ساقتاندىرۋ سالاسىنىڭ جاڭالىقتارى

2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ بارلىق نەگىزگى كورسەتكىشى ءوسىم كورسەتتى. سونىمەن قاتار كاپيتالداندىرۋ جانە وتىمدىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ ايتارلىقتاي بەرىكتىك قورى قالىپتاسقان.

2024 جىلدىڭ باسىندا ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ اكتيۆى 2,49 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, ءبىر جىلدا 20,7%-عا ۇلعايدى. مىندەتتەمەلەر 1,59 ترلن تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 23,2%-عا ارتىق. ساقتاندىرۋ سىيلىق­اقى­لا­رىنىڭ كولەمى 1 ترلن تەڭگەگە جەتتى. 2023 جىلى ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 43,7%-عا ارتىپ, 274 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.

تاۋەكەلدەردى ساپالىق جانە ساندىق باعالاۋدى قامتيتىن SRES (Supervisory risk evaluation system) ءادىسناماسىن پايدالانا وتىرىپ, رەتتەۋشى ساقتاندىرۋ ۇيىم­دارىنا قاتىستى قاداعالاۋ نازارى­نىڭ دەڭگەيىن بەلگىلەدى. اتاپ ايتقاندا, 2 ساقتاندىرۋ ۇيىمىنا – ەكسترەمالدى قاداعالاۋ, 3 ۇيىمعا – قارقىندى قا­دا­عالاۋ, 7 ۇيىمعا – ەگجەي-تەگجەي قاداعالاۋ, 5 ۇيىمعا – باقىلاۋ, 8 ۇيىمعا ستاندارتتى قاداعالاۋ بەلگىلەندى. وسى باعا­لاۋ نەگىزىندە بيىل ساقتاندىرۋ ۇيىم­دارىن قاداعالاۋدىڭ ءتۇرى مەن قار­قىندىلىعى ايقىندالاتىن بولادى. قاداعالاۋ ۇدەرىسىندە ساقتاندىرۋ ومبۋدسمانىنا جانە اگەنتتىككە كەلىپ تۇسەتىن ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ شاعىمى مەن ءوتىنىشىن قاراۋ ناتيجەلەرى, سونداي-اق سوت كابينەتىن, ساق­تا­نۋ­شىلاردىڭ پىكىرلەرى مەن جاڭا­لىق­تار پورتالدارىن تالداۋدى قوسا العاندا, اشىق دەرەككوزدەردەن (Open Source Intelligence) الىنعان دەرەكتەردى جيناۋ ادىستەرى بەلسەندى تۇردە پايدالانىلادى.

2024 جىلى اگەنتتىك ساقتاندىرۋ نا­رى­عىنا قاتىسۋشىلار قىزمەتىنىڭ ءىس-قي­مى­لىن نازارعا الا وتىرىپ, تاۋەكەلگە باعدار­لانعان قاداعالاۋ مودەلىن جەتىل­دىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرماق. بۇل كليەنتتەرمەن, كونتراگەنتتەرمەن جانە باسەكە­لەس­تەر­مەن قارىم-قاتىناستى قوسا العاندا, ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ ءتۇر­لى اس­پەكتىلەرىن باقىلاۋدى قام­تا­ما­سىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىلتىر دۇ­نيە­جۇزىلىك بانك ەلىمىزدەگى بىرلەسكەن ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر باعدارلاماسى (JERP) شەڭبەرىندە حا­لىقارالىق ساق­تاندىرۋ قاداعالاۋ قاۋىم­داستىعى (IAIS) بەلگىلەگەن ساقتان­دى­رۋدىڭ نەگىزگى قا­عي­داتتارىنا (ICP) قازاقستان زاڭ­نا­ماسىنىڭ سايكەس كەلۋى تۇرعىسىنان باعالاۋ جۇرگىزدى. وسى باعا­لاۋعا سايكەس 25 قاعيداتتىڭ 14-ءى ساق­تالادى. وسى جىلى اگەنتتىك كليەنتتەرگە ءادىل كوزقاراس قاعي­­­داتتارىن ەنگىزۋ, تۇتى­نۋشىلاردىڭ ءتۇرلى ساناتىنىڭ مۇد­دەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن ازىرلەۋ جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ شاعىمىن رەتتەۋ بويىنشا ساقتاندىرۋ ۇيىمى باس­شىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن بەلگىلەۋ بولىگىندە ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىمدارىن ورىنداۋعا قاتىستى جۇمىس جۇرگىزەدى.

ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى Solvency II حالىقارالىق ستاندارتىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جالعاسىن تابادى. ۇيىمداردىڭ كاپيتالى (SCR) مەن مەنشىكتى قاراجاتىنا قويىلاتىن تالاپتار وزگەرۋى مۇمكىن. ول ءۇشىن تەستىلىك ەسەپتەۋلەر جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

17 حقەس (حالىقارالىق قارجى ەسەپ­تىلىك ستاندارتى) بويىنشا قارجىلىق ەسەپ­­تىلىكتى ۇسىنۋدى باقىلاۋ دا – قا­دا­­عا­لاۋ ساياساتىنىڭ باسىم باعىتى. بۇگىندە ساقتاندىرۋشىلاردا 17 حقەس بو­يىنشا قارجىلىق ەسەپتىلىكتى اۆتوماتتاندىرۋ جوق, ال جەكە IT شەشىمدەردى ەنگىزۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي شىعىستار تالاپ ەتىلەدى. سوندىقتان بيىل اگەنتتىك ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىمەن بىرلەسىپ 17 حقەس تالاپتارىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا قاجەتتى كورسەتكىشتەر جيىن­تى­عىن مودەلدەۋ جانە ەسەپتەۋ ءۇشىن بۇلت­تى ەسەپتەۋلەردى قوسا العاندا, بىرىڭ­عاي اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنى ەن­گىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرادى. بۇل ءاربىر قاتىسۋشىعا تۇسەتىن قارجىلىق جۇك­تە­مەنى جەڭىلدەتەدى جانە قارجىلىق ەسەپ­تى­لىكتىڭ اشىقتىعى مەن دۇرىستىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ساقتاندىرۋ سەكتورىن تسيفرلاندىرۋ رەتتەۋشى ءۇشىن ءالى دە باستى ارتىقشىلىق بولىپ قالا بەرمەك.

بيىلعى ىرگەلى جاڭالىقتىڭ ءبىرى – ساقتاندىرۋدىڭ بارلىق مىندەتتى ءتۇرى بو­يىنشا ساقتاندىرۋ جاعدايلارىن ونلاين رەتتەۋ جانە مىندەتتى اۆتوساقتاندىرۋ بويىنشا ساقتاندىرۋ جاعدايىن رەت­تەۋدىڭ وڭايلاتىلعان ءتارتىبىنىڭ (ەۋرو­حاتتاما) ەنگىزىلۋى. تۇتىنۋشى كەڭ­سە­گە بارماي-اق ساقتاندىرۋ ۇيىمى­نىڭ سايتى ارقىلى ساقتاندىرۋ تولەمىن الۋ ءۇشىن ءوتىنىش پەن قۇجات ۇسىنا الادى. وتىنىشتەن باستاپ تولەم جاساۋعا دەيىنگى ساقتاندىرۋ جاعدايىن رەتتەۋ ۇدەرىسىنىڭ بارلىق كەزەڭى تۇتىنۋشىنىڭ جەكە كابينەتىندە كورسەتىلەدى جانە ساقتاندىرۋ جونىندەگى بىرىڭعاي دە­رەك­قوردا تىركەلەدى. ازاماتتار ءمو­بيلدى قوسىمشا (ەۋروحاتتاما) ارقىلى ساقتاندىرۋ تولەمىن جەدەل­دەتىلگەن رە­جىمدە الۋعا ءوتىنىش بەرە الادى. بيىل قاڭتاردا ەۋروحاتتامانىڭ 423 جاع­دايى رەسىمدەلىپ, جالپى سوماسى 41,6 ملن تەڭگەگە 223 ساقتاندىرۋ تولەمى جۇرگىزىلدى. ورتاشا تولەم 187 550 تەڭگەنى قۇرادى, رەتتەۋدىڭ ورتاشا مەرزىمى – 5 كۇن.

2024 جىلى اگەنتتىك نارىققا قاتىسۋ­شى­لارمەن بىرلەسىپ تۇتىنۋشى­لارعا ساقتاندىرۋ قىزمەتىنىڭ بۇكىل اۋقىمىن ۇسىنۋ ءۇشىن ەلەكتروندىق الاڭدار (ماركەتپلەيس) قۇرۋ نۇسقالارىن قاراستىرادى. بۇل كليەنتتەردىڭ ساقتاندىرۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىستارى تۋرالى حاباردار بولۋىن ارتتىرادى, ال ساقتاندىرۋ ۇيىمىنا ساقتاندىرۋ ءونىمىن ازىرلەۋ كەزىندە كليەنت­تەردىڭ دەربەس مۇددەسىن ەسەپكە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە اپاتتىق تاۋەكەلدەردەن ساق­تان­دى­رۋدى ەنگىزۋ ماڭىزدى باسىم­دىق­قا يە بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.

2024 جىلى اپاتتىق وقيعالار تۋىن­داعان جاعدايدا حالىقارالىق ساراپ­شىلاردى تارتۋمەن (ساقتاندىرۋ مودە­لىن ايقىنداۋ, جول كارتاسىن جانە زاڭ­نامالىق تۇزەتۋلەردى ازىرلەۋ) حالىقتى مۇ­لىكتىك قورعاۋدىڭ تەتىكتەرىن ايقىنداۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىن پرۋدەنتسيالىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ, ساق­تاندىرۋ قىزمەتتەرىن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ, 17 حقەس ستاندارتىنىڭ شەڭبەرىندە اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى.