مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جانىنان قۇرىلعان جاستار ادەبي كلۋبى قازاق ادەبيەتىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى, جاڭا ادەبي تەندەنتسيالار مەن شىعارمالاردى تالقىلاۋ, اۆتورلاردى ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
«مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدا جالپى جاستار تاربيەسى, ونىڭ ىشىندە كىتاپحانالاردى دامىتۋ, جالپى كىتاپ وقۋ ماسەلەلەرىن قولعا الۋعا قاتىستى ناقتى تاپسىرمالار بەردى. تۇپتەپ كەلگەندە, نەگىزگى ماقسات – ۇلت رۋحانياتىن دامىتۋ, ساپالى ۇرپاق ءوسىرۋ. ويتكەنى كىتاپ وقيتىن بالا رۋحاني دۇنيەسى باي ازامات بولىپ وسەرى انىق. بار ونەردىڭ ءتۇپ نەگىزى – ادەبيەت. سوندىقتان جاس قالامگەرلەرگە ورتاق الاڭ ۇسىنىپ, ادەبيەتتەگى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ – زامان تالابى», دەدى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا.
وتىرىستا كلۋبتىڭ كۇن ءتارتىبى بەكىتىلىپ, باسشىلىق قۇرامى جاساقتالدى, الداعى جوسپارلارى ايقىندالدى. جيىنعا قاتىسۋشىلار زاماناۋي ادەبي ۇدەرىس پەن اۋدارما سالاسىنا, كىتاپ شىعارۋ جانە باسپا ىسىنە, بالالار ادەبيەتىن دامىتۋعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى ويلارىمەن ءبولىستى.
سونداي-اق ادەبي اگەنتتىك, وتاندىق اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ, كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ توڭىرەگىندە بىرقاتار ماسەلە كوتەرىلدى.
«جاس قالامگەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋدە بۇگىنگى باسقوسۋدىڭ ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەيمىن. جاڭا ادەبي كلۋب قازاق ادەبيەتىنىڭ دامۋ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ۇلت رۋحانياتىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. بۇرىن ادەبي بايقاۋلار از بولاتىن. قازىر ءجيى ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇر. بىراق سول بايقاۋلاردى جاستارعا ماتەريالدىق كومەك رەتىندە قاراپ كەتكەن سياقتىمىز. ادەبي بايقاۋدىڭ ماقساتى تەك ول ەمەس. ادەبي بايقاۋ تالانتتاردى تانىپ, جاقسى شىعارمالاردى اكەلۋ, جازعىزۋ ماقساتىندا ءوتۋى كەرەك. ماسەلەن, بۇرىن «جالىننىڭ» جابىق بايگەسىندە تىنىمباي نۇرماعانبەتوۆ, ورالحان بوكەي, نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى, جۇماباي شاشتاي ۇلى سياقتى جازۋشىلار شىققان. قازىرگى بايقاۋلاردا بۇل ماقسات جوق سياقتى. بايگەلەردىڭ كوبىسى پروزا جانرى بويىنشا دەپ جالپىلاما وتكىزىلىپ جاتادى. ال پروزاعا رومان دا, پوۆەست, اڭگىمە دە كىرەدى. سوندىقتان بايقاۋلاردى تاقىرىپ بويىنشا, جانر بويىنشا جەكە-جەكە جاساعان دۇرىس شىعار. ارينە, باسقا دا جەكە ۇيىمداردىڭ بايگەسى كوپ. ولارعا اسەرى بولماسا دا مينيسترلىكتىڭ وزىنە قاراستى ادەبي دودالاردىڭ ءادىل وتۋىنە, ءوز ماقساتىنان اينىماۋىنا ىقپال جاسالسا ەكەن», دەدى «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, سىنشى-ادەبيەتتانۋشى باعاشار تۇرسىنباي ۇلى.
سونداي-اق ول مۋزەي-ۇيلەردىڭ ماسەلەسىن دە ورتاعا سالدى. ايتالىق, الماتىدا قانشاما اقىن-جازۋشى تۇردى, بىراق بۇگىندە 5-6 عانا مۋزەي-ءۇي بار. ال استانا باس قالا بولعالى قانشاما جىل وتسە دە بىردە-ءبىر مۋزەي-ءۇي جوق.
