«دوستىق» تۇرعىندارى ءۇيىن جەكەشەلەندىرۋدى قالايدى

اڭگىمەمىزدىڭ القيسساسى جەتى­سۋ وبلىسى الاكول اۋدانىنا قا­راستى «دوستىق» بەكەتىندەگى شە­شىمىن تاپپاي كەلە جاتقان تۇر­عىن ۇيلەر تۋرالى بولماق. قىتاي مەملەكەتىمەن شەكاراداعى اتالعان بەكەتتەگى ۇيلەردىڭ العاش­قى­سى (ەكىقاباتتى حرۋششيوۆكالار) وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدا­رى پايدالانۋعا بەرىلگەن. وداق كە­زىن­دە­گى قىتايمەن بولعان قىر­عي-­­قاباق سالدارىنان شەكارا جابىلىپ, بۇل بەكەتتەگى ۇيلەر تۇگەلدەي قاڭىراپ بوس قالعان. بىرەن-سارانىندا زاستاۆا ادامدارى تۇردى دەمەسەك, كەيبىرى مالشىلاردىڭ اتقوراسىنا اينالعان. ءيا, ەلىمىز ەگەمەندىك العاننان كەيىنگى وتىز جىلدان اسا ۋاقىتتا كورشى قى­تاي­مەن اراداعى جابىق قاقپا ايقارا اشى­لىپ, تەمىرجول بويىنا قان جۇگىرە باستادى.

مىڭداعان ادام ەگەمەن ەلىمىز­دىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلىپ, تەمىر­جول سالالارىنا, كەدەنگە, تاعى باسقا مەكەمەلەرگە جۇمىسقا ورنالاستى. ولارعا ارنالىپ ءۇي سالىنىپ, اۋرۋحانا, مەكتەپ, ساۋدا ورىندارى, بانك, بالاباقشا عي­ماراتتارى بوي كوتەردى. 1 500-دەي اۋلاسى, 7 مىڭداