قارۋدىڭ ءتىلىن ءبىلۋ دە – قابىلەت
ەلىمىزدە زامان تالابىنا ساي اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قۇرىلعان. ال بۇگىنگى اڭگىمەمىز قاراكەمەر كەنتىندە ورنالاسقان 6654 اسكەري ءبولىمنىڭ اسكەري مامان دايارلاۋ قىزمەتى جايىندا بولماق. ول ءۇشىن ءبىز وسى بولىمدەگى ءتۇرلى قىزمەتتىڭ تۇتقاسىن ۇستاعان وفيتسەرلەردى اڭگىمەگە تارتتىق. ولار كوپ جىلدان بەرى جاس ساربازدارعا قارۋ-جاراقتى مەڭگەرۋ مەن باسقا دا قىزمەت بارىسىن ۇيرەتىپ, تاربيەلەپ كەلەدى.
ءۇشىنشى وقۋ روتاسىنىڭ, 2-وقۋ ۆزۆودى كومانديرى, لەيتەنانت ءادىل تىلەۋكەنوۆ – ارتيللەريالىق وق-دارىلەردى جوندەۋ, زارارسىزداندىرۋ, وقتاۋ سەكىلدى ينجەنەرلىك جۇمىستاردىڭ مامانى. وسكەمەن قالاسىنىڭ تۋماسى اكەسىنىڭ اسكەري قىزمەتىنە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى وڭىرىندە ءبىلىم الىپ, ەر جەتكەن. اكەسى تالعات تىلەۋكەنوۆ ۇلتتىق ۇلان باس قولباسشىلىعىنىڭ بايلانىس باسقارماسى باستىعى لاۋازىمىن اتقارعان.
بۇگىندە قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بايلانىس دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى. اكە جولىن قۋعان ءادىل 2018 جىلى استاناداعى №67 مەكتەپتى ءبىتىرىپ, پەتروپاۆل قالاسىنداعى ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنا وقۋعا تۇسەدى. سول جەردە رەسەي فەدەراتسياسىنا بارىپ, اسكەري ءبىلىمىن جەتىلدىرگىسى كەلەتىن تالىمگەرلەر قاتارىنا قوسىلادى. بارلىق ەمتيحاننان ءساتتى وتكەن جاس ورەن پەنزا قالاسىندا ورنالاسقان اسكەري ينستيتۋتقا ارتيللەريالىق وق-دارىلەر ينجەنەرى ماماندىعىنا وقۋعا تۇسەدى. ول مۇندا ارنايى ستانوكتارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەندى. ارتيللەريادا قولدانىلاتىن وق-دارىلەردى اشىپ-شاشىپ, قايتا قۇراپ ىندەتە زەرتتەدى. ءىرى كاليبرلى وقتاردىڭ ىشكى رەاكتسيالارىنا ساراپتاما جاساپ, فيزيكالىق قۇرىلىمىن زەردەلەدى. ب ۇلىنگەن, ىستەن شىققان وق-دارىلەردى جوندەۋ دە ونىڭ ساباق بارىسىنداعى مىندەتى ەدى. وق-ءدارىنىڭ ىشىندەگى جارىلعىش كۇكىرتتەردى نىعىزداۋ, بولشەكتەردى قۇراستىرا وتىرىپ, وقتى زاريادتاۋ سەكىلدى قىزىق تا قيىن وقۋدان ءوتتى.
بۇگىندە وقۋ ۆزۆودىندا قارۋ-جاراقتى جوندەۋ شەبەرلەرىن دايىنداۋعا اتسالىسىپ ءجۇر. وعان بۇل ءىستى تولىق مەڭگەرۋگە نۇسقاۋشىسى كومەكتەسكەن. سونىڭ ارقاسىندا وعان جاۋىنگەرلىك دايىندىق باعىتىندا ساربازدارعا ساباق بەرۋ باقىتى بۇيىردى. قازىر ۇلتتىق ۇلاننىڭ ءارتۇرلى اسكەري بولىمدەرىندە اسكەر قاتارىنا جاقىندا قوسىلعان ساربازدارعا كالاشنيكوۆ اۆتوماتىنىڭ قىر-سىرىن تانىستىرىپ ءجۇر. باعدارلاما بويىنشا ولارعا 270 ساعات بەرىلگەن.