«بيىل يۋنەسكو كولەمىندە 100 جىلدىق مەرەيتويى تويلاناتىن بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ ءالى كۇنگە مۋزەي-ءۇيى جاسالمادى. جالپى, مۋزەي-ۇيلەر دەگەن – مادەني وشاقتىڭ ءبىرى. سوندىقتان كىمدەردىڭ مۋزەي-ءۇيىن اشۋ كەرەك دەگەن ءتىزىم جاساقتاپ, كونتسەپتسياسىن بەكىتۋ كەرەك سياقتى», دەيدى سىنشى.
قازىر بالالار ادەبيەتىنە قالام تارتىپ جۇرگەن اۆتورلارىمىز از ەمەس. كەيىنگى ۋاقىتتا وسى قاتاردى تولىقتىراتىن اقىن-جازۋشىلار الدەقايدا ارتىپ كەلەدى. ايتسە دە بالالار جازۋشىلارىنا بەرىلەتىن قالاماقى ماردىمسىز دەسەدى. بۇل تۋرالى ادەبي باسقوسۋدا اقىن, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ولجاس قاسىم ايتتى.
«بۇگىندە بالالارعا ارنالعان شىعارمالار كوبەيىپ كەلەدى. دەسەك تە, سول جازۋشىلاردىڭ كوبىسى كىتاپتارىن شىعارۋ جاعىنان قيىندىقتارعا تاپ بولىپ ءجۇر. ماسەلەن, باسپالار بالالار تاقىرىبىنا قالام تەربەيتىن اۆتورلارعا وتە از مولشەردە قالاماقى تولەيدى. ەگەر اتى-شىعارماسى اسا تانىس ەمەستەرى بولسا ءتىپتى دە شىعارا المايدى. بەرىلگەن قالاماقى ءوزىنىڭ كىتابىن ساتىپ الۋدان ءارى اسپايدى. ەكىنشى ماسەلە, يلليۋستراتورلار مەن اۆتورلار اراسىندا بايلانىس جوعىن بايقاپ ءجۇرمىز. يلليۋستراتورلاردىڭ جۇمىسى ارزانعا تۇسپەيدى. مىسالى, كىتاپتىڭ ءبىر بەتىنە سالىناتىن سۋرەتكە قىلقالام شەبەرلەرى كەمىندە 20 مىڭ تەڭگە الادى. ال ساپاسىن ارتتىرامىن دەگەن قالامگەر كىتابىنىڭ ءبىر بەتىنە 30-40-50 مىڭ تەڭگەدەن تولەۋگە ءماجبۇر. بۇل جاعدايات جازۋشىلاردىڭ اياعىنا تۇساۋ بولىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. سونىمەن قاتار كىتاپتاردى ساتۋ جاعى دا ويلانارلىق ماسەلە», دەدى ولجاس قاسىم.
سونداي-اق ول ەلىمىزدەگى ۇلكەن باسپالار قازاقستاندىق جاس اۆتورلاردىڭ كىتاپتارىن شىعارۋعا قۇلىقتى ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ولار كوبىنە الەم ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارى سانالاتىن «توم سويەردىڭ باستان كەشكەندەرى», «ۇزىنشۇلىق پيپپي», «دىمبىلمەستىڭ ايعا ساياحاتى», ء«حارري پوتتەر» سەكىلدى كىتاپتاردى شىعارىپ, ساتۋدى ءجون كورەدى. سەبەبى ول ەڭبەكتەر نارىقتا ءوتىمدى ەكەنى ءسوزسىز. وسى رەتتە وزگەنىكى تاڭسىق, وزىمىزدىكى قاڭسىق دەيتىن كوزقاراستان ارىلۋ قاجەتتىگىن ايتقىم كەلەدى. دەسەك تە, ءبىزدىڭ جاس جازۋشىلاردىڭ دا وقىلىمدى بولاتىن شىعارمالارى بارشىلىق. ايتالىق, رۇستەم ساۋىتبايدىڭ «شوكو الەمى», ەرجەڭىس ءابدىنىڭ «ەرەكشە ەسەپتەرى», مەيىرجان جىلقىبايدىڭ اڭگىمەلەرى باسقا دا اۆتورلارىمىزدىڭ تۋىندىلارى سۇرانىستا بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. سوندىقتان وسى ماسەلەنى وڭتايلاندىرۋعا كۇش سالۋعا ءتيىسپىز», دەدى ول.
