جەتى جىل بۇرىن PhD دارەجەسىن العان ۆەنەرا ارىستانعاليەۆا اكۆامادەنيەت عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى رەتىندە وڭىردەگى بالىق ءوسىرۋشى ازاماتتاردىڭ جۇمىسىن جۇيەلەندىرۋگە ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزىپ ءجۇر.
«ەلىمىزدە اكۆامادەنيەتتى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانى قۋانتادى. الايدا بالىق ءوسىرۋ ىسىنە دەن قويعان ازاماتتاردىڭ جۇمىسىندا ولقىلىق از ەمەس. ولار سۋ ايدىنى بولسا جەتكىلىكتى دەگەن ويدىڭ قۇشاعىندا ءجۇر. سوندىقتان شارۋاشىلىق باسشىلارى سالانىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرمەيدى. ازاماتتار ءوز ىسىنە ساۋاتتىلىقپەن قاراماعاندىقتان, قيىندىق تۋىپ جاتادى. فەرمەرلەر ءبىرىنشى كەزەكتە بالىق وسىرۋگە ارنالعان جەردى زاڭ تۇرعىسىنان دۇرىس راسىمدەۋدى مەڭگەرگەنى ءجون. وكىنىشكە قاراي, يەلىگىندەگى جەردى ماقساتتى تۇردە بالىق شارۋاشىلىعى ءۇشىن وزگەرتۋ ماسەلەسىن ولار دۇرىس بىلمەيدى. ال جاس فەرمەرلەر ءۇشىن بالىق ءوسىرۋ سالاسى بويىنشا ارنايى ءبىلىم مەن كاسىبي بىلىكتىلىك كەرەك ەكەنىن كورىپ وتىرمىز», دەيدى ۆ.ارىستانعاليەۆا.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وڭىردەگى بەكىتىلگەن 100 سۋايدىنىنىڭ بارلىعىندا بيولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جىل سايىن تۇراقتى جۇرگىزەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بالىق وسىرۋشىلەردىڭ جۇمىسىن جۇيەلەي تۇسۋگە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى.
«ايدىنداردا تاڭدالعان بالىق ءتۇرىن وسىرۋگە ارنالعان سۋعا گيدروحيميالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز شەكتى دەڭگەيدە رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسيالاردى انىقتاۋ, سۋايدىنىن رەتتەۋ بويىنشا شارۋالارعا ۇدايى كەڭەس بەرەمىز. تابيعي سۋايدىنىنداعى بالىقتاردىڭ تابيعي ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىلۋىن ناقتىلايمىز. وسى تۇرعىدان العاندا شارۋالار بۇل ىسكە اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانى ءجون دەپ ەسەپتەيمىن», دەيدى ول.
ۆ.ارىستانعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, اكۆامادەنيەت سالاسىن وركەندەتۋگە مۇمكىندىك مول. بيلىك تاراپىنان بالىق ءوسىرۋ سالاسىنا ارنايى سۋبسيديا قاراستىرىلعان. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمىستىڭ العا جىلجۋىنا, فەرمەرلەردىڭ وسى ىسكە زور ىنتامەن كىرىسۋىنە ىقپال ەتەدى. ماماندار بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىنىن ايتادى.
«جۇمىس بارىسىمەن شەت مەملەكەتتەرگە ءجيى بارۋعا تۋرا كەلەدى. رەسەي, وزبەكستان, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى ارىپتەستەرىمىزبەن تىعىز بايلانىس ورناتقانبىز. جۇمىس ساپارى كەزىندە ونداعى اكۆامادەنيەتتىڭ وتە جاقسى دامىعاندىعىن بايقايمىز. بۇعان سەبەپ, وسى سالاداعى كاسىبي مامانداردىڭ جەتكىلىكتى بولۋى دەر ەدىم. تاجىريبە كورسەتكەندەي, ونداعى كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگى جوعارى. ءبىزدىڭ ەلدەگى اكۆامادەنيەتتى دامىتۋداعى ارتىقشىلىق رەتىندە جەردىڭ كەڭدىگى مەن سۋايدىندارىنىڭ كوپتىگىن ايتار ەدىم. باستى كەمشىلىك – اكۆامادەنيەت سالاسىنداعى كادر تاپشىلىعى, تاجىريبەلىك الاڭداردىڭ جوقتىعى. ەلىمىزدە بالىق شارۋاشىلىعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق بار ەكەنىنە تالاس جوق. اسىرەسە جاستار وسى سالانى مەڭگەرىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتۋگە بەل بۋىپ وتىر. سوندىقتان بىلىكتى كادر دايارلاۋ, وزگە مەملەكەتتەرمەن تاجىريبە الماسۋ, بالىق وسىرۋشىلەردىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن شىڭداۋ قاجەت ەكەنىنە كۇمان جوق», دەيدى عالىم.
راسىندا, بالىق ونىمدەرى ارقىلى ەكونوميكاعا ايتارلىقتاي تابىس ءتۇسىرىپ جاتقان مەملەكەتتەر از ەمەس. ەلىمىزدە قىرىققا جۋىق الىس-جاقىن شەت مەملەكەتكە بالىق ەكسپورتتايدى. ەكسپورتقا شىعارىلاتىن بالىقتى ەسەلەۋ ءۇشىن بۇگىندە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ايتكەنمەن, شارۋالار بۇل ىسكە ساۋاتتىلىقپەن كەلگەنى ءجون. ول ءۇشىن ۆ.ارىستانعاليەۆا ايتقانداي, ساۋاتتى ماماندار كوپ بولسا دەيسىڭ.
جامبىل وبلىسى