– وسىنشا ساباقتان وتكەن ساربازدار اتىس قارۋى جونىندەگى شەبەر بولىپ شىعۋعا ءتيىس. مۇندا ولار جارتىلاي جانە تولىق بۇزىپ-جيناۋ ساباقتارىن جانە قارۋ اقاۋلارىن جوندەۋ دارىستەرىن وتەدى. تاجىريبە جينايدى. ولار اۆتوماتتان بولەك, تاپانشالار, مەرگەندىك ۆينتوۆكالار, اۆتوماتتى جانە ءىرى كاليبرلى گراناتومەتتەر, پۋلەمەتتەر سەكىلدى وزگە دە قارۋ-جاراقپەن ەتەنە تانىسادى. كەيىن ساربازدار وسى اتىس قارۋلارىن جوندەي الاتىن اسكەري مامان بولىپ شىعادى, – دەيدى ءادىل تىلەۋكەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, اسكەري بولىمگە جىلىنا ەكى رەت مەرزىمدى اسكەري قىزمەتكە تارتىلعان ساربازدار ءبىلىم الۋ ءۇشىن كەلەدى. ءبىر جىلدا 80-گە جۋىق ادام قارۋ-جاراق جوندەۋدى كاسىبي تۇرعىدا ۇيرەنىپ شىعادى ەكەن.
دالدىك پەن كاسىبيلىك
ءدال وسى اسكەري بولىمدە 4 ۆزۆودتىڭ اعا مامان-اعا نۇسقاۋشىسى, اعا سەرجانت ەرجان باباجان ءۇش جىلدان بەرى بتر-80 كوزدەۋشىلەرىن دايىنداپ كەلەدى. الماتى وبلىسىنا قاراستى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ تالدىبۇلاق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ول مەكتەپتى اياقتاي سالىسىمەن, 2004 جىلى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كادەت كورپۋسىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 2010 جىلى 6654 اسكەري بولىمدە اسكەري بولىمشە كومانديرى بولىپ قىزمەتكە كىرىسكەن.
2021 جىلى وقۋ باتالونىنىڭ 3 وقۋ روتاسىنىڭ 4 ۆزۆودىنا اعا مامان-اعا نۇسقاۋشى بولىپ تاعايىندالعان. قازىر اسكەري مامان مۇندا بتر-80 كوزدەۋشىلەرىنە ساباق بەرەدى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, ساربازدارعا بتر-80 اسكەري كولىگىنىڭ ءىرى كاليبرلى تانكىگە ارنالعان ۆلاديميروۆ وقشاشارىن قالاي قولدانۋ كەرەگىن ۇيرەتەدى. ونىڭ كومەگىمەن اسكەري قىزمەتشىلەر پۋلەمەتتىڭ قالاي بولشەكتەنەتىنىن, ونىمەن قالاي نىسانانى كوزدەۋ كەرەگىن ۇيرەنەدى. سونىمەن قاتار تانكىگە بەيىمدەلگەن كالاشنيكوۆ وقشاشارىنىڭ دا قىر-سىرىن مەڭگەرتىپ, ءتيىمدى قولدانۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلىن كورسەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تالىمگەرلەرى پۋلەمەتتەردىڭ قۇرىلىسىن, وقشاشاردان كوزدەۋدى جانە وق اتۋدى جىلدام ۇيرەنىپ الادى. دەگەنمەن ودان بۇرىن ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن اسكەري قىزمەتشىگە ەڭ الدىمەن قاۋىپسىزدىك ەرەجەسى وقىتىلادى ەكەن. سودان كەيىن عانا سالالىق ءبىلىم بەرىلەدى.
– ۆلاديميروۆ وقشاشارى – ءىرى كاليبرلى قارۋ. ال كالاشنيكوۆ پۋلەمەتى كىشى كاليبرلى قارۋ تۇرىنە جاتادى. بىرىنشىسىمەن ۇلكەن بروندى تەحنيكالاردى اتۋعا بولادى. ەكىنشىسى جاياۋ اسكەردى جانە قورعانىسى وسال كولىكتەردى تالقانداۋعا ارنالعان. ءبىز وسىناۋ قوس قارۋدى قالاي قولدانۋدى عانا ۇيرەنىپ جاتقان جوقپىز, سونىمەن قاتار ىستەن شىققان جاعدايدا جوندەۋگە دە ماشىقتانىپ جاتقان جايىمىز بار, – دەيدى اسكەر قاتارىنا ءۇش اي بۇرىن قوسىلعان قاتارداعى جاۋىنگەر ءىلياس م ۇلىكوۆ.