ال «Kitapal» كىتاپ دۇكەنىنىڭ جەتەكشىسى ميراس كەسەباەۆ اۋىل جاستارىنا زاماناۋي كىتاپتاردى قولجەتىمدى قىلۋ ماقساتىندا باستالعان «اۋىلعا كىتاپ ال» جوباسى تۋرالى باياندادى. باسقا دا تانىمدىق جوبالارى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ناسيحاتتالسا ەكەن دەيدى.
ء«بىز «اۋىلعا كىتاپ ال» جوباسىمەن اۋىلداعى ءبىر مەكتەپكە ءبىر قوراپ كىتاپ جىبەرەمىز – ىشىندە 50 كىتاپ. سوندا بايقاعانىمىز, كەلەسى كۇنى-اق الگى سورەلەر بوس تۇرادى. 500 نەمەسە 1000 بالا وقيتىن مەكتەپكە 50 كىتاپ دەگەن جۇق بولمايدى ەكەن. بۇل كىتاپتاردى تالاسا-تارماسا وقۋدىڭ سەبەبى – اۋىل مەكتەپتەرىندەگى كىتاپحانادا مۇنداي كىتاپتار جوق. تاعى ءبىر باستامامىز – وقىرماندار كلۋبىن اشىپ, جاستارعا داميتىن ورتا قۇرىپ بەرۋ. ونىڭ كونتسەپتسياسىن جاساپ, «كىتاپال كلۋب» دەگەن جوبانى باستادىق. 5 ايدا 232 كلۋب, ياعني ءار كلۋبتا 8 ادام بار, جالپى سانى
2 مىڭ ادام مۇشە بولدى. ولار كىتاپ وقىپ تالقىلاپ قانا قويماي, ءوز ىشىندە سپيكيڭ كلاب, سپورتشىلار كلۋبى, ايتيشنيكتەر كلۋبى سياقتى توپتار اشىپ, وزدەرىن جان-جاقتى دامىتىپ جاتىر. ولار وزدەرى وقىعان مەكتەپكە بارىپ, وقۋشىلار اراسىنان 30-عا جۋىق كىتاپ وقۋ كلۋبىن اشىپ تاستادى. جاستار اراسىندا كىتاپ وقۋدى ترەندكە اينالدىرعىمىز كەلدى. ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە كىتاپ وقۋعا قاتىستى كونتەنتتى كوبەيتۋ كەرەك بولدى. وسىلايشا, ءبىز «كىتاپال پودكاست» جوباسىن قولعا الدىق. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 25 شىعارىلىم تۇسىردىك, ولار جالپى سانى 1 ملن-نان اسا قارالىم جينادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كۇنى كەشەگى قۇرىلتايدا جاستاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ كەرەك, كىتاپحانالاردى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك دەگەن بولاتىن. بۇگىندە ءوز ناتيجەسىن بەرىپ جاتقان وسى جوبالاردى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرىپ, ناسيحاتتاپ, ۇلتتىق بيۋدجەتتەن ارنايى قارجى بولىنسە دەيمىز. اتاپ ايتقاندا, ەلىمىزدە بارلىعى 6 مىڭ اۋىلعا كىتاپ جەتكىزۋ, وقىرماندار كلۋبىن اشۋ, الەۋمەتتىك جەلىدە كىتاپقا قاتىستى كونتەنتتى كوبەيتۋ, جاستار ءۇشىن پايدالى كىتاپ جازۋ جانە باسۋ جۇمىستارىن قازىرگىدەن دە ۇلكەن ماسشتابتا جالعاستىرار ەدىك», دەدى «Kitapal» كىتاپ دۇكەنىنىڭ جەتەكشىسى ميراس كەسەباەۆ.
