باعا ءوسىمى باياۋلادى: قۇرىلىس كومپانيالارى دەمىن ىشىنە تارتىپ وتىر

قازاقستان ريەلتورلارىنىڭ بىرىك­كەن قاۋىمداستىعى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى نينا لۋكيانەنكو نارىقتىڭ توقىراۋ جاعدايىندا ەكەنىن, ترانزاكتسيالار شەكتەلىپ قالعانىن ايتادى. ۇسىنىس پەن سۇرانىس اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىك بۇزىلدى. دەگەنمەن ساراپشىلار كوكتەم مەن كۇز ارالىعى نارىقتاعى قوزعالىسقا دەم بەرەتىنىن دە جوققا شىعارمايدى.  

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى ايلاردا ترانزاكتسيالار سانى 30-35 مىڭعا دەيىن جەتىپ قالۋى مۇمكىن. بۇل كورسەتكىش 2023 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا وتە از. وتكەن اپتادا تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن (بزت) پايدالانۋ ەرەجەلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنى بەلگىلى بولدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى ازاماتتارعا «وتباسى بانكىندە» بزت-نى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرۋدى ۇسىنادى. ونىڭ اياسىندا تۇرعىن ءۇي قارىزىن راسىمدەۋ ماقساتىندا الۋشىلاردىڭ جەتكىلىكتى سومانى جيناقتاۋى ءۇشىن اقشالاي قاراجاتتى ساقتاۋ مەرزىمىن سەگىز جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل مەرزىم – ءۇش جىل.

«سالىمشىعا شارتتىق سومانى تولەۋ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناقتارى تۋرالى شارت كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن كەمىندە ءۇش جىل وتكەن سوڭ جۇرگىزىلەدى. ەرەجە­دە كوزدەلگەن بزت نىسانالى ماقسا­تىن راستاۋ مەرزىمى تۇرعىن ءۇي قا­رى­زىن الۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز, بۇل سا­لىمشىلاردىڭ جاپپاي نارازى­لىعىنىڭ تۋىن­داۋ قاۋپىن تۋدىرادى», دەپ ءتۇسىندىردى مينيسترلىك.

ساراپشىلار مەملەكەتتىڭ بجزق سالىمى ارقىلى نارىققا ەنۋى جاعدايعا ايتارلىقتاي وزگەرىس ەنگىزە قويمايتىنىن ايتادى. سەبەبى بجزق سالىمشىلارى بۇل مۇمكىندىكتى العاشقى ناۋقاندا پايدالانىپ قوي­عان. ەندىگى قالعان ۇساق-تۇيەك ارەكەت نارىقتىڭ بەت­­الىسىنا اسەر ەتە المايدى. 2021 جىلدان باستاپ زەي­نەت­­اقى قورىنان ءۇي ساتىپ الۋعا شامامەن 3,3 ترلن تەڭگە جۇمسالعان. شامامەن 1,4 ملن ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن.

ن.لۋكيانەنكونىڭ ايتۋىنشا, نارىقتاعى باعانى ۇسىنىس انىقتايدى. قازىر پايدالانۋعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قۇرىلىسى وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن باستالعان. قۇرىلىس كومپانيا­لارى قاۋىمداستىعى تالداۋ جۇرگىزىپ, قۇرىلىس كومپانيالارى اي سايىن ەڭ كوبى 12 جاڭا جوبانى ساتۋدى باستايتىنىن انىقتادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل اجەپتاۋىر از. وتكەن جىلى 15,5 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بىراق 2024 جىلى ودان دا ازىراق سالىنادى. بىرقاتار كومپانيا جاڭا جوبالارعا قاراجاتىنىڭ جوعىن ايتىپ جاتىر. جاعداي وسى باعىتتا جالعاسا بەرسە, جىل اياعىندا جاڭا باسپانا تاپشىلىعى سەزىلىپ, تيىسىنشە باعانىڭ ءوسىپ كەتۋىنە سەبەپ بولۋى دا ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى نارىق­تاعى قۇبىلمالى احۋال الداعى جاعدايدىڭ بەت­الىسىن بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرمەي تۇر.

قۇرىلىس كومپانيالارى نا­رىق­تىڭ قالاي قۇبى­لاتىنىن بارلاپ, جاڭا قۇرىلىس نىساندارىن باستاۋعا اسىقپاي وتىر. جاقىن بولاشاقتا باعا تۇراقتالادى دەگەن بولجام بار. بجزق مەن نارىق ينتەگراتسياسى كەزىندە ءۇيدىڭ قۇنى اسىرا باعالاندى, حالىقتا ونىڭ اقىرىن كۇتۋگە مۇمكىندىك بولمايدى. لۋكيانەنكو سوزىنشە, بجزق ينتەگ­را­تسياسى دا, مەملەكەتتىك باعدار­لامالار دا  ترانزاكتسيا سانىنا اسەر ەتە المايدى. باسقاشا ايت­قان­دا, دەلدالداردىڭ باعاعا اسەر ەتۋ مۇمكىندىگى شەكتەلىپ قالدى.

قازاقستاننىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىك فەدەراتسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ەرمەك مۇسىرەپوۆ تە نا­رىقتاعى جاعداي توقىراۋعا جا­قىن ەكەنىن ايتتى. مۇنىڭ بەلگىسى سوڭعى جارتى جىلدا بايقالعان.

