ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن سۋرەتشى شىعارمالارىنىڭ كورمەسىنە جينالعان جۇرت وسىنداي وي-پىكىرىمەن ءبولىستى. سونداي-اق شەۆچەنكو كۇندەرى اياسىندا كورنەكتى ۋكراين اقىنى, ۇلى كوبزار تاراس شەۆچەنكونىڭ تۋعانىنا 210 جىل تولۋىنا ارنالعان ءىس-شاراعا ۋكراينا ەلشىلىگىنىڭ وكىلدەرى, بەلگىلى تاريحشىلار دا قاتىستى.
ەلوردالىق «ۆاترا» ۋكراين مادەني ورتالىعى مەن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن كورمە ۋكراينانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن وتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. شەۆچەنكونىڭ ادەبي مۇراسى, اتاپ ايتقاندا, «كوبزار» جيناعى – قازىرگى ۋكراين ادەبيەتىنىڭ نەگىزى. سۋرەتشى رەتىندە دە تاريحتا اتى قالعان ول ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن ۋكراين حالقىنىڭ ساناسىن وياتۋعا جۇمىس ىستەدى. ال قازاق دالاسىنا تاعدىر ايداپ كەلگەن اقىن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە دەن قويىپ, كوپتەگەن شىعارما جازىپ قالدىردى. 20-عا جۋىق پوۆەست, جۇزدەن استام ولەڭ جازدى, 500-گە تارتا سۋرەت سالدى. عالىمنىڭ سوڭىندا مۇرا بولىپ 100-گە جۋىق ولەڭ مەن 20 پوەما, سونداي-اق 442 سۋرەت قالسا, ونىڭ 250-دەن استامى قازاقتىڭ دالاسى مەن تاريحىنا, تۇرمىسى مەن تابيعاتىنا ارنالعان. ونىڭ وسى ءبىر باعا جەتپەس بايلىعى ءۇشىن قازاق حالقىنىڭ اقىن-جازۋشىلارى دا اقىنعا ارناپ شىعارما جازدى. بۇگىندە ەلىمىزدە سۋرەتشىنىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان ەسكەرتكىش تە, كوشە دە بار. ماسەلەن, اقتاۋ قالاسىندا تاراس شەۆچەنكونىڭ ەسكەرتكىشى بوي كوتەرگەن. ءمۇسىن 1982 جىلى تۇرعىزىلىپ, 2014 جىلى قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى.
كورمەگە قاتىسقان قوناقتار «شەۆچەنكو قازاق مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ قانا قويعان جوق, قازاق مادەنيەتى دە شەۆچەنكو شىعارماشىلىعىنىڭ دامۋىنا اسەر ەتتى» دەگەن تۇجىرىمعا توقتالدى. استانا قالاسىنداعى «ۆاترا» ۋمو كەڭەسىنىڭ توراعاسى تاراس چەرنەگانىڭ ايتۋىنشا, 47 جىل ءومىر سۇرگەن اقىن 20 جىلدان ءسال استام ۋاقىتىن عانا شىعارماشىلىققا ارنادى. سونىڭ جارتىسى قازاق جەرىندە ءوتتى. سوندىقتان اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى قازاقستانمەن تىعىز بايلانىستى. ازات ويلى ولەڭدەرى ءۇشىن ورىس پاتشاسىنىڭ جارلىعىمەن ورىنبورعا, ال 1850 جىلدان باستاپ ماڭعىشلاق تۇبەگىنە قاتارداعى جاۋىنگەر رەتىندە جەر اۋدارىلدى. وسى جەر اۋدارۋ كەزەڭىندە تاراس شەۆچەنكو شىعارمالارىنىڭ ەداۋىر بولىگىن, اسىرەسە كوركەم تۋىندىلارىن قازاقستانعا ارنادى. جەر اۋدارىلعان جىلدارى سالىنعان 450 كارتينا مەن سۋرەتتىڭ 350-دەن استامى قازاق حالقى مەن ونىڭ ومىرىنە ارنالعان.