وتىرىس بارىسىندا اۋدارما ماسەلەسى دە تىلگە تيەك ەتىلدى. جاس جازۋشى ەسبول نۇراحمەت بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعان ادەبي اۋدارما جۇمىسى جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال جەكە باسپالار تەك الەمدە كوپ وقىلعان, بەستسەللەر بولىپ تانىلعان, نارىقتا ءوتىمدى كىتاپتاردى عانا اۋدارىپ ۇسىنىپ وتىر.
ء«بىرىنشى ماسەلە – اۋدارمانىڭ جوقتىعى نەمەسە ازدىعى دەسەك, ەكىنشى ماسەلە اۋدارما ساپاسىنىڭ تومەندىگى, بۇل باسپالار بولەتىن قاراجاتقا تىكەلەي قاتىستى دۇنيە. ساپالى اۋدارما جاساي الاتىندار مەن مىقتى رەداكتورلار جوعارى قالاماقى سۇرايتىندىقتان, جەكە باسپالار كوپ جاعدايدا قارجىلىق تيىمدىلىك جاعىن ءبىرىنشى ورىنعا قويادى, سوندىقتان بۇل جەردە دە مەملەكەتتىڭ قولداۋى قاجەت. ءۇشىنشى ماسەلە, اۋدارىلاتىن كىتاپتاردى تاڭداۋ, ياعني تالعام ماسەلەسى. اۋدارىلىپ جاتقان ازعانتاي ادەبي كىتاپتاردىڭ كوبى جەڭىل روماندار بولىپ كەلەدى. ال شىن مانىندە الەم ادەبيەتىندەگى ءجۇرىپ جاتقان ۇدەرىستەردەن, تىڭ ويلاردان, اعىمداردان حابار بەرەتىن, تەرەڭ قاتپارلى شىعارمالار بۇل تىزىمگە كىرمەي قالىپ جاتىر. سوندىقتان مينيسترلىك ادەبي اۋدارماعا ارنالعان «1000 كىتاپ» دەگەن باعدارلاما جاساسا دەيمىن. ول باعدارلامانىڭ ورىندالۋى ون جىلعا, ون بەس جىلعا كەتسە دە مەيلى, ەڭ باستىسى, مىڭ كىتاپقا جەتكەنشە توقتاماۋعا ءتيىس. مىڭ كىتاپتى ءجۇز-ءجۇز كىتاپتان, بىرتىندەپ اۋدارىپ, كىتاپحانالارعا جانە نارىققا دا سالىپ وتىرۋ كەرەك. ال كىتاپ ءتىزىمى 50/50 نەمەسە 30/70 دەگەن بالانسپەن جاڭا تۋىندىلار مەن بۇرىنعى كلاسسيكالىق تۋىندىلاردى قاتار قامتىپ وتىرسا دەيمىن», دەدى ە.نۇراحمەت.
جاڭادان باس كوتەرگەن ادەبي كلۋبتىڭ العاشقى وتىرىسىندا ءتۇرلى تاقىرىپ قوزعالىپ, تىڭ ويلار ايتىلدى. جاقسى وي سول جەردە قالمايدى دەپ سەنەمىز. ەسكە سالساق, بۇرىندارى دا تالاي ادەبي كلۋب اشىلىپ, ءبىراز ۋاقىتتا توقتاپ قالعان ەدى. بۇل جولعى ادەبي كلۋبتى ءمينيستردىڭ ءوزى باستاپ جۇرگىزىپ, قاداعالاپ وتىرعانى ادەبيەتسۇيەر كوڭىلگە ۇلكەن سەنىم ۇيالاتادى.
ايتا كەتەيىك, الداعى ۋاقىتتا ادەبي كلۋبتىڭ وتىرىسى ەلىمىزدىڭ وزگە دە ايماقتارىندا كوشپەلى نەگىزدە ۇيىمداستىرىلادى.
