2022 جىلى اۋىل تۇرعىندارى شەلەكتەپ سۋ تاسۋدان پىشاق كەسكەندەي قۇتىلاتىن شىعارمىز دەپ ويلاعان ەدى. اۋىل اقساقالى امانگەلدى تىلەۋباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سۋ قۇبىرىن تاپجىلماي توسقالى اتتاي وتىز جىل وتكەن. سوناۋ 90-جىلدارى اۋىلعا سۋ قۇبىرىن تارتپاقشى بولىپ العاشقى ۇمتىلىس جاسالعان. ايتسە دە, سول كەزەڭدەگى بەلگىلى سەبەپتەرگە بايلانىستى اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن باعا جەتپەس باستاما اياقسىز قالعان. ءبىر قاراعاندا, شەت جايلاپ, شالعايدا كۇن كورىپ جاتقان شاعىن ەلدى مەكەن ەمەس, اۋدان ورتالىعىنان نەبارى جەتى شاقىرىم جەردەگى, ەتەك-جەڭى كەڭ پىشىلگەن ىرگەلى اۋىل. ءارى سۋلى-نۋلى جەردە ورنالاسقان. سۋ قۇبىرىنان كۇدەر ۇزگەن كوپشىلىك ۇڭعىما قازىپ الا باستاعان. بۇل مال سۇمەسىمەن عانا كۇن كورىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن قولجەتىمدى قارەكەت ەمەس. وتە قىمباتقا تۇسەدى. سۋسىز وتىرۋ تاعى دا مۇمكىن ەمەس. ابدەن قىسىلعاننان كەيىن قارىزدانىپ, قاۋعالانىپ, كەي تۇستا بىرلەسىپ ۇڭعىما قازىپ, تىعىرىقتان جارىم-جارتىلاي شىعىپ وتىرعان جايلارى بار. ىشۋگە جارامدى تۇششى سۋ تىم تەرەڭدە دە ەمەس, ءساتىن سالسا 20-30 مەتر تەرەڭدىكتەن ءمولت-ءمولت ەتىپ شىعارى بار. قاراجاتى جوقتار «باسقا سالدى, ءبىز كوندىك» دەگەندەي, باسقا لاجى تاۋسىلعاندىقتان, تابىلعان جەردەن سۋ تاسىپ, اۋپىرىمدەپ كۇنەلتىپ جاتىر. وندا دا قايرات قىلار ادامى بولسا. قارعا ادىم جەر مۇڭ بولىپ وتىرعان, قولعاناتى جوق قاريالارعا ءتىپتى قيىن. نەسيە الىپ, نەسىبەسىن سىزدىقتاتىپ جۇتىپ وتىرعاندار دا بار.
«ايتۋعا ۇيات ءتىپتى. وزگە ەلدى مەكەندەردىڭ شەكەسى شىلقىپ, تازا سۋعا قارىق بولىپ وتىرعاندا ۇلگى اۋلىنىڭ تۇرعىندارى ات جەگىپ, اتان جالداپ, شەلەكپەن سۋ تاسىپ ءجۇرمىز. قىستا جەلدى, داۋىلدى كۇندەرى ەلەكتر قۋاتى ءۇزىلىپ قالسا, ول دا جوق. تىرشىلىك ءنارى اس-سۋعا عانا قاجەت ەمەس, كۇندەلىكتى تۇرمىسقا دا كەرەك قوي. وتباسىندا سۋ تاسيتىن ادام بولسا, جاقسى. ادام دا, مال دا قاتالاپ, ءتىلىن تىستەپ تۇرعاندا قىنجىلاسىڭ-اي. ءبىزدىڭ بۇل ماسەلەمىزدى اۋدان باسشىلارى جاقسى بىلەدى. ىلۋدە ءبىر ەسەپ بەرۋ جينالىسىندا ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ءتۇسىندىرىپ, بولىنگەن قارجى, الداعى ۋاقىتتا اتقارىلاتىن جۇمىس تۋرالى مايىن تامىزىپ ايتىپ بەرگەندە, سۋسىنىڭ قانىپ قالعانداي بولادى. ال ءبىز اۋىل تۇرعىندارى سول جاقسىلىقتى كورە الماي وتىرمىز», دەيدى اۋىل تۇرعىنى ايىمحان ءبىرجان.
