دميتري ستەپانوۆيچتىڭ اكە-شەشەسى قازاق دالاسىنا ەرتەرەكتە حاركوۆتىڭ ماڭايىنان قونىس اۋدارىپ كەلگەن شارۋا كىسىلەر ەكەن. اكەسى كوپ جىل كەڭشار باسقارعان. رەسەيمەن ىرگەلەس وتىرعاندىقتان شەكارانىڭ ارعى بەتىندەگى اعايىندارى كوشىرىپ الماق بولىپ قانشا ۇگىتتەسە دە, بۇل جەردىڭ توپىراعى جاقسى, حالقى قايىرىمدى دەپ قوزعالماي قويىپتى. دميتري اتايدىڭ ءوزى 1929 جىلى پاۆلودار وبلىسىنداعى قاراتاي ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. بالالىق شاعىن سۇراپىل سوعىس جىلدارىنا ۇرلاتقان بالا دميتري بۇعاناسى بەكىمەي جاتىپ ەرتە ەسەيەدى.
«سوعىس باستالعان جىلى مەن 12 جاسقا تولماعان بالامىن. اكەلەرىمىز مايدانعا كەتتى. اۋىلدا ەر ازامات قالمادى. ولاردىڭ ورنىن ايەلدەر مەن ءبىز سياقتى بالا-شاعا باستى. وسىلايشا, اۋىر ەڭبەككە ارالاستىق. قازاق, ۋكراين, ورىس, بەلورۋس بالالارى 10-15 جاسىمىزدا وگىزگە سوقا جەگىپ, جەر جىرتتىق, ەگىن جينادىق, ماساق تەردىك, 60 شاقىرىم جەردەگى قامباعا بيداي تاسىدىق. ءشوپ شاۋىپ, مايا تۇرعىزدىق. اش-توعىمىزدى بىلمەي, تاڭ قۇزىنان كەش باتقانشا تىنىم تاپپاي كەڭشار جۇمىسىندا جۇرەمىز. بالالار بريگاداسىن زاكىر دەيتىن اقساقال باسقاراتىن. جارىقتىق جاماۋ-جاماۋ ەسكى دورباسىنىڭ تۇبىنەن قۇرت, تالقان, كوجەسىن الىپ شىعىپ بارىمىزگە جەتكىزىپ ءبولىپ بەرىپ, ءوزى ءبىر شەتتە كەمسەڭدەپ جىلاپ وتىرۋشى ەدى. التى ۇلى سوعىسقا كەتكەن دەپ ەستىگەنبىز. التاۋى دا ورالمادى. ءالى كۇنگە دەيىن سول زاكىر قاريا بەرگەن كوك قۇرتتىڭ قىشقىل ءدامى تاڭدايىمنان كەتپەيدى. تاياۋدا اياڭداپ باسىپ ءۇيدىڭ جانىنداعى مۋزەيگە بارىپ قايتتىم. ءبىر بۇرىشتا تۇرعان ەسكىدەن قالعان سوقا, تىرماق, قامىتتى وگىز اربا كوزىمە وتتاي باسىلدى. كەتىك ەرنەۋلى اعاش توستاعانمەن كوجە ۇسىنىپ تۇرعان زاكىر اتايدىڭ ءاجىم باسقان مەيىرىمدى ءجۇزى كوز الدىما كەلىپ, كوڭىلىم بوساپ كەتتى», دەيدى كوپتى كورگەن قاريا.
دميتري اتايدىڭ ادامي بولمىسىنا, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى مەن تاربيەسىنە, سالت-داستۇرىنە دەگەن ەرەكشە قۇرمەتىنە سۇيسىنبەسكە بولمايدى. «وسى قازاقتاردىڭ جەتى اتاسىنا دەيىن جاتقا بىلەتىنىنە تاڭمىن. وتە ءبىر قايران قالارلىق كەرەمەت دۇنيە عوي. مەن مىسالى, ءارى كەتسە ەكىنشى اتامدى عانا بىلەمىن. ودان ارعىلارى كىمدەر, قانداي ادامدار بولعان؟ ول جاعى جۇمباق. قازاقتىڭ وتباسىلىق تاربيەسى دە عاجايىپ ينستيتۋت. مەنىڭ پاتەرىم ءۇشىنشى قاباتتا. اندا-ساندا تازا اۋاعا شىعىپ, ۇيگە جاقىن بولعاندىقتان, ورتالىق ساياباقتا سەرۋەندەپ كەلەمىن. كورشىمىز – قازاق. كەيدە تومەن ءتۇسىپ بارا جاتىپ, سول ءۇيدىڭ كىشكەنتاي بالاسىمەن جولىمىز توقايلاسىپ قالادى. مۇندايدا الگى بالاقاي تاياعىمدى الىپ, قولتىعىمنان دەمەپ, جۇگىرىپ بارىپ ەسىكتى اشىپ اۋلاعا دەيىن شىعارىپ سالادى. قارشاداي عانا بالا مۇنى قايدان بىلەدى؟ دەمەك, اتا-اناسىنان كورگەن عوي», دەيدى قاريا.