«قازىرگى توقىراۋ حالىق سۇرانى­سىنىڭ تومەندەۋى­نەن ەمەس, تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا قاراجاتتىڭ جانە يپوتەكالىق نەسيە بەرۋ تۇرىندەگى قوسىمشا قۇرالدار­دىڭ بولماۋىنان تۋىنداپ وتىر. حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تۇرعىن ءۇيدى ءوز كۇشىمەن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى نولگە تەڭ. سەبەبى تابىسى كۇن كورىسىنەن ارتىلمايدى. ەلىمىزدەگى ون ترانزاكتسيانىڭ توعىزى يپوتە­كالىق نەسيە ارقىلى جۇزەگە استى», دەيدى ساراپشى.

ايتۋىنشا, الماتىداعى جەر سىلكىنىسى نارىقتاعى جاعدايعا اسەر ەتكەن جوق. ادامدار مۇنداي توتەنشە جاعدايلاردى تەز ۇمى­تۋعا بەيىم. قولدانىستاعى ينجە­نەرلىك جەلىلەردى پايدالانۋدىڭ شەكتەلۋىنە بايلانىستى الما­تى, استانا جانە شىمكەنت قالا­لارىندا تۇرعىن ءۇيدى پايدا­لانۋعا بەرۋدى شەكتەۋ باعدارلاماسى قابىلداندى.

«قۇرىلىس يندۋسترياسى قا­زاقستان ەكونوميكاسى­نىڭ نەگىز­گى قوزعالتقىشتارىنىڭ ءبىرى رەتىن­دە تانىلعان. ول دامي بەرەدى. بىراق بۇل ءۇشىن قۇرىلىس ماتەريالدارىن وزىمىزدە شىعارۋدى, جەلىلەردى جاڭارتۋ, جاڭعىرتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. سونداي-اق ورتالىقتان شالعاي ايماقتارعا دا نازار اۋدارعان ماڭىزدى», دەيدى ەرمەك مۇسىرەپوۆ.

ونىڭ  ايتۋىنشا, الماتىداعى بيزنەس كلاستاعى تۇرعىن ءۇيدىڭ ورتاشا باعاسى شارشى مەترىنە 400 مىڭنان 550 مىڭ تەڭگەگە دەيىن اۋىتقيدى. ەكونوم كلاستاعى باسپانا ءسال ارزانىراق. بىراق قايتالاما باس­پانا باعاسى شارشى مەترىنە 800 مىڭ تەڭگەگە جەتەدى.

جىلجىمايتىن م ۇلىك نارى­عى­نىڭ ساراپشىسى اننا شاتس­كايا ارىپتەسىنىڭ توقىراۋ تۋرالى پىكىرىمەن كەلىسىپ, كەيبىر سەگ­مەنتتەردەگى (ليۋكس تۇرعىن ءۇي جانە بيزنەس-كلاسس) قايتالاما نا­رىق­تاعى باعالار باياۋ تومەندەپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

«وتكەن جىلدارمەن سالىستىر­عاندا باعا تومەندەدى. باستاپقى نارىقتا قۇرىلىس سالۋشىلار باعانى ۇستاپ تۇر, بىراق سوڭعى ۋاقىتتا ولار دا ءجيى جەڭىلدىكتەر ۇسىنىپ جاتىر. حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى 2023 جىلدىڭ سوڭىن­داعى دەڭگەيدە قالدى. جاڭا «وتاۋ» باعدارلاماسى ترانزاكتسيالاردىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرادى, نا­رىق­تى ءبىرشاما جانداندىرادى دەپ كۇتىلەدى. الايدا «7-20-25» باع­دار­لاماسىنان ايىرماشىلىعى, «وتاۋدا» شەكتەۋلەر كوپ, سون­دىقتان تۇرعىن ءۇي نارىعىندا باعا وسە قويمايدى دەپ بولجام جاساۋعا نەگىز بار», دەيدى ا.شاتسكايا. 

ۆest Realty كومپانياسىنىڭ باسشىسى گۇلنار تۇگىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, نارىق مەملەكەتتىك باعدارلامالاردان ۇلكەن ءۇمىت كۇ­تەدى, بىراق ونىڭ قىزمەتى  حالىقتىڭ بارلىق توبىنا قولجەتىمدى ەمەس. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, باعدار­لاما شەكتەۋلى ليميتپەن كەلەدى جانە سول سەبەپتى ەڭ كوبى سەگىز مىڭ وتباسىنا قولجەتىمدى بولادى.

«7-20-25» باعدارلاماسى توقتا­عان سوڭ, جوبالاردى ساتا الماي قالدىق. سوندىقتان قۇرىلىس كەزەڭدەرىنىڭ كەشىگۋىنە بايلانىستى زارداپ شەككەن باستاپقى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋشىلاردىڭ سانى ارتىپ جاتىر. الماتىداعى جەر سىلكىنىسى نارىققا قىسقامەرزىمدى اسەر ەتتى, دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ باس­قا ايماقتارىنان كەلگەن ينۆەس­تورلاردىڭ ءبىرازىن شوشىتتى. قازىر الماتىلىقتاردان تىنىش قالالاردان جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الۋعا وتىنىشتەر تۇسە باس­تادى», دەدى ساراپشى.

الماتى