سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ءبىر ورامىنىڭ ۇزىندىعى – 450 مەتر. بازارداعى بۇگىنگى ساتىلۋ باعاسى – 17 مىڭ تەڭگە. قادالاردىڭ اراقاشىقتىعى مەن بيىكتىگىن ەكى مەتردەن ولشەپ, گەكتارلاعان ەگىستىك القابىن وسىنداي ىلمەك سىمتەمىرمەن قورشاپ تاستاسا بولعانداي. سوندا ءتورت ت ۇلىكتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرى, نە جابايى جانۋار كەرمەدەن سەكىرىپ تە, بۇزىپ تا وتە الماس ەدى. ىلمەك سىمتەمىردىڭ ءون بويىندا قازديىپ تۇراتىن, ۇزىندىعى سانتيمەترگە جەتەعابىل ءبىزى جانۋارلاردىڭ تۇمسىعى مەن دەنەسىنە قادالىپ, توسقاۋىل قويادى. ءدال وسىنداي تاسىلمەن ەسەپتەيتىن بولساق, ءبىر گەكتار جەردى قورشاپ شىعۋ ءۇشىن جەتى ورام تور تەمىر قاجەت بولادى ەكەن. ساتىلۋ باعاسىمەن ەسەپتەسەڭىز – 119 مىڭ تەڭگە. ەسەپتەپ قاراساق, جەكە شارۋا قوجالىعى 500 گەكتار جەرىن شەتەلدەن جەتكىزىلىپ جاتقان ىلمەك سىمتەمىرمەن اينالدىرا قورشاۋعا 59 ملن 500 مىڭ تەڭگە جۇمسايدى. مۇنداي ءىرى قارجى شارۋا قوجالىعىن ەرىكسىز قارىزعا باتىرىپ جاتىر. وسىنداي اۋقىمدى شىعىننان امالسىزدان باس تارتقان كەيبىر شارۋا قوجالىقتارى وزدەرىنىڭ يەلىگىندەگى جەر تەلىمدەرىن اينالدىرا ور قازدىرىپ ءجۇر. مۇنداي ورعا مال قۇلاپ ءتۇسىپ, شارۋالاردى تاعى دا شىعىنعا ۇشىراتىپ وتىر.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىن تەرەڭ زەرتتەپ, ناقتى دالەلدەرمەن بىرنەشە كىتاپ جازعان جۋرناليست رەتىندە ايتارىم, بۇل تۇيتكىلدىڭ دە وڭتايلى شەشىمىن تابۋعا بولادى. ارينە, شەشىمى – وزىمىزدە ىلمەك سىمتەمىر وندىرەتىن زاۋىت سالۋ. ءبىر قىزىعى, وتىز جىل بويى ءدال وسى باعىتتا وتاندىق ءوندىرىس ورىستەمەگەن. زاۋىتتى سالۋ جۇمىسىن ەكى اۋىسىمدا جۇرگىزسە, ءۇش ايدا تولىعىمەن اياقتاۋعا بولادى. وتە كۇردەلى ەمەس. ونداي جاعدايدا بۇكىل اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن يگەرىپ وتىرعان مىڭداعان شارۋاشىلىققا ىلمەك سىمتەمىردىڭ ءبىر بۋداسىن 800 تەڭگەدەن عانا ساتۋعا بولادى. سوندا عانا قوجالىقتار وزدەرىنىڭ جەكەمەنشىگىندەگى جەرىن ءبىر بۋداسى 800 تەڭگەلىك وتاندىق ونىممەن بەرىك ەتىپ بەكىتىپ, قازىرگىدەن 21 ەسە ارزانعا قورشاپ الار ەدى. مىسالى, شەتەلدەگى ىلمەك سىمتەمىر وندىرەتىن زاۋىتتاردا شىعارىلعان ءبىر ورامنىڭ وزىندىك باعاسى 500 تەڭگەگە دە جەتپەيدى ەكەن.