«پاتشا ۇكىمەتى كەزىندە قاتاڭ قاداعالاۋعا قاراماستان, اقىن رەسەي پاتشاسىنا قارسى ولەڭدەر جازىپ, سۋرەت سالدى. شىعارمالارىن كىشكەنتاي قويىن داپتەرگە جازىپ, ەتىگىنىڭ ىشىنە جاسىرىپ جۇرگەن. پاتشا ۇكىمەتىنىڭ باقىلاۋىندا بولعانىنا قاراماستان, سول كەزەڭدە ارال ەكسپەديتسياسىنىڭ مۇشەلىگىنە الىندى. سەبەبى سول ۋاقىتتا سۋرەت سالا الاتىن ادامدار از بولدى. 1848 جىلى ەكسپەديتسيا ارال تەڭىزىن زەرتتەۋگە كوشتى. ياعني رەسەي پاتشاسى قازاق جەرلەرىن ودان ءارى وتارلاۋ ماقساتىندا جەر قويناۋىن, قازاق جەرىنىڭ بايلىعىن زەرتتەۋگە ارنايى توپ جىبەرگەن. ال تاراس شەۆچەنكو وسى ەكسپەديتسيادا 500-گە جۋىق سۋرەت سالعان. ونىڭ ىشىندە 350-ءى تەك قازاق حالقىنا, قازاق بالالارىنا, پەيزاجداردىڭ ەسكيزدەرىنە ارنالدى. مىسالى, «اتقا مىنگەن قازاق», «ارال تەڭىزىنىڭ جاعاسىنداعى قازاقتىڭ كيىز ۇيلەرى», «قوسارالداعى قازاقتاردىڭ قىستاۋلارى» سەكىلدى شەۆچەنكو تۋىندىلارىندا قازاق حالقىنىڭ, اسىرەسە ماڭعىستاۋ جەرىنىڭ كورىكتى جەرلەرى بەينەلەنگەن», دەيدى ول.
سونداي-اق تاراس چەرنەگا «قازاق حالقى اقىننىڭ ەڭبەگىن ەشقاشان ۇمىت قالدىرعان ەمەس», دەدى. قازىر ەلىمىزدە سۋرەتشىنىڭ اتىمەن اتالاتىن فورت بار. بۇدان باسقا رەسپۋبليكامىزدىڭ ءتۇرلى قالاسى مەن اۋدان ورتالىقتارىندا كوپتەگەن كوشە مەن الاڭ, ەسكەرتكىشى بار. ول بولاشاقتا وسىنداي ەسكەرتكىش استانادا بوي كوتەرسە دەگەن ويىن جەتكىزدى.
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جاراس ەرمەكبايدىڭ ايتۋىنشا, تاراس شەۆچەنكو سەكىلدى ۇلى تۇلعانىڭ ەسىمى ۋكراين حالقىنىڭ عانا ەمەس, قازاق حالقىنىڭ دا جۇرەگىندە ويىپ ورىن الادى. ءوز زامانىندا ونىڭ شىعارمالارى ازاتتىققا ۇندەۋىمەن پاتشا ۇكىمەتىنە جاقپادى. «سوعان قاراماستان پاتشانىڭ بۇيرىعىمەن قۇرىلعان ەكسپەديتسياعا مۇشە بولدى. سەبەبى ونىڭ قارىم-قابىلەتى قاجەت ەدى. بىراق يمپەراتور وعان ارال تۋرالى جازۋعا, سۋرەت سالۋعا تۇبەگەيلى قارسى بولعان. ءتىپتى سوڭىنان ادام سالىپ, اڭدىتىپ قويادى. الايدا يمپەراتوردىڭ بۇيرىعىنا قارسى شىعىپ, سۋرەت سالعان. ونىڭ سۋرەت سالۋىنا رۇقسات بەرگەن گەنەرال مەن وفيتسەرلەرگە سوگىس بەرىلىپ, ونى بۇرىنعىدان دا قاتتى اڭدىتادى. بىراق ول سۋرەت سالىپ, شىعارما جازۋىن قويمادى. سونىڭ ارقاسىندا قازاق حالقىنىڭ تۇرمىسى, سول كەزەڭنىڭ تولىققاندى تابيعاتى ۇرپاققا مول مۇرا بولىپ قالدى. اقىننىڭ زامانداستارى دا ونى ەرەكشە قۇرمەتتەدى. تاراس شەۆچەنكونىڭ كوپتەگەن پوەتيكالىق جاۋھارى قازاق تىلىنە اۋدارىلعان. ول تۋرالى قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى مۇحتار اۋەزوۆ, جامبىل جاباەۆ, عابيدەن مۇستافين جانە باسقا دا بىرقاتار ادەبيەتشى جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى. مەنىڭشە, ول تۋرالى كىتاپتار ءالى دە شىعادى. سەبەبى ول – اقىن, پروزاشى, عالىم, سۋرەتشى رەتىندە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن تۇلعا», دەيدى تاريحشى.
ءىس-شارا سوڭى كەرەمەت قويىلىممەن جالعاستى. ۋكراينانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن حالىق ءارتىسى, حالىقارالىق ۆوكالدىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى يرينا شينكورۋك پەن ونىڭ ۇلى كورنەكتى تۇلعانىڭ قۇرمەتىنە جىر ارناپ, قوس حالىقتىڭ دوستىعىن پاش ەتە ءتۇستى.
