ء«وزىڭدى تانىساڭ, الەمدى دە تانيسىڭ» دەگەن ىلكى تۇجىرىم بويىنشا, ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ بارلىق قۇپياسى ءوز ىشىمىزدە. تەرەڭىنە ۇڭىلە بەرسەڭ, اقيقات سىيى الاقانىڭدا تۇرادى. ءيا, الاقاننىڭ ءوزى ءبىراز سىردى جاسىرىپ تۇر. ال بەس ساۋساعىڭىز الەم قۇرىلىمىنىڭ بەينەسى ەكەندىگى ەرتەدەن بەلگىلى. ەل اۋزىنداعى ايقىندىقتى, مالىمدىكتى ايتقاندا, «بەس ساۋساقتاي ءبىلۋ», «الاقانداعىداي», «الاقانعا سالعانداي» دەۋى دە ەجەلگى تۇسىنىكتەن شىقسا كەرەك. ابايدىڭ «بەس نارسەدەن قاشىق بول, بەس نارسەگە اسىق بول» دەپ بەس اسىل ءىستى دارالاپ كورسەتۋى دە سول بولسا كەرەك.
كەزىندەگى «كوكىلتاش» سەكىلدى ىرگەلى وقۋ-ورىندارىندا وقىتىلعان ون ەكى ءپاننىڭ ەڭ كۇردەلىسى – ءابجاد ءىلىمىن زەرتتەگەن عۇزىحان اقپانبەت وسى بەس ساۋساق ارقىلى اي مەن كۇننىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋگە بولاتىنىن دالەلدەيدى. «بارماقتاعى ەكى بۋىندى قوسا ەسەپتەسەك, ساۋساعىمىز ويشا ون ءتورت بولادى. بۇل اي ەسەبىن جۇرگىزۋگە قولايلى. ايدىڭ كورىنۋ مەرزىمى – 28 كۇن. 28 سانى – كيەلى سانداردىڭ ءبىرى. اپتا كۇندەرى ءار 28 جىل سايىن ايدىڭ ءدال سول كۇنىنە قايتالانىپ كەلىپ وتىرادى. ەندى ايدىڭ تولۋى, سولۋى دەپ بولسەك, ارقايسىسى 14 كۇننەن بولىپ شىعادى» دەيدى عالىم. ەندى وسى ءابجاد ەسەبىنىڭ نەگىزىندە ع.اقپانبەت كۇن مەن ءتۇننىڭ ناۋرىزدىڭ 22-ءسى تەڭەلمەيتىنىن ايتادى. «ۇلكەن كىسىلەر بۇرىن ايمەن ەسەپ جۇرگىزگەن. ال قازىرگى ءبىز قولدانىپ جۇرگەن گريگوريان كۇنتىزبەسىندە ءبىر ايدا 30, 31 كۇن اۋىسا بەرەدى. قازاق ەسەبىندە ونداي اۋىسۋ جوق. ءبىر ايدا تۇراقتى تۇردە 28 كۇن بولادى. 13-14 كۇندەر – اي تۋادى. ناۋرىزدى وسى كۇننەن باستاپ تويلاعان دۇرىس», دەيدى ول.
ال ناۋرىز اتاۋىنىڭ ەتيمولوگيالىق تامىرى مەن قولدانىلۋ تاريحى جونىندە جۇلدىزشى ماتەماتيك مىڭباي ىسقاقوۆ تارقاتىپ ايتادى. ايتۋىنشا, ناۋرىز اتاۋى قازاق تىلىنە سوعدى مەن حورەزم ارقىلى ەجەلگى پارسى تىلىنەن كەلگەن. بۇل ايدى سوعدىلىقتار «ناۋسارىز», حورەزمدىكتەر «ناۋساردجي» دەگەن. ەكىنشىدەن, بۇل پىكىردى «ناۋ» ءسوزى دە سىپاتتايدى. ءارتۇرلى وزگەرىستەرگە ۇشىراي وتىرىپ, ول ءبىرتالاي تىلدە ساقتالعان: ورىسشا – نوۆ(ىي), نەمىسشە – نويە, لاتىنشا – نەو. سوندا ناۋرىز – جەكەلەگەن حالىقتاردىڭ مەرەكەسى عانا ەمەس, تۇتاس تابيعاتتىڭ جاڭاراتىن مەزگىلى دەپ ەسەپتەسەك, «ناۋرىز» ءسوزىنىڭ وزەگى دە ءبىراز حالىقتىڭ تىلىندە ورتاق ساقتالۋى زاڭدى دەرسىز.
«پارسى ءسوزى بولعانىمەن, «ناۋرىز» اتاۋى وتە ەرتە زاماندا كىرىگىپ, قازاق تۇرمىسىنا ءسىڭىپ كەتكەن ءسوز. ەرتەدەن كەلە جاتقان داستانداردىڭ ءبىرى «قوبىلاندى باتىر» جىرىندا:
«قاز جايلاۋىن ساز دەيمىن,
ناۋرىزدان سوڭ جاز دەيمىن.
...كولدەن ۇشقان قازدايمىن,
ناۋرىزدان سوڭعى جازدايمىن» –
دەگەن جولدار بار.
بۇل كۇنى جۇرت اۋىل ارالاپ, ءبىرىن-ءبىرى جاڭا جىلمەن قۇتتىقتايتىن, قارتتارعا وگىزدىڭ شەكەسى تارتىلاتىن, جاستار ناۋرىزكوجە ىشەتىن, ءان شىرقاپ, كۇي تەربەپ, كوكپار تارتىپ, ويىن-ساۋىقپەن وتكىزەتىن. ورتا ازيانىڭ اكىمدەرى كەيبىر زىندانعا سالىنعان تۇتقىندارعا كەشىرىم بەرەتىن, سوندىقتان قاراپايىم حالىقتىڭ «ناۋرىزدا سامارقاننىڭ كوك تاسى دا ءجىبيدى» دەيتىنى سوندىقتان», دەيدى
عالىم.
ءيا, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىنىڭ تاڭعاجايىپ سىرلارى وتە كوپ. ەندىگى جەردە ونى عىلىمنىڭ تۇجىرىمىمەن زەردەلەپ, حالىققا تانىتا تۇسسەك مەيرامنىڭ ءمانى تەرەڭدەپ, مازمۇنى كەڭەيە تۇسەرى داۋسىز.