كوپ جاعدايدا كوزدەۋشى ماماننىڭ رولىنە بويى قىسقا, بىراق كۇش-قۋاتى مول اسكەري قىزمەتشىلەر ساي كەلەدى. سەبەبى ۇزىن بويلى, ءىرى دەنەلى ادام ءۇشىن برونەترانسپورتەردىڭ ىشىندە قوزعالۋ قيىنعا سوعادى. ال فيزيكالىق كۇشكە ءمان بەرىلەتىن سەبەبى – اۋىر پۋلەمەتتەردى كوتەرىپ, جۇگىرۋ كەرەك. ارينە, ەڭ باستىسى – ءبىلىم. ونسىز قارا كۇشتەن قايران جوق. ءوزى قولداناتىن قۇرالدىڭ بولشەكتەرى مەن ەرەكشەلىكتەرىن بىلمەيتىن ادامنىڭ پايداسىنان زيانى كوپ. سوسىن اتى ايتىپ تۇرعانداي, كوزدەۋشىنىڭ كوزى وتكىر بولعانى ابزال. ويتكەنى الىس-جاقىنداعى نىسانداردى جويۋ ءۇشىن مەرگەندىك قاجەت.
– بىزگە ەلىمىزدىڭ بارلىق جەرىندەگى ۇلتتىق ۇلان اسكەري بولىمدەرىنەن جىلىنا ەكى رەت ءبىلىم الۋشىلار كەلەدى. ءبىر جىلدا شامامەن 120-130 تالىمگەردى قابىلدايمىز. ولار وزدەرىنىڭ اسكەري بولىمدەرىندە ەرىكتى تۇردە ىرىكتەلەدى. دەنساۋلىعى, اسىرەسە كوزىنىڭ كورۋ قابىلەتى باستى نازارعا الىنادى. سونداي-اق ساربازدىڭ ءوز ىنتاسى دە ەسكەرىلەدى, – دەدى اعا سەرجانت ەرجان باباجان.
مۇندا ءوز قالاۋىمەن كەلگەن مەرزىمدى اسكەري قىزمەتشىلەر از ەمەس. ساربازداردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مۇنداعى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيى جامان ەمەس. دەگەنمەن ءبىزدى اعا سەرجانت ەرجان باباجانوۆتىڭ ءبىلىم بەرۋگە قالاي بەت بۇرعانى قىزىقتىردى.
– مەن بۇعان دەيىن 4 ۆزۆود سەرجانتى بولىپ جۇرگەن كەزدە ساربازدارمەن ۇنەمى بىرگە بولاتىنمىن. ولاردى اتىس الاڭدارىنا اپاراتىن ەدىم. سول كەزدە پۋلەمەت قولدانۋدى وقىتۋ جانە بولشەكتەۋ جۇمىستارىنا دا اتسالىستىم. نۇسقاۋشىلارعا كومەكتەسە ءجۇرىپ, ءوزىمنىڭ دە قىزىعۋشىلىعىم بارىن ءبىلدىم. ناتيجەسىندە ءبىر ادامداي ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك جيناعان سوڭ, قازىرگى لاۋازىمىم اشىلعانىن ەستىپ, اۋىسۋعا ءوتىنىش ءبىلدىردىم. ءبىز ەكى ايلىق وقۋدىڭ سوڭعى كەزەڭدەرىندە ساربازداردى اتىس الاڭىنا اپارىپ, اتۋ جاتتىعۋلارىن جاساتامىز. بۇل كەزدە ءوزىمىز دە بتر-مەن وق اتىپ, ۇلگى كورسەتەمىز. مۇنداعى ماقسات – ساربازدارعا ءادىس-ءتاسىلدى كورسەتۋ. مىسالى, اۋا رايى جەل بولىپ تۇرعان ساتتە نەمەسە قاراڭعى ۋاقىتتا قالاي اتۋ كەرەك دەگەن سەكىلدى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەمىز. قىسقاسى, كەز كەلگەن اۋا رايى جاعدايىندا ءدال كوزدەۋدى ۇيرەتەمىز, – دەيدى اعا سەرجانت.
ەرەكشە سالانىڭ ەرتەڭى
وسى اسكەري ءبولىمنىڭ تاعى ءبىر اعا سەرجانتى اسىلان موموەۆ ۇلتتىق ۇلان رحبق بولىمشەلەرىنىڭ كومانديرلەرىن قالاي دايارلايتىنىن ايتىپ بەردى. رحبق دەگەنىمىز – رادياتسيالىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قورعاۋ. وسى سالادا 15 جىل تاپجىلماي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان اسىلان موموەۆ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ اقشي اۋىلىندا 1987 جىلى 9 ناۋرىزدا دۇنيەگە كەلگەن. 2009 جىلى ماۋسىم ايىندا ۇلتتىق ۇلاننىڭ 6654 اسكەري بولىمىنە قىزمەتكە الىنعان.
