ۇلتتىق رەيتينگ اگەنتتىگى كەرەك

وتاندىق ەميتەنتتەرگە جانە ولار­دىڭ وبليگاتسياسىنا, سونىڭ ىشىندە ەگەمەندىك ەميسسيالارىنا Fitch Ratings, Moody's جانە S&P Global Ratings اگەنتتىكتەرى ساراپتاما جاسايدى. ۇزاق جانە قىسقامەرزىمدى بولجامدارىمىز سولاردىڭ ۇسىنعان ساراپتاماسى بو­يىنشا ايقىن­دا­لادى. ساراپشىلار «شەتەلدىك باعا­لاۋ­لارعا بالاما بولاتىن ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق رەي­تينگ اگەنتتىگىمىزدى قۇرۋ كەرەك» دە­گەندى كوپتەن ايتىپ ءجۇر.

2023 جىلدىڭ قازان ايىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ۇلتتىق رەيتينگ اگەنتتىگى (را) قۇرۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن ازىرلەۋ تۋرالى جاريا­لاپ, ول اشىقتىق پەن رەيتينگتى ارتتىرۋ كەشەنىنىڭ بولىگى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن مالىمدەگەن بولاتىن.

بىزدە ۇلتتىق رەيتينگ اگەنتتىگى جوق ەكەنى وسىعان دەيىن دە تالاي اي­تىل­­عان. الەمدىك ەكونوميكانىڭ شىراق­شى­سى­نا بالاعان ءۇش كيت – ءۇش جاھاندىق رەي­تينگتىك اگەنتتىكتىڭ ءار مەملەكەت پەن ءار كومپانياعا قاتىستى رەيتينگتىك با­عا­لارى جاڭارعان سايىن مەملەكەت باس­شىلارى, ءىرى بيزنەس وكىلدەرى ءتۇن ۇي­قىسىن ءتورت بولەدى دەيدى ساراپشىلار. بىزگە سولاردىڭ كوزقاراسى بويىنشا باعا بەرەتىندىكتەن, باعالاۋ تومەندەسە ينۆەستورلار تەرىس اينالىپ, الەمدىك بانكتەردىڭ نەسيەسى قىمباتتايدى. ءبىز دە سولاردىڭ بەرگەن باعاسىنا قاراپ كوشىمىزدى تۇزەيمىز. ولاردىڭ ۇسىنىس­تا­رىن ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە سايا­سي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ەسكەرەمىز, پايدالانامىز.

جاقىندا S&P رەيتينگ اگەنتتىگى قازاقستاننىڭ كرەديتتىك رەيتينگىن «BBB–» دەڭگەيىندە «تۇراقتى» بولجامىن راستادى. ۇلتتىق بانكتىڭ حابارلاۋىنشا, قازىرگى كورسەتكىش ىقتيمال سىرتقى شوكتاردى بەيتاراپتاندىراتىن ەلەۋلى سىرتقى رەزەرۆتەردىڭ كولەمى مەن ايتارلىقتاي بيۋدجەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ بولۋىمەن قاراستىرىلدى. البەتتە, جاھاندىق كورسەتكىشكە جەتۋ ءالى الدا. بىراق الەمدىك دەڭگەيدەگى اگەنتتىكتەردىڭ وڭ باعاسى ءبىزدى قۋانتادى. سونىمەن بىرگە اگەنتتىك ساراپشىلارى مەملەكەتتىك باسقارۋداعى جوسپارلانعان رەفورمالار مەن ەكونوميكالىق رەفورمالار ەگەمەندى رەيتينگتىڭ بولجامىن وڭىنان كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

S&P ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, قۋات كوزى مەن ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ جاھاندىق تومەندەۋىنە قاراماستان, ينفلياتسيالىق قىسىم ساقتالىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا, 2024 جىلى ينفلياتسيا ورتاشا ەسەپپەن 8%-دى قۇرايدى, ال 2026 جىلعا قاراي ۇلتتىق بانكتىڭ ماقساتتىق دەڭگەيىنە سايكەس كەلەتىن 5%-عا دەيىن باياۋلايدى.

«2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا دوللارسىزداندىرۋ دەڭگەيى 23%-عا جەتتى. تۇراقتى ايىرباس باعامى مەن ينفليا­تسيا­نىڭ بىرتىندەپ تومەندەۋى ودان ءارى ءوسۋدىڭ الدىن الۋى كەرەك», دەلىنگەن اقپاراتتا.