سونىمەن قاتار شارۋالار مۇنداي ءونىمدى پايداعا اسىرۋ ارقىلى باسى ارتىق شىعىننان دا قۇتىلادى. ماسەلەن, ولار ايىنا 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جالاقىنى كۇزەتشىگە, 400 مىڭ تەڭگەدەي جالاقىنى مالشىعا تولەپ كەلدى عوي. ال ورامنان بەرىك قورشاۋ ورناتقاننان كەيىن ارتىق قىزمەتشى ۇستاۋدىڭ دا قاجەتتىلىگى شامالى. سونىمەن قاتار, وسى ىلمەك سىمتەمىرمەن قورشاپ, سودان سوڭ سول قورشاۋدىڭ ءوزىن بەسكە بولسە, شارۋا قوجالىقتارى مالدى ءار بولىككە بەس كۇندە ءبىر رەت جايار ەدى. بەس كۇندە جايىلىم مال تۇياعىمەن تاپتالمايدى, سايكەسىنشە ءشوپ تە جاقسى وسەدى. قازىر ءجۇز گەكتار مال جايىلىمى كەزبە مالداردىڭ, جابايى جانۋارلاردىڭ تۇياعىمەن كۇندىز-ءتۇنى توقتاۋسىز تاپتالىپ, تاستاق جەرگە اينالىپ بارادى. بۇل – وتە قاۋىپتى. وسىلاي جالعاسا بەرسە, بىرەر جىلدا جەر قۇنارىنان ايىرىلادى.
ىلمەك سىمتەمىردى وزىمىزدە جاساۋ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساپالى ءارى مول وندىرۋگە جول اشادى جانە تەككە شاشىلاتىن قىرۋار شىعىننىڭ جولىن بوگەيدى. ماسەلە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. مۇنداي ىلمەك سىمتەمىر مەملەكەتىمىزدىڭ بۇكىل شەكاراسىن بەرىك ەتىپ قورشاۋعا دا قاجەت. شەكاراشىلارىمىزعا ىلمەك سىمتەمىر وتىز جىلدان بەرى شەتەلدەن وتە قىمبات باعادا ساتىلىپ اكەلىنىپ جاتىر. مامان رەتىندە ايتارىم, اقبوكەندەردىڭ ورەتىن جولىن بوگەسە, كەلىپ جاتقان قىرۋار شىعىن دا دەرەۋ توقتايدى. ىلمەك سىمتەمىردىڭ توسقاۋىلىنان مال ۇرلىعى دا تىيىلادى. اۋىلداعى ءۇي جانىنداعى شاعىن باۋ-باقشانى دا قورشاپ العانعا وسى ءونىم ءتۇرى وتە قولايلى.
بۇل ورمان شارۋاشىلىعىنا دا وتە قاجەت. ورمانشىلار قاجەتتى ايماقتى قورشاپ, شىعىندى ازايتادى. جەكە شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەر تەلىمىن بۇگىنگى كۇنى كوپشىلىك جاپاتارماعاي تالاسىپ پايدالاناتىن بولعان سوڭ, شارۋالار جەرىنىڭ ەرتەڭىنەن امالسىز كۇدەر ءۇزىپ, اۋىلدان قالاعا كوشۋشىلەر سانىن كوبەيتىپ تۇر. شەتەلدەن جەتىپ جاتقان كوپ مولشەردەگى ىلمەك سىمتەمىردەن جاسىرىن جولمەن پايدا كورۋشىلەر مۇنداي زاۋىتتى قازاقستاندا سالدىرماۋعا بەيىل.
«سەن سالار دا مەن سالار, اتقا جەمدى كىم سالار؟» دەگەندەي, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى قوردالانىپ قالعان ماڭىزدى ماسەلەنى قىسقاشا باياندادىم. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تالدانعان, زەرتتەلگەن, ءىس جۇزىندە ناقتى دالەلدەنگەن ماڭىزى زور ماسەلەنى نازاردان تىس قالدىرماسا دەگەن تىلەگىمىز بار. بىزدىڭشە, بۇل ءتاسىل اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ تىرشىلىگىنە سەرپىن بەرىپ, ارتىق شىعىننىڭ الدىن الادى.
سادىق جۇماباي,
جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
