جاڭا جەدەل حابارلاۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى
توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى شىڭعىس ءارىنوۆ تج-نىڭ ءبىرىنشى مينۋتتارىنان باستاپ بارلىق قىزمەت بەكىتىلگەن الگوريتمدەرگە سايكەس جۇمىستى دەرەۋ باستاعانىن ايتتى. ءىس-قيمىلدى ۇيلەستىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق شتابتار ۇيىمداستىرىلدى. ازاماتتاردى جەر سىلكىنىسى جانە ودان ءارى ءىس-ارەكەتتەر تۋرالى حاباردار ەتۋ تەلە جانە راديوارنالار ارقىلى, سونداي-اق سويلەۋ دابىلى مەن باسقا دا قۇرالداردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. سونداي-اق 384 ازاماتتاردى قابىلداۋ پۋنكتى اشىلدى. تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن «جەدەل جەلى» ىسكە قوسىلدى. قازىر الماتىنىڭ تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىنىڭ بارلىق نىسانى شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. ەلدەگى سەيسميكالىق جاعداي – تۇراقتى. تجم اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جانە جەر سىلكىنىسى كەزىندە ازاماتتاردى ءىس-قيمىلعا دايىنداۋدى جالعاستىرادى.
الماتى اكىمى ەربولات دوساەۆ قالاداعى قازىرگى احۋال جانە قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ايتتى. ول ازاماتتاردى جيناۋ پۋنكتتەرىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا اۋدان اكىمدىكتەرى مەن قۇتقارۋ قىزمەتى جۇمىلدىرىلعان. ادامدار توسەك-ورىنمەن, سۋمەن جانە تاماقپەن قامتىلدى. بارلىق قابىلداۋ پۋنكتىندە پوليتسيا جانە تج قىزمەتكەرلەرى كەزەكشىلىك اتقارۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بيىلعى مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن Cell Broadcast تەحنولوگياسىن پايدالانىپ, «Mass Alert» قاعيداتى بويىنشا ءموبيلدى قۇرىلعىلار ارقىلى حالىقتى جەدەل حاباردار ەتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. بۇل جۇمىستى قازىر الماتى اكىمدىگى, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى, تج مينيسترلىكتەرى بىرلەسىپ جۇرگىزىپ جاتىر.
«قازىر بولعان جاعدايدى ەسەپتەۋ-باعالاۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. تج مينيسترلىگى ەلدەگى سەيسمولوگيالىق احۋالعا تۇراقتى مونيتورينگتى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. كۇشتەر مەن قۇرالدار ساقاداي ساي بولۋعا ءتيىس. سونداي-اق تج مينيسترلىگى ەلىمىزدىڭ تاۋلى ايماقتارىندا سەل جانە لاي كوشكىنى ءجۇرۋ قاۋپىنە قاتىستى ءتيىستى مونيتورينگتى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. توتەنشە جاعداي قاۋپى تۋىنداعان كەزدە شۇعىل ارەكەت ەتۋ شارالارىن قابىلداۋ ءلازىم», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ جاعدايعا قاتىستى.
ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە قوسۋ جەڭىلدەيدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا ينۆەستيتسيانى قولداۋ جانە ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى نۇرلان بايبازاروۆ 2024 جىلى نەگىزگى كاپيتالعا 22,1 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارلانعانىن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 22%-عا ارتىق ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بىرىڭعاي پۋلى شەڭبەرىندە قۇنى 2,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 234 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن.
رەسپۋبليكادا جەكە كاپيتالدى ىنتالاندىرۋدىڭ بىرقاتار ءتيىمدى قۇرالدارى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسىلايشا, ءىرى ينۆەستورلاردى تارتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالار تۋرالى كەلىسىم جاساۋ تەتىگى جەتىلدىرىلدى. سونىمەن قاتار سالىق زاڭناماسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا 10 جىلعا كەپىلدىك بەرەتىن ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەر تۋرالى كەلىسىم ەنگىزىلدى. بۇل تاۋار وندىرۋشىلەرگە قارجىلىق اعىنداردى ۇزاق مەرزىمگە جوسپارلاۋعا, ينۆەستيتسيالاردىڭ قايتارىمدىلىعىن بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال ينۆەستيتسيالىق ساياسات تۇجىرىمداماسىن 2029 جىلعا دەيىن وزەكتەندىرۋ ۇدەرىسى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن قاتار بيزنەس-قوعامداستىقپەن بىرلەسىپ قولدانىستاعى قولداۋ شارالارىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىنعان.