سونىمەن قاتار S&P ساراپشىلارى ورتالىق بانكتىڭ دەربەستىگى مەن اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانكتىڭ جاڭا نەسيە جانە ەكونوميكانى قولداۋ باعدارلامالارىنا قاتىسپاۋعا نيەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. ساراپشىلار مەم­لەكەتتىك شىعىستاردىڭ ءوسۋىن ازاي­تۋعا باعىتتالعان بيۋدجەتتىك ەرە­جە­لەردىڭ ەنگىزىلۋىن وڭ باعالادى. وسىلايشا, ۇلتتىق قوردان تۇسەتىن شىعىستار مەن ترانسفەرتتەردىڭ ءوسىمىن ازايتۋعا با­عىت­تالعان ۇكىمەت جوسپارلارى مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ تاپشىلىعىن ۇستاپ تۇرۋعا جانە حالىقارالىق رەزەرۆتەردىڭ دەڭگەيىن تۇراقتاندىرۋعا ءتيىس. رەيتينگ راستالعاننان كەيىن ەلىمىز تمد كولە­مىندە ينۆەستيتسيالىق رەيتينگى بار جالعىز مەملەكەت بولىپ قالا بەرەدى.

بانك سەكتورىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعى بۇكىل ەل ەكونوميكاسىنىڭ ۇزدىكسىز جانە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنىڭ كەپىلى بولىپ سانالادى. بۇل داعدارىستار مەن سىرتقى ەكونوميكالىق كۇيزەلىس كەزەڭدەرىندە وتە ماڭىزدى. بانكتەردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعى مەن سەنىمدىلىگىن باعالاۋدا حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنت­تىكتەر ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ولار­دىڭ رەيتينگتەرى قاراجاتتى ساقتاۋ نە­مەسە ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن بانكتى تاڭداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ كەزىندە نەگىز بولادى. بيىل العاشقى وندىققا كىرەتىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ رەيتينگى جاڭارتىلدى. 2023 جىلعى 1 قاراشادا Moody's رەيتينگ اگەنتتىگى توعىز بانكتىڭ رەيتينگىن جاڭارتقان بولاتىن.

ساراپشىلار وسى رەتتە رەيتينگ اگەنتتىكتەرىنىڭ باعىت-باعدارىن ىشكى نارىقتىڭ الەۋەتى بويىنا سىڭىرە الام با دەگەن ماسەلە جەكە زەرتتەلۋى قاجەت ەكەنىن ايتادى. سوڭعى ون شاقتى جىلدا ەلدە شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەسى بار كومپانيالار قاتارى كوبەيدى. بۇل فاكتور ءبىزدىڭ اگەنتتىكتەردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن كورىنەدى. سەبەبى ءىرى كومپانيالار ءۇشىن قوسىمشا كوزقاراس پەن تاۋەلسىز پىكىر ماڭىزدى. مۇنداي كومپانيالار قانشا رەيتينگ اگەنتتىگى بولسا, سونشا رەيتينگكە تاپسىرىس بەرۋگە دايىن كورىنەدى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ءىرى كوم­پانيالاردىڭ باعاسى, كوزقاراسى, پىكىرى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قا­زاقستان تۋرا­لى اقپارات الۋىنا كومەك­تەسەدى. ەكو­نوميكالىق رەيتينگ – ينۆەستورلارعا كاپيتال سالۋدىڭ مۇمكىن­دىگى مەن تاۋەكەلى تۋرالى تۇسىنىك بەرەتىن قۇرال.

ەكونوميكا ءۇشىن رەيتينگتىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. بىراق ول نارىقتىڭ بەتالىسى تۋرالى حابار جالعىز دەرەككوز بولماۋعا ءتيىس. كەيبىر اگەنتتىكتەردىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى ەسەپتەۋ, دايىنداۋ ادىس­تەرى كۇمان تۋعىزاتىنىن وسىعان دەيىن جازعانبىز. بۇل رەتتە باسىن اشىپ الاتىن ماسەلە كوپ. «رەيتينگ جاساۋشى اگەنتتىكتەر ەگەمەن ەلدەرگە ىقپال ەتۋ قۇرالى بولماۋ كەرەك» دەگەن پىكىردى الەمدىك ەكونوميكانىڭ تىنىسىن تامىر سوعىسىنان-اق ءبىلىپ قوياتىن اۋزى دۋالى ساراپشىلاردىڭ وزدەرى جوققا شىعارمايدى.

