ءىس-شاراعا تاريحشىلار, جوعارى وقۋ ورىندارى تاريح فاكۋلتەتتەرىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, مۇعالىمدەر, ساراپشىلار, قىزىعۋشىلىق تانىتقان بەلسەندىلەر قاتىستى. جيىندا پرەزيدەنتتىك ورتالىقتىڭ ديرەكتورى باقىتجان تەمىربولات بۇل باستاما تاريح عىلىمىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا, ءوزارا پىكىر الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورتا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– قازىر تاريح عىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرىن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ وزەكتى. ويتكەنى مەديا كەڭىستىكتىڭ جاھاندانۋى جاعدايىندا ەلىمىزدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسى نەگىزىندە تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ جانە ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇل ۇدەرىسكە, كورەرمەن مەن وقىرماننىڭ نازارىن تاريح عىلىمىنا اۋدارۋدا جۋرناليستەردىڭ ورنى بولەك, – دەدى ب.تەمىربولات.
سپيكەر ءسوزىنىڭ جانى بار. قاي كەزەڭدە دە ۇلتتىق سانانى رۋحاني جاڭعىرتۋ, تۇلەتۋ ماسەلەسىندە جۋرناليستەردىڭ ەڭبەگى ەرەك. ءىس-شارادا كوپشىلىككە كورسەتىلگەن «سۇلتان بەيبارىس» دەرەكتى ءفيلمى – سونىڭ ايعاعى. بەيبارىس سۇلتاننىڭ 800 جىلدىعىنا ارنايى تۇسىرىلگەن فيلمدە قازاق دالاسىندا دۇنيەگە كەلىپ, جات ەلدە سۇلتان دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن تاريحتاعى كورنەكتى بيلەۋشىنىڭ تاعدىرى باياندالعان.
– كەيىنگى جىلدارى قوعامنىڭ تاريحقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتتى. ويتكەنى ۇلتتىق يدەيا دا, ۇلتتىق يدەولوگيا دا تاريح ارقىلى جاسالادى. تاريحسىز دىنگە دە, دىلگە دە قاجەت قۇندىلىقتاردى جۇيەلى تۇردە يگەرۋ مۇمكىن ەمەس. ينتەرنەت جەلىسىندەگى وتكىنشى اسەرى مول, سانانى بۇرمالايتىن اقپاراتتاردان تاريحي زەردە, تاريحي ءبىلىم جانە ۇلتتىق سانا ارقىلى عانا ۇرپاقتى قورعاي الامىز. ساناسى بيىك ادام اداسپايدى. ال ۇلتتىق سانا تاريحي تانىمنان تۋىندايتىنى ايعاق. بۇل رەتتە بەيبارىس سۇلتان سەكىلدى ءىرى تاريحي تۇلعالاردى دارىپتەۋ, ناسيحاتتاۋ, ۇلتتى ۇيىستىرۋ, مەملەكەت مۇددەسىن ىرگەلەندىرۋ جولىنداعى يدەولوگيالىق جۇمىستارعا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. دەرەكتى ءفيلمنىڭ ۇزاقتىعى – 45 مينۋت. مۇندا تاريحي قۇجاتتار, عالىمداردىڭ پىكىرى, ساحنالىق قويىلىمدار كورسەتىلەدى. جوبانى تۇسىرۋگە جارتى جىلدان استام ۋاقىت كەتتى. مالىمەتتەردى جيناقتاپ, ستسەناري جازۋدىڭ وزىنە بىرنەشە اي جۇمسادىق. وعان قوسا مىسىرعا ىسساپارمەن بارىپ, كورنەكتى جەرلەرىن ءتۇسىرۋ ءۇشىن رۇقسات الدىق, – دەدى جۋرناليست, رەجيسسەر جانە پروديۋسەر مايا بەكباەۆا.
سونداي-اق ءىس-شارادا وتاندىق عالىم مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆ جينالعانداردى ءوزىنىڭ «ۇزدىكسىز قازاق مەملەكەتتىلىگى: XV-XIX عاسىرلارداعى كونە ەۋروپالىق كارتالارداعى قازاق مەملەكەتى» اتتى ەڭبەگىمەن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, 1465 جىلى قازاق حاندىعى قۇرىلعان كەزدەن بەرى مەملەكەت اتاۋى باتىس ەلدەرىنىڭ وزىق كارتوگرافيالىق باسپالارىنان شىققان اتلاس كارتالارىنان قالىس قالىپ كورمەگەن. ولاردىڭ اراسىندا اقش, بەلگيا, انگليا, فرانتسيا, يتاليا, گەرمانيا جانە باسقا دا مەملەكەتتەردە باسىلعان كارتالار بار. اتالعان ەڭبەكتە مەملەكەتتىگىمىز انىق كورسەتىلگەن جانە ورتا عاسىرلاردان, ياعني 1562 جىلدان باستاپ 1879 جىلعا دەيىنگى كەزەڭ قامتىلعان. بارلىعى – 130 كارتا. اۆتور كىتاپتىڭ بەلگيا باسپاسىنان شىعۋىن بەلگيالىق, نيدەرلاندتىق كارتوگرافتار قازاق مەملەكەتتىلىگىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كارتاعا تۇسىرۋمەن بايلانىستىرادى.
– XVI عاسىردىڭ ورتاسىندا دۇنيە ءجۇزىنىڭ ساياسي كارتاسىندا جاس, ەگەمەندى, ساياسي بەلسەندى جانە جوعارى ىنتالى قازاق مەملەكەتىنىڭ پايدا بولۋى, ونىڭ وسى كەزەڭدەردەگى ودان ءارى دامۋى ۇلى گەوگرافيالىق اشىلۋلار ءداۋىرىنىڭ باستالۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. سول كەزدەگى ەۋروپالىقتار مەن امەريكالىقتار ءۇشىن بۇل كارتالار ەۋرازيا جەرلەرىن تانىپ-بىلۋگە, ولارمەن ديپلوماتيالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە باسقا دا بايلانىستار ورناتۋعا باعىت-باعدار بەرۋگە جانە قول جەتكىزۋگە ارنالعان ناۆيگاتسيالىق كومەكشى بولدى. جالپى, XVIII عاسىردان باستاپ (1715 جىلدان باستاپ) قازاق مەملەكەتى تۋرالى ماتەريالدار انگليا, فرانتسيا, اۋستريا, يتاليا, نيدەرلاند, ال XIX عاسىردان باستاپ اقش-تا گەوگرافيا ءپانىنىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن. قازىرگى تاڭدا جيعان-تەرگەن قارتالاردىڭ سانى 3,5 مىڭنان اسا, – دەدى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆ.
بۇگىندە كىتاپتىڭ كوشىرمەلەرى رەسپۋبليكاداعى وبلىستىق جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كىتاپحانالارىنا بەرىلگەن. جيىن سوڭىندا قاتىسۋشىلار «Tarikh talks» جوباسى قوناقتارىنا ساۋالدارىن قويىپ, ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى.
