي پروزانى, ەندى بىرەۋ – فانتاستيكالىق شىعارمانى, بىرەۋ كلاسسيكانى وقىعاندى ۇناتادى. ءتىپتى ءسۇيىپ وقىماسا دا, ايتەۋىر ءارىپ تانيتىنى حاق. بىراق بۇل ويىمىز دا قاتە ەكەن. ساۋاتسىزدىق پەن قارا تانىماۋ – ءالى دە ءباز باياعىداي تۇيتكىلدى پروبلەما قالپىندا. وكىنىشكە قاراي, الەمدەگى ءار بەسىنشى ەرەسەك ادام وقي دا, جازا دا المايدى. بۇل ستاتيستيكا كوبىنەسە وڭتۇستىك جانە باتىس ازيا, سونداي-اق ساحارا شولىنەن وڭتۇستىككە دەيىنگى افريكا ەلدەرىندە كورىنەدى.
ال برازيليا تۇرمەلەرىندە سوتتالۋشىلاردى كىتاپ وقۋعا ىنتالاندىراتىن ارنايى باعدارلاما بار. ەرەجە بويىنشا, ءار وقىلعان كىتاپ جازا مەرزىمىن 4 كۇنگە ازايتادى. سوندا, ەڭ كوپ دەگەندە, جازاسىن وتەۋشى كىتاپ وقىپ, ءبىر جىلدا جالپى مەرزىمنەن 48 كۇندى قىسقارتىپ, بەيبىت ومىرگە جوسپارداعىدان از-كەم ەرتەرەك شىعۋعا مۇمكىندىگى بار. مويىنداۋ كەرەك, كەيبىر ەلدەردە تۇرمەدەگى بىلاي تۇرسىن, بوستاندىقتاعى حالىقتى وقۋعا شاقىرۋعا, جالپى ادەبيەتتىڭ, رۋحانياتتىڭ دامۋىنا ەشقانداي امال-شارا جاسالمايدى. سوندىقتان برازيليالىقتاردىڭ بۇل جوباسى كىمگە دە بولسا ۇلگى بولارلىق, قىزىعارلىق باستاما. «جاقسىدان ۇيرەن» دەگەن وسى ەمەس پە؟