كەيىپكەرىمىز رادياتسيالىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قورعاۋ قۇرالدارىن جوندەۋ شەبەرلەرىن دايىندايدى. كەلىسىمشارت نەگىزىندە قىزمەت اتقاراتىن اسكەري قىزمەتشىلەردى, ۆزۆود سەرجانتتارىن ازىرلەۋ, رادياتسيالىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قورعاۋ ۆزۆودىنىڭ سەرجانتتارىن جاۋىنگەرلىك دايىندىقتان وتكىزۋ, رادياتسيالىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قورعاۋ بولىمشەسىنىڭ كومانديرلەرىن دايارلاۋ جانە قايتا دايىنداۋ, ارنايى وڭدەۋ بولىمشەلەرىنىڭ كومانديرلەرىن, ارنايى قۇرالداردى جانە تۇتاندىرعىش – وتشاشقىشتاردى دايىنداۋ جانە تاعى باسقا دا مامانداردى ازىرلەۋمەن شۇعىلدانادى.
– پاندەميادان كەيىن رحبق بولىمشەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلا باستادى. مىسالى, ەرتەرەكتە بىزدە رحبق بولىمشەلەرى بولسا, 2021 جىلدان باستاپ ۇلتتىق ۇلان ساپىندا رحبق ۆزۆودتارى جاساقتالا باستادى. ۆزۆودقا ءۇش بولىمشە كىرەدى: بارلاۋ, ارنايى وڭدەۋ جانە وتشاشقىشتاردى دايىنداۋ. وسىدان كەيىن شتات سانى ارتتى. وڭ وزگەرىستەر باستاۋ الدى, – دەيدى اسىلان موموەۆ.
ءبىز كەلگەندە ول رحبق بويىنشا ءبىلىم الۋشىلارعا ارس-14 اسكەري كولىگىن تانىستىرىپ جاتتى. بۇل كولىك اسكەري تەحنيكالار مەن قارۋ-جاراقتاردى جانە جولداردى زالالسىزداندىرۋعا ارنالعان سۇيىقتىق شاشۋعا ارنالعان. قىزمەتى جاعىنان ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ كولىگىنە كەلىڭكىرەيدى. اتالعان ماماندىق بويىنشا قايتا دايارلىقتان وتەتىن اسكەري قىزمەتشىلەر مۇنداي تەحنيكالارمەن ەگجەي-تەگجەي تانىسادى. ال ءبىلىم الاتىن ساربازدار رحبق قۇرالدارىن جوندەۋدى وقيدى.
مۇندا دا جىلىنا ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري بولىمدەرىنىڭ ساربازدارى ەكى رەت ەكى ايلىق مەرزىمگە وقۋعا كەلەدى. 2018 جىلدان بەرى جىلىنا كەمىندە 60 سارباز وقىتىلادى. بۇدان بولەك كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەت ەتەتىن اسكەري قىزمەتشىلەر دە قايتا دايارلاۋدان وتەدى. سولاردىڭ ءبىرى – 5511 اسكەري بولىمنەن كەلگەن قاتارداعى مۇحتار ۇسەنوۆ. ول – قاڭتار وقيعاسى كەزىندە جەكە قۇرامدى ساقتاپ قالعانى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولىنان ءىىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىن يەلەنگەن ازامات. بۇگىندە قاراكەمەرگە ارنايى قۇرال وڭدەۋ بولىمشەسىنىڭ كومانديرى رەتىندە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا كەلگەن.
– رحبق-عا قاتىستى قۇرال-جابدىقتاردى قانداي جاعدايدا جانە قالاي قولدانۋ كەرەكتىگى جونىندە ساباق ءوتىپ جاتىرمىز. ارس-14 تەحنيكالارىنان باستاپ, يدك-1, دك-4, دپ-5ۆ, ركس-01 سەكىلدى باسقا دا اپپاراتتاردى قولدانۋدى مەڭگەردىك. ۇلتتىق ۇلان اسكەري قىزمەتشىلەرى رحبق بويىنشا ءبىلىمدى جەكە قۇرامدى ساقتاۋ ماقساتىندا يگەرەدى. ويتكەنى ءتۇرلى جارىلىستار بولعاندا جانە اۋادا ۋلى زاتتار تارالعان كەزدە بەرىلگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن رحبق-دان ءبىلىمىڭ بولعانى ءجون. بۇل ءبىلىم جالپى كەز كەلگەن ادامعا ارتىق بولماس ەدى. مىنە, سوندىقتان بىلىكتىلىگىمىزدى ارتتىرىپ جاتىرمىز. ءبىلىم كوكجيەگىمىز كەڭەيگەن سوڭ بىزگە كىشى سەرجانت شەنى بەرىلەدى. سودان كەيىن جەكە قۇرامداعى ساربازدارعا وسى تاقىرىپتى ۇيرەتەمىز, – دەدى مۇحتار ۇسەنوۆ.
