ەۇۋ جانىنداعى «اباي اكادەمياسى» عزي-ءدىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارىن بەلگىلى عالىمدار مەن ابايتانۋشىلار دايىندادى. اتاپ ايتساق, ە.سىدىقوۆتىڭ «اباي اۋلەتىنىڭ تاريحى», ت.جۇرتبايدىڭ «...ءبىر كەمەل», ە.قۇرمانعاليەۆانىڭ «باتىس ەلدەرىندەگى جانە تۇركياداعى ابايتانۋ», ە.تىلەشوۆتىڭ «ىنتالى جۇرەك سەزگەن ءسوز...», ب.تۇرسىنباي ۇلىنىڭ «ابايدان قالعان ارمان», ا.سالقىنبايدىڭ «ابايدىڭ دانالىق الەمى», ۇ.ۇمىتقاليەۆتىڭ «اباي جانە ونىڭ زامانى تاريحي-ەتنوگرافيالىق مۇرا», ج.اۋباكىردىڭ «اباي جانە ۇلتتىق بولمىس», ج.دادەباەۆتىڭ «اباي ءىلىمى», د.ىسقاق ۇلىنىڭ «اباي – دالا دانىشپانى», ق.كەمەڭگەردىڭ «اباي مۇراسى: 1891–1896», ت.قىدىردىڭ «اباي مۇراسى جانە ورتاعاسىرلىق تۇركى جازبا جادىگەرلەرى: ادەبي كومپاراتيۆيستيكالىق تالداۋ» اتتى 12 جاڭا كىتاپ توعىز سەريامەن جارىق كوردى. اۆتورلار ءوز زەرتتەۋلەرىندە قوعامنىڭ, عىلىمنىڭ, ادەبيەتتىڭ, ءتىلدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن ابايدىڭ دۇنيەتانىمى مەن مۇراسى ارقىلى قاراستىردى.
«ەۇۋ جانىنداعى «اباي اكادەمياسى» ابايتانۋدىڭ كوپ قىرلى اسپەكتىسىندە جان-جاقتى عىلىمي, ساراپتامالىق جانە الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. ۇلى ويشىلدىڭ باي مۇراسىن شەتەلدە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. كەيىنگى ءتورت جىلدا اقىننىڭ رۋحاني مۇراسى مەن ءومىرىنىڭ ءار سالاسى بويىنشا 80-نەن استام كىتاپ جارىق كوردى. قازاق ويشىلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى عىلىمي ەڭبەكتەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇجىرىمدامالىق يدەيالارىمەن ۇيلەسەدى. ابايدىڭ ويلارى مەن تۇجىرىمدارىنىڭ تەرەڭ فيلوسوفياسىندا جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار ساباقتاسقان. ولار قازىرگى قوعامنىڭ دامۋىمەن ءوزارا بايلانىستى قاراستىرىلادى», دەپ اتاپ ءوتتى ەۇۋ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ.
«اباي ءىلىمى» كىتابىنىڭ 3-تومىنىڭ اۆتورى, پروفەسسور جانعارا دادەباەۆ اباي ءىلىمىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن جان-جاقتى قىرىنان تالدادى. «ابايدىڭ «تولىق ادام» ءىلىمى تۋرالى تۇجىرىمداماسى», «اباي ءىلىمىنىڭ نەگىزدەرى», «اباي ءىلىمىنىڭ توعىسۋى» اتتى ءۇش بولىمنەن تۇراتىن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن وقۋ ۇردىسىندە, وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردى دايىنداۋدا جانە اباي ءىلىمى سالاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە پايدالانۋعا بولادى. ايتۋلى ەڭبەك «ابايدىڭ «تولىق ادام» تۇجىرىمداماسى جانە قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ» سەرياسىمەن جارىق كوردى.
ال «ابايدىڭ دانالىق الەمى» كىتابىنىڭ اۆتورى انار سالقىنباي: «ابايدى تانۋ ءۇشىن الەم ادەبيەتىن ءبىلۋ كەرەك. مۇنى شەكسپير, گەتە, پۋشكيندى زەرتتەگەن قازاق عالىمدارى جاقسى بىلەدى. ءبىز كىتابىمىزدا ابايدى تىلدىك-فيلوسوفيالىق باعىت ارقىلى زەردەلەۋگە تىرىستىق, ونىڭ ءاربىر ءسوزىن مۇقيات تالداپ, اقىننىڭ ءاربىر تۋىندىسىنداعى سوزدەردىڭ ءمان-ماعىناسىن ساراپتادىق», دەپ زەرتتەۋ ەڭبەگىنىڭ قىرى-سىرىن بايانداسا, ەۇۋ جانىنداعى «اباي اكادەمياسى» عزي ديرەكتورى جاندوس اۋباكىر: «ابايدى زەرتتەۋ – ءبىر كۇن نەمەسە ءبىر جىلدىڭ ءىسى ەمەس. ەڭ باستى ماقسات – اباي مۇراسىن جاس ۇرپاققا جەتكىزۋ. «اباي اكادەمياسى» عزي تەك عىلىمي-كوپشىلىك زەرتتەۋلەرمەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ابايدى زەرتتەۋدىڭ جاڭا ءادىسىن ناسيحاتتاۋمەن دە اينالىسادى. ءبىز «اباي مۇراسى جانە قازاقستاندىق قوعامنىڭ مادەني قۇندىلىقتارى», «ابايدىڭ «تولىق ادام» تۇجىرىمداماسى جانە قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ», «اباي شىعارماشىلىعى جانە قازىرگى قازاق ادەبيەتىنىڭ قالىپتاسۋى», «اباي شىعارمالارىنىڭ ءتىلى جانە قازىرگى ءتىل ءبىلىمىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى», «اباي مۇراسى كونتەكسىندە قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ» اتتى 9 ارنايى سەريا بويىنشا كىتاپتار شىعاردىق», دەپ اتالعان جوبانىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالدى.
سونىمەن قاتار «اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ مۇراسى الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق عىلىمدار اسپەكتىسىندە» باعىتىندا 50-گە جۋىق تانىمدىق ماقالا, 22 الەۋمەتتىك-تانىمدىق كەيس, زاماناۋي مۋلتيمەديالىق تەحنولوگيالار كومەگىمەن «تولىق ادام» عىلىمي-تانىمدىق كەشەنى دايىندالدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2019 جىلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن جۇيەلى تۇردە تەرەڭدەتىپ زەرتتەۋ ماقساتىندا اشىلدى.