پرەمەر-مينيستر جاھاندىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مۇندا ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى – جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ونىمدەر شىعارۋ, تەحنولوگيالار ترانسفەرتى جانە وندىرىستەردى لوكاليزاتسيالاۋ. قازىر ەلىمىزدە ينۆەستورلارعا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر, كەدەندىك باجداردان بوساتۋ, زاتتاي گرانتتار بەرۋ, كەپىلدەندىرىلگەن تاپسىرىستى قامتاماسىز ەتۋ جانە تاعى باسقا دا ءتۇرلى پرەفەرەنتسيالار بەرىلىپ وتىر. «ماسەلەن, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار ينستيتۋتى ءالى كۇنگە دەيىن ءتيىستى دەڭگەيدە دامىماي وتىر. ال وزىق ەلدەردىڭ كوپشىلىگى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالدىرعان», دەدى ول.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, تارتىمدىلىعى جاعىنان سالىق جانە كەدەندىك جەڭىلدىكتەر تەك ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى ورىنداردا تۇر. ال ءبىرىنشى پوزيتسيادا قولايلى اكىمشىلەندىرۋ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ قۇرالدارى ورنالاسقان. ء«بىزدىڭ ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى رەفورمالاۋ ارەكەتىمىز ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا الماي كەلەدى. سونداي-اق ءبىز باسقارۋشى كومپانيالاردى قامتاماسىز ەتۋگە قوماقتى بيۋدجەت قاراجاتىن جۇمساپ وتىرمىز. بىراق ولاردىڭ تاراپىنان ينۆەستيتسيا تۇرىندە ءتيىستى قايتارىم جوق», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستورلاردىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ساتىپ الۋ راسىمدەرىندە وتاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىن بارىنشا ۇلعايتۋ قاجەت.
«مەملەكەت قولداۋ شارالارىنا وراسان كوپ قاراجات ءبولىپ وتىرعانىمەن, جەكە كاپيتالدى تارتۋ مۇلدەم جەتكىلىكسىز. بۇل ىسكە وتاندىق بانكتەر مەن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىسۋى دا ماردىمسىز. وسىعان بايلانىستى قوسىمشا قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن تارتۋ بويىنشا پارمەندى شارالار قابىلداۋ كەرەك», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن دامۋ ينستيتۋتتارى اراسىندا ءوزارا ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىلدىڭ جوقتىعىنان ينۆەستورلار مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى اقپاراتتى بىلە بەرمەيتىنىن ايتتى. ءسويتىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا قىسقا مەرزىمدە قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىنە كەشەندى تالداۋ جۇرگىزۋدى, ولاردى جاقسارتۋ جونىندە ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋدى, ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورمانىڭ تولىققاندى ىسكە قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
ۇكىمەت باسشىسى ۇندەۋىنىڭ كوكەيكەستىلىگى
پرەمەر-مينيستر كەزەكتى ۇكىمەت وتىرىسىندا بارلىق ينۆەستورلارعا ۇندەۋ جولدادى. «بۇگىندە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى ينۆەستيتسيا تارتۋعا بارىنشا ءمان بەرىپ وتىر. قازاقستاننىڭ دا ماقساتى – سول! ءبىز وتاندىق جانە شەتەلدىك بيزنەسپەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا مۇددەلىمىز. ءبىز ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيالار ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋعا ۇدايى ۇمتىلىپ كەلەمىز. قازاقستان ۇكىمەتى جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ونىمدەر شىعارۋعا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى وزىق قارقىنمەن دامىتۋعا, ەلىمىزدىڭ سەرپىندى دامۋىنا ىقپال ەتەتىن يننوۆاتسيالىق كاسىپورىندار قۇرۋعا باعىتتالعان ءاربىر ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوباعا قولداۋ كورسەتۋگە كەپىلدىك بەرەدى دەپ سەندىرگىم كەلەدى. ۇكىمەت ينۆەستورلارعا رەسۋرستارعا كەدەرگىسىز قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك جاسايدى, ينفراقۇرىلىمدىق, كونسۋلتاتيۆتىك قولداۋ كورسەتەدى, ونىمدەرىن وتكىزۋگە كومەكتەسەدى. سىزدەر مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان ەشقانداي قىسىم كورمەيسىزدەر. وعان ەشقانداي كۇمان بولماسىن. كەرىسىنشە, ۇكىمەت سىزدەرگە سەنىمدى ءارى اشىق ارىپتەس بولادى. بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق شتاب جۇمىس ىستەيدى. وتكەن جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اتالعان شتابقا ەرەكشە وكىلەتتىكتەر بەردى. ءبىز وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىنىن ارتتىرۋ ءۇشىن باسقا دا باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا نيەتتىمىز», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
اباتتاندىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى
سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا قالالاردى اباتتاندىرۋ جانە كوگالداندىرۋ شارالارى قارالدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات بەيىسبەكوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا دۇرىس جۇيەلەنگەن قۇرىلىستى ەنگىزۋ جانە تارتىمدى, جايلى قوعامدىق كەڭىستىكتەردى قالىپتاستىرۋ بويىنشا نۇسقاۋلىق بولاتىن «قالالاردى كەشەندى سالۋ ستاندارتى» ازىرلەنگەنىن ايتتى. ونى قالالار اۋماعىن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىندا پايدالانۋ ءۇشىن بارلىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا جىبەرىلگەن. بۇل رەتتە اۋىتقۋلاردى بولدىرماۋ ءۇشىن 2024 جىلعى قاڭتاردان باستاپ بىرىڭعاي قالا قۇرىلىسى ساراپتاماسى ەنگىزىلدى. ول جوسپارلاۋ كەزىندە ساۋلەت-قۇرىلىس نورمالارىنىڭ بۇزىلۋىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جاسالعان ستاندارت تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋمەن قاتار, تۋريستىك سالانى دامىتۋعا دا ەرەكشە سەرپىن بەرەدى. بۇل رەتتە ول ازاماتتاردىڭ ءالى دە بولسا تروتۋارلار مەن جارىقتىڭ جوقتىعىن, جاسىل جەلەكتىڭ ازدىعىن ايتىپ, ءجيى شاعىمداناتىنىنا توقتالدى. «اكىمدىكتەر تاراپىنان جۇيەلى جۇمىستىڭ بولماۋى – اباتتاندىرۋ مەن كوگالداندىرۋدىڭ نەگىزگى پروبلەماسى. اعاشتار مەن وسىمدىكتەر وتىرعىزىلادى, بىراق كەيىن ەشقانداي كۇتىم جاسالمايدى. كوپشىلىك جينالاتىن قوعامدىق ورىندار مەن ءۇي ماڭىنداعى اۋماقتاردىڭ ۇسقىنسىز جاعدايى ۇلكەن پروبلەماعا اينالعان. ساياباقتار مەن سكۆەرلەر كوبىنەسە يەسىز قالعانداي كۇي كەشەدى. ولاردى جىل سايىن جاڭارتىپ وتىرۋ, كوركەيتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلمەيدى. كەيدە ءتىپتى ساياباقتاردا نىسان سالۋ فاكتىلەرى دە كەزدەسەدى», دەدى ول.
ەلوردا اكىمدىگى دەمالۋعا جايلى ايماقتار قۇرۋ, كوگالداندىرۋدىڭ كەشەندى جۇيەسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرۋى قاجەت. بۇل قالانىڭ ءىرى تۇرعىن اۋداندارىنىڭ «جاڭا تىنىسىن» اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتقان پرەمەر-مينيستر وسىعان ۇقساس جاعداي الماتى قالاسىندا دا قالىپتاسىپ وتىرعانىنا توقتالدى.
وتىرىستا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى نۇرلان بايبازاروۆ ينۆەستيتسيانى قولداۋ مەن ىنتالاندىرۋدىڭ قولدانىستاعى شاراسى جانە ولاردى جاقسارتۋ جونىندەگى جوسپار تۋرالى باياندادى. ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك سەرپىندى ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە. بيىل جوسپار بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا 22,1 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيالانادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنان 22%-عا ارتىق. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بىرىڭعاي پۋلى اياسىندا بيىل جالپى قۇنى 2,3 ترلن تەڭگە بولاتىن 234 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. وڭىرلەردىڭ ءاربىر اكىمى مەن سالالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مينيسترىنە KPI بەكىتىلگەن. ينۆەستيتسيالىق شتاب شەڭبەرىندە ينۆەستورلاردىڭ ماسەلەسىن جەدەل رەتتەۋ بويىنشا شارا قابىلدانىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بارلىق وڭىرلەردەگى پروكۋرورلار پۋلدا تۇرعان جوبالاردى سۇيەمەلدەۋگە تىرىستى. 37 كومپانيانى ورنالاستىرۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاۋىپ وتىر. قازىر ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا بىرقاتار ءتيىمدى قۇرالدار قولدانىلادى.
بۇگىنگى تاڭدا ازىرلەنىپ جاتقان جاڭا ۇلتتىق دامۋ جوسپارىن ەسكەرە وتىرىپ, ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ 2029 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن وزەكتەندىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ وسۋىنە جانە ەكسپورتتىق سەبەتتىڭ كۇردەلەنۋىنە باعدارلانعان ساپالى ينۆەستيتسيالاردى كەيىننەن تارگەتتەۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالارعا وڭىرلىك جانە سالالىق قاجەتتىلىكتەر قالىپتاستىرىلادى. حالىقارالىق رەيتينگتەردى ەسكەرەتىن ينۆەستيتسيالىق كليمات بويىنشا جاڭا KPI بەلگىلەۋ قارالىپ جاتىر.