جوعارىدا ايتىپ وتكەن «ۇلكەن ۇشتىك» رەيتينگىسىنىڭ قىزمەتى اقىلى. بىراق ونىڭ قىزمەتىنە كوبىنەسە, مەملەكەتتىڭ ۇلەسى بار كومپانيالار, ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر, كۆازيسەكتورداعى قارجى ينس­تيتۋتتارى تاپسىرىس بەرەدى. كوپتەگەن كومپانيا­دا وزدەرىنىڭ جەكە رەيتينگ اگەنتتىكتەرى جۇمىس ىستەيدى. ال جەكەلەگەن مەملەكەتتەر, الپاۋىت كومپانيا­لار الەم الدىندا جالىن كۇدىرەيتىپ ءجۇرۋ ءۇشىن اتاقتى ۇشتىكتىڭ قىزمەتىنە جۇگىنەدى. ولاردىڭ باعاسى – قالىڭ. مىسالى, ەميتەنت رەيتينگىنىڭ ورتاشا قۇنى – 80 مىڭ دوللار, ەميسسيالىق رەيتينگ ءۇشىن 20 مىڭ دوللار سۇرايدى.

رەيتينگتىك قىزمەت بويىنشا شىعىن­داردىڭ ۇلەسى جەكەلەگەن كومپانيالار تابىسىنىڭ 1%-ىن, ال ۇلتتىق كورپوراتسيالار ءۇشىن 0,7%-ىن قۇرايدى. ۇلتتىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ قۇرىلۋى رەيتينگتىك شىعىنداردى ايتارلىقتاي تومەندەتۋى مۇمكىن.

قازىر ەلىمىز رەيتينگتىك كەڭىستىكتەردى رەتكە كەلتىرۋدى باستادى. رەيتينگتىك اگەنت­تىكتەرگە قويىلاتىن تالاپتار جۇ­يە­­لەنىپ قالدى. ماماندار قازاق­ستان­نىڭ قارجى سەكتورىنداعى اكتيۆتەر ساپاسىنىڭ اجەپ­تاۋىر جاق­سارىپ قالعانىن اتاپ وتەدى. گەو­ساياسي فاكتوردىڭ ەكونوميكالىق ءوسىم مەن بانك سەكتورىنا اسەرى قالىپتى دەپ باعالانعانىن حالىقارالىق اگەنتتىكتەر راستاپ جاتىر. قارجى تۇراقتىلىعىنىڭ تاۋەكەلى باقىلاۋدان شىعىپ كەتكەن جوق.

ەگەر ۇلتتىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ جۇ­مىسىن جولعا قويساق, شەتەلدىك اگەنت­تىكتەردىڭ بىزگە بەرگەن باعاسى ناق­تى­لا­نادى. ساراپشىلاردىڭ بايان­داۋىن­شا, الەمدىك ەكونوميكانىڭ ترەند­تە­رىن ۇستانۋعا تىرىسامىز, ويتكەنى جاڭا ەكونوميكالىق داعدارىستار فونىندا وزگەرمەۋ مۇمكىن ەمەس. رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ ساراپشىلارى نە وي تۇيە­تىنىن, ناتيجەسى رەيتينگىمىزدى قالاي قوز­عاپ جىبەرەتىنىن ءبىز بىلمەيمىز. سەبەبى اگەنت­تىكتەر شەشىم قابىلداعانعا دەيىن سىر الدىرمايدى. ءتىپتى بولجام جاساۋعا دا مۇم­كىندىك بەرمەيدى.

تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق رەيتينگتەردىڭ بولجامى, باعاسى ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. بىراق ءوزىمىزدىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ۇلتتىق اگەنتتىگىمىزدى سولارعا بالاما ينستيتۋت رەتىندە قالىپتاستىرۋ ودان سايىن ماڭىزدى. بۇل ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە سىنعا سىنباۋ, وكپەگە ۋاقىت جوعالتپاۋ ءۇشىن, وزگەنىڭ پىكىرىنە تاۋەلدى بولىپ قالماي, كەمشىلىكتەرىمىزدى تۇزەپ, كەمەلدەنۋ ءۇشىن كەرەك.

الماتى