2022 جىلدىڭ جازىندا سۋ قۇبىرى تارتىلا باستاعان. العاشقى بەتتە بۇل تاراپتاعى جۇمىس ءبىرشاما قارقىندى جۇرگىزىلگەنگە ۇقسايدى. سۋ قۇبىرىن تارتۋعا بايلانىستى تەندەر وتكىزىلگەن. جوبانىڭ قۇنى – 547 ملن تەڭگە. اشىق كونكۋرستا جۇمىستى استانالىق «دانەكەر» جشس ۇتقان. اۋداندىق ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى باحتيار مۇستافيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مەردىگەر ۇيىم تەرەڭدىگى 70 مەترلىك ەكى ۇڭعىما قازىپ, قۇبىر ورناتقان. كوشەنىڭ جارتىسىن ورلاپ, كەي تۇسىنا قۇبىر توسەگەن. ايتسە دە تامىز ايىندا بار جۇمىس كىلت توقتاپ قالعان. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ قۇبىر تارتۋشىلار ءبىرجولا كەتكەن. كۇزگە دەيىن تىنىشتىق ورناعان. ال قازىلعان ور سول قالپىندا قالىپتى. قوتانداعى مال ابايسىزدا ورعا قۇلاپ, مەرتىگۋ وقيعالارى دا ورىن الا باستاعان. اۋىل تۇرعىندارى ماسەلەنىڭ مانىسىنە كوز جەتكىزە الماي دال. ءوز بەتتەرىنشە قۇبىر توسەلەتىن وردى جاۋىپ تاستاۋعا تاعى بولمايدى. مال تۇرماق ەكى اۆتوكولىك تە يەسىز قالعان ورعا قۇلاعان. اقىر اياعىندا كوپشىلىكتىڭ وكپە-نازىنا قۇلاق اسقان سەلولىق وكرۋگتىڭ اكىمى رىسجان ءابجانوۆا تراكتور جالداپ, قازىلعان وردى جاۋىپ تاستاعان. ەلدىڭ اماندىعى ءۇشىن. ءتىلسىز مال اياق استىنداعى ورعا تۇسپەي قويا ما؟
سۋ قۇبىرىنىڭ جۇمىسى نەگە توقتاپ قالدى؟ ىندەتە ىزدەسەك, ماسەلەنىڭ ورىستەۋى بىلايشا وربىگەنگە سايادى. 2022 جىلى «دانەكەر» سەرىكتەستىگى جوسىقسىز مەردىگەر رەتىندە تانىلعان. وڭىردە بىرنەشە نىساندى سالۋعا جانە جوندەۋگە جاريالانعان تەندەرلەردى ۇتقان كومپانيانىڭ جۇمىسى ناتيجەسىز اياقتالعان. وسى ارادا قازاقتىڭ جالپاق تىلىمەن ايتقاندا, بەرەكەسىز كومپانيانىڭ تەندەرلەردى قالاي ۇتتى ەكەن دەگەن ساۋال تۋىندايدى. دەمەك زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت شىعار. تىعىرىقتان شىعار جالعىز جول – سوتقا جۇگىنۋ. ول قانشاما ۋاقىت الادى؟ بولىنگەن قارجى يگەرىلمەيدى, قۇرىلىس ماتەريالدارى قىمباتتاپ كەتەدى. ەڭ باستىسى, جارىلقار دەگەن جاقسىلىقتان دامەتىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قيساپسىز وكپە-نازى تۋىندايدى.
«دانەكەر» سەرىكتەستىگىنىڭ جوسىقسىز مەردىگەرلەر تىزىمىنە ەنگىزىلگەنىن 2022 جىلدىڭ سوڭىندا عانا بىلدىك. قۇرىلىس جۇمىسى باستالعاندا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنگەن ەدى. وعان قاراماستان, جۇمىسشىلار ىسكە كىرىسىپ كەتتى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات تۇسكەننەن كەيىن 100 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى اۋداردىق. بۇل قاراجات ەشبىر جۇمىسقا جۇمسالعان جوق. مىنە, سول كەزدە اۋداندىق اكىمدىك ءتيىستى ورگاندارعا قىزمەتتىك جازبا جولدادى», دەيدى باحتيار مۇستافين.
2023 جىلدىڭ تامىز ايىندا يەسىز قالعان قۇرىلىس الاڭىنا اۋديت جۇرگىزىلگەن. «قۋىرداقتىڭ كوكەسىن تۇيە سويعاندا كورەسىڭ» دەمەكشى, قىرۋار كەمشىلىكتىڭ بەتى اشىلعان. ولقىلىقتىڭ قۇنى – 75 ملن تەڭگە. بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا مەردىگەر بار كەمشىلىكتى وزدەرى تۇزەتۋگە ءتيىستى. سەلولىق وكرۋگتىڭ اكىمى رىسجان ءابجانوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەگەندەي, جوسىقسىز شارۋادان زارەزاپ بولعان اۋىل تۇرعىندارى, ونىڭ ىشىندە بەلسەندى قاۋىم قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ بارىسىن قاداعالاۋعا كوشكەن. ادەتتە, بار جۇمىسقا تەحنيكالىق باقىلاۋ ماماندارى قاداعالاۋ جۇرگىزەدى ەمەس پە؟ اتقارىلعان شارۋانىڭ ءمىنسىز بولۋى سول مامانداردىڭ قىراعىلىعىنا بايلانىستى.
2023 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا «دانەكەر» سەرىكتەستىگىمەن كەلىسىمشارت بۇزىلعان. ەندىگى جۇمىستى استانالىق «بايسىن-ا» قۇرىلىس كومپانياسى ۇتقان. كەلىسىم جاسالىپ, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 56 ملن تەڭگە قاراجات اۋدارىلعان. قالعان 296,7 ملن تەڭگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنبەك. ارينە, الدىڭعى سەرىكتەستىكتىڭ ساپاسىز اتقارعان شارۋاسى تۇزەتىلۋگە ءتيىستى. ەڭ وكىنىشتىسى, قانشاما قىمبات ۋاقىت زايا كەتتى, قىرۋار قارجى جۇمسالدى. ەكىنشى مەردىگەر جۇمىسىنا كىرىسۋى ءۇشىن الدىڭعىسىنىڭ اتقارعان بار شارۋاسى ەكشەلىپ, جىپكە تىزگەندەي انىقتالۋى كەرەك. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قۇبىر تارتۋعا قاجەتتى ماتەريالدار ءبىرشاما قىمباتتاپ كەتتى. جوبا باستالعاندا مەجەلەنگەن قاراجات جەتپەيتىنى بەلگىلى. وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار قۋانىشباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «دانەكەر» سەرىكتەستىگىمەن ەكى ارادا سوت ۇدەرىسى وتكەن جىلى اياقتالعان. ەندىگى ءۇمىت – جاڭا مەردىگەردە.
اۋىل تۇرعىندارىن مۇنداي ماسەلەلەر قىزىقتىرا قويمايدى. ولارعا كۇندەلىكتى ىشەتىن تازا سۋ كەرەك. سول اقجارىلقاپ كۇن قاشان تۋار ەكەن؟
اقمولا وبلىسى,
ءبىرجان سال اۋدانى
