ەندى بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ تسيكلىندە ءۇزىلىس بولۋى مۇمكىن دەگەن وي ايتىلىپ جاتىر. ءيا, قاڭتاردا جىلدىق ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋ ءۇردىسى جالعاسىن تاپتى. ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ءۇش اي قاتارىنان باياۋلاپ كەلەدى. الايدا ايلىق ينفلياتسيا ورتاشا جىلدىق ماندەردەن جوعارى قالىپتاسىپ وتىر. سىرتقى ينفلياتسيالىق جاعداي بەيتاراپ كۇيدە. بىرقاتار ساۋدا-سەرىكتەس ەلدە باعا ءوسىمى ءبىرشاما قارقىن الىپ, سىرتقى ينفلياتسيالىق قىسىم ءسال كۇشەيدى. ونىڭ ۇستىنە جاھاندىق ينفلياتسيانىڭ باياۋلاپ جاتقانىنا قاراماستان, سىرتقى اقشا-كرەديت شارتتارى قاتاڭ قالپىندا قالىپ جاتىر. ماسەلەن, اقش فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسى (فرج) جانە ەۋروپالىق ورتالىق بانكتەر ينفلياتسيانى نىسانالى ماندەرگە قايتارۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى مولشەرلەمەلەرىن تومەندەتۋگە اسىقپاي جاتىر. بۇل دا ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆاداعى تاۋەكەلدەردىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن اڭعارتادى.
ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىلدىق ينفلياتسيا باياۋلاپ كەلەدى, دەگەنمەن ونىڭ باياۋلاۋ قارقىنى دا تومەندەدى.
«ينفلياتسياعا قاتىستى حالىق كۇتۋلەرىنىڭ ءۇش اي قاتارىنان تومەندەۋى – ءبىز ءۇشىن وڭ سيگنال. الايدا ينفلياتسيانىڭ ورنىقتى بولىگىندەگى كورسەتكىشتەر ءالى دە جوعارى. بۇل باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن جالعاستىرۋدى قاجەت ەتەدى. ەكونوميكادا پروينفلياتسيالىق فاكتورلار ساقتالىپ وتىر. ولاردىڭ ىشىندە تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس, فيسكالدىق ىنتالاندىرۋ جانە جوعارى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر بار. سىرتقى ورتادا لوگيستيكا ماسەلەسى جانە رەسەي مەن قىتايداعى ينفلياتسيانىڭ قارقىن الۋى الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى. ىشكى سۇرانىس كورسەتكىشتەرىندە, ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردە بايقالاتىن ۇردىستەر, سونداي-اق بيۋدجەت ساياساتى پارامەترلەرىندەگى جانە سىرتقى جاعدايداعى بەلگىسىزدىك ۇستامدى قاتاڭ اقشا-كرەديت شارتتارىن ساقتاۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ورتا مەرزىمدە ينفلياتسيانى 5%-عا دەيىن تومەندەتۋ», دەيدى.
قىسقاسى, ۇلتتىق بانكتىڭ بۇدان ارعى اقشا-نەسيە ساياساتىن ۇستامدى دەڭگەيدە جالعاستىراتىنى بەلگىلى بولعان سەكىلدى. مۇنى ۇب ءباسپاسوز حاتشىسى اسان قالياحمەت مالىمدەمەسى دە راستايدى.
«بازالىق مولشەرلەمە بەسىنشى رەت قاتارىنان تومەندەتىلدى. جاڭا كورسەتكىش – 14,75%. بىرنەشە ايدىڭ ىشىندە مولشەرلەمە تۇتاس العاندا 2%-عا تومەندەدى. بۇل از ەمەس. دەمەك ساياسات ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر. قاڭتاردا جىلدىق ينفلياتسيا 9,5%-عا تومەندەدى. اقپان ايىندا ول تاعى دا تومەندەپ, 9% شاماسىندا قالىپتاسادى دەپ بولجانادى. بىراق ءالى دە جوعارى. ماقسات – ونى 5%-عا دەيىن ازايتۋ. سوندىقتان كەلەسى رەت مولشەرلەمە تومەندەمەيدى دەگەن جوسپار بار», دەپ جازدى ول الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا.
ءسويتىپ, بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ تسيكلىندە ۇزىلىستەر ورىن الادى. ياعني ەكونوميكامىز بىرنەشە اي 14,75 پايىزدىق دەڭگەيدەگى مولشەرلەمەنى قاناعات ەتە تۇرادى. ويتكەنى ەلدىڭ ەكونوميكالىق احۋالىنىڭ دامۋىنا جانە وزگەرۋىنە اسەر ەتەتىن ىقتيمال تەرىس فاكتورلار ءالى ساقتالىپ وتىر.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ميسسياسىنىڭ باسشىسى نيكوليا بلانشەنىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەن دەپ ايتۋعا كەلمەيدى, سوندىقتان جەڭىس تۋرالى جاريالاۋعا ءالى ەرتە. «دەگەنمەن جەلتوقساننان باستاپ بايىپتى اقشا-نەسيە ساياساتى جۇرگىزىلگەنىنە كوزىمىز جەتىپ وتىر. قازىرگى اقشا-نەسيە ساياساتى ايتارلىقتاي قاتاڭ, بۇل احۋالدىڭ دۇرىس ءوربىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ينفلياتسيا بويىنشا سوڭعى تسيفر – شەشىمتال ارەكەتتەردىڭ ءساتتى ناتيجەسى», دەيدى حالىقارالىق ساراپشى.
ۆلاديسلاۆ تۋركيننىڭ سوزىنشە, ۇب مالىمدەمەسىندە بىرقاتار ءپوزيتيۆتى ءسات پەن تەندەنتسيا تۋرالى ايتىلعانىنا قاراماستان, جالپى تۇسىندىرۋدە بۇلدىر پىكىر كوپ.
ء«يا, ينفلياتسيا قارقىنىنىڭ باياۋ تومەندەپ كەلە جاتقانىنا جانە جەرگىلىكتى ءوسىم ديناميكاسىنىڭ جوعارعى ايلىق مانىنە قاتىستى سىلتەمە بار. بىراق قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن, ەگەر بۇرىن ولار تاريفتەردى نارىقتىق باعاعا جەتكىزۋ ەسەبىنەن قىزمەتتەردىڭ ءوسۋ فاكتورىن جانە ولاردىڭ وسىمگە اسەرىن وقشاۋلاسا, قازىر بۇل تۋرالى ءۇنسىز. «فيسكالدىق ساياسات پارامەترلەرىنىڭ بەلگىسىزدىگى» دەگەنى دە تۇسىنىكتى ەمەس. ءبىز قانشاما ۋاقىتتان بەرى بەلسەندى بيۋدجەتتىك ىنتالاندىرۋ جانە ونىڭ ۇستەمدىگى رەجىمىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. بىراق ونى ۇلتتىق بانكتىڭ ۇلگىلەرى مەن بولجامدارىندا سونشالىقتى كوپ ەسكەرۋگە نە ماجبۇرلەپ وتىر؟ بۇل جەردە «شىعىندارىڭىزدى ازايتقىلارىڭىز كەلمەسە ءبىز وسىلاي مولشەرلەمەنى ۇستاپ وتىرامىز» دەگەن, نە بولماسا بىرقاتار قىسقامەرزىمدى ماقساتتى قولداۋ تۋرالى كەلىسىم بار ما ەكەن؟ ماسەلەن, سىرتقى جانە ىشكى ينۆەستورلار ءۇشىن كۋرس, تەڭگەلەي دەپوزيتتەردى جانە مەملەكەتتىك قارىز قاعازدارىنىڭ تارتىمدىلىعىن قولداۋ دەگەن سەكىلدى. بۇل رەتتە ولار نەسيە ءوسىمى, اسىرەسە بولشەك نەسيەنىڭ ءوسىمى تۋرالى ماسەلەنى تاعى دا اينالىپ ءوتتى. قالىپتى-قاتاڭ اقشا شارتتارى جانە ناقتى مولشەرلەمەنىڭ جوعارعى مانىنە قاراماستان اقشا ماسساسىنىڭ ءوسىمى پروبلەماسىن دا ايتپادى», دەيدى ساراپشى.
ينفلياتسيانىڭ ءالى دە ءوسىپ كەتۋ تاۋەكەلدەرى بار دەگەندى ايتتىق قوي جوعارىدا. ۇلتتىق بانك سونىڭ سىباعاسىن بەرۋ ءۇشىن مولشەرلەمەنى قازىرگى دەڭگەيدە ۇستاعىسى كەلەتىن سەكىلدى. ماسەلەن, تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق قىزمەتتەرىنىڭ باعاسى جىلدىق ماندە 14,4 پايىزعا ءوسىپ كەتتى. بيىل اقپاندا ورتالىق جىلۋ باعاسى وتكەن جىلدىڭ اقپانىمەن سالىستىرعاندا 30,9 پايىزعا قىمباتتاعان جانە ينفلياتسياعا 0,3 پايىزدىق تارماق ۇلەس قوسقان. ەلەكتر ەنەرگياسى – 19,9 پايىزعا (0,4 پايىزدىق تارماققا), تۇرعىن ءۇي نىساندارىنا جوندەۋ جۇرگىزۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ – 7,9 پايىزعا (0,4 پايىزدىق تارماققا), تۇرعىن ءۇي ارەنداسى – 7,5 پايىزعا (0,2 پايىزدىق تارماققا) وسكەن.
سوندا تۇسىنگەنىمىز, ينفلياتسيا باياۋلاپ جاتىر دەگەنى دە شارتتى تۇردەگى كورىنىس بولىپ قالادى. شىن مانىندە قىمباتشىلىق جالعاسىپ جاتىر جانە ەلدىڭ جۇزىنە شىنايى كۇلكى ۇيىرەتىن ارزانشىلىق ءداۋىرىنىڭ اۋىلى الىستا. اسىرەسە قىزمەت كورسەتۋ باعىتىنداعى قىمباتشىلىقتىڭ كۇشەيۋى ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋ تراەكتورياسىنا اي وتكەن سايىن قاۋىپ ءتوندىرىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ (ۇكىمەتتىڭ) بيىلعا جاساپ وتىرعان ينفلياتسيالىق بولجامى 7,5-9,5 پايىز دەڭگەيىندە ەكەنى بەلگىلى. 2025 جىلى ينفلياتسيانى 5,5-7,5 پايىز دەڭگەيىنە تۇسىرگىمىز كەلەدى. الايدا كوكتەمنىڭ توسىنسىي مەزگىلى ەكەنىن دە ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. كوكتەم مەن جازعى ماۋسىم ءدال كۇز سەكىلدى انىق قاۋىپ تانىتپاعانىمەن, ويدا-جوقتا تاۋەكەلدەردىڭ تۋىنداپ قالۋى مۇمكىن ەكەنىن دە ۇمىتپايمىز. وپەك+ ەلدەرىنىڭ مۇناي ءوندىرىسىن قىسقارتۋعا قاتىستى مىندەتتەمەلەرىنىڭ ورىندالۋى (ياعني ونىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار), ىشكى ەكونوميكالىق قۋات – وندىرىستىك مودەلدىڭ جاقسارۋى, تەڭىز كەن ورنىنىڭ كەڭەيۋى, ەكونوميكالىق جىلدىق ءوسىمدى 6 پايىز دەڭگەيىندە ۇستاي الۋ مىندەتى, ەكسپورتتىڭ ۇلعايۋى سياقتى اۋىر دا جاۋاپتى مىندەتتەردى ءوز دەڭگەيىندە اتقارۋ ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسپاق.