1954 جىلى كومسومولدىق جولدامامەن قوستانايعا كەلىپ, ءبىراز جىل وبلىستىق سپورت كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان دميتري پولياكوۆ توعىزقۇمالاقتى وسى قىزمەتتە ءجۇرىپ ۇيرەنگەنىن ايتادى. كەيىن ارىپتەستەرىنە دە ۇيرەتەدى. «بۇرىن جۇمىستا تۇسكى ءۇزىلىس كەزىندە شاحمات ويناۋشى ەدىك, توعىزقۇمالاق ۇيرەنىپ العان سوڭ ونى مۇلدە ۇمىتتىق», دەپ ەسكە الادى قاريا. 60-جىلداردان كەيىن پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ دەنە تاربيەسى كافەدراسىن باسقارعان دميتري ستەپانوۆيچ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ سول كەزدەگى رەكتورى قابي عازيزوۆتىڭ رۇقساتىمەن, وقۋ باعدارلاماسىنا توعىزقۇمالاق ءپانىن ەنگىزىپ, ستۋدەنتتەرىن ەكى جىل بويى ۇلتتىق سپورت تۇرىنە باۋليدى. ال 1992 جىلى ءبىرجولا جاتتىقتىرۋشىلىق قىزمەتكە كوشىپ, كەيىنگى بۋىن جاستارعا توعىزقۇمالاق ۇيرەتە باستايدى.
قوستانايدا توعىزقۇمالاقتان دميتري پولياكوۆ اتىنداعى وبلىستىق تۋرنير ءوتىپ تۇرادى. مۇنداي تۋرنيرلەرگە اتى اڭىزعا اينالعان توعىزقۇمالاق شەبەرىنىڭ ءوزى دە قوناق رەتىندە قاتىسىپ, جاس سپورتشىلاردىڭ ويىنىن تاماشالايدى.
«قوستاناي كومانداسى رەسپۋبليكا جارىستارىندا ون جىلداي ەشكىمگە دەس بەرمەدىك. توعىزقۇمالاقتان ەلىمىزدەگى تۇڭعىش سپورت شەبەرى اتاندىم. ۇلتتىق ويىننىڭ وسى وڭىردە ورىستەۋىنە ۇزاق جىلدار بويى كوپ ۇلەس قوستىم, مۇنى ءوزىم دە ماقتان تۇتام. قوستانايدا توعىزقۇمالاق ءۇيى سالىنسا ەكەن دەپ ارمانداپ, جوباسىن سىزىپ, وبلىس باسشىلارىنا كورسەتىپ ەدىم, ەشقايسىسى ەرەن سانامادى. تاياۋدا شىمكەنت قالاسىندا توعىزقۇمالاق ءۇيى سالىندى دەپ ەستىپ قۋانىپ قالدىم. توعىزقۇمالاقتى جالپىحالىقتىق سپورت تۇرىنە اينالدىرعان دۇرىس. ءبىزدىڭ كەزىمىزدە ورىس, ۋكراين, تاتار, نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى وينايتىن. قازىر كوبىنە قازاقتار عانا وينايتىن بولىپ ءجۇر. جاپوننىڭ دزيۋدوسى دا ءاۋ باستا ۇلتتىق سپورت ءتۇرى بولدى عوي. قازىر الەمدەگى بىردەن-ءبىر ەڭ ادەمى, ەڭ كەڭ تاراعان كۇرەس ءتۇرى بولىپ سانالادى. توعىزقۇمالاق تا وتە تارتىمدى سپورتتىڭ ءتۇرى, دارىپتەپ, دامىتا بىلسەك الەۋەتى دزيۋدودان ەش كەم ەمەس. ول ءۇشىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا جەكە ءپان رەتىندە ەنگىزگەن دۇرىس. ويتكەنى دەنەشىنىقتىرۋ ءپانى بالانىڭ ءتانىن شىڭداسا, توعىزقۇمالاق مي قاتپارىندا ۇيىقتاپ جاتقان مىڭ سان تامىرلارعا جان ءبىتىرىپ, وقۋشىنىڭ ويلاۋ ءورىسىن جەتىلدىرۋگە جول اشادى», دەيدى ارداگەر سپورتشى.
ۇزاق جاساۋدىڭ سىرىن توعىزقۇمالاقپەن بايلانىستىراتىن دميتري ستەپانوۆيچ العىس كۇنىنىڭ ءمان-ماعىناسى تەرەڭدە ەكەنىن ايتتى. «بۇل كۇن – قيلى كەزەڭدەردە سان تاراۋ تاعدىر ايداپ اكەلىپ, قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنا تامىر جايىپ, باياندى باقىت تاپقان, ۇرپاعىن ءوسىرىپ, جەرگىلىكتى جۇرتپەن بىتە قايناسىپ كەتكەن ءار الۋان ۇلت وكىلىنىڭ قازاق حالقىنا شىنايى العىس ايتاتىن, بايتاق دالاعا تاعزىم ەتەتىن كۇنى. تاريحى – ورتاق, وتانى ءبىر ءبىرتۇتاس حالىقتىڭ بىرلىگى بەرىك, ىنتىماعى جاراستى بولۋىن تىلەيتىن كۇن. مەن باقىتىمدى قازاقتىڭ ورتاسىنان, ونىڭ ۇلتتىق سپورتىنان تاپقان جانمىن. از-كەم ەڭبەگىم ەلەنىپ, ەسىمىم دارىپتەلىپ جاتسا, ول – ءوزىم ءومىر سۇرگەن قوعامنىڭ, اينالامداعى ادامنىڭ جاقسىلىعىنان دەپ بىلەمىن. بالالىق شاعىم اۋىر بولسا دا, كىمنىڭ قاي ۇلتتىڭ وكىلى ەكەنىن بىلمەيتىن, ءتۇر-تۇسىنە قاراپ الالامايتىن اياداي عانا اۋىلدا ءوتتى. بۇل كۇن – كىندىك قانىم تامعان قاراتايىما, قارشاداي بالانىڭ اش وزەگىنە ءتۇسىپ كەتپەسىن دەپ تاڭدايىما كوك قۇرت سالىپ, ءوزى التى ۇلى سوعىسقا كەتكەن اڭىزاق جولدان كوز الماي كەمسەڭدەپ وتىراتىن زاكي قاريانىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتەتىن كۇن», دەيدى دميتري سەمەنوۆيچ.
قوستاناي وبلىسى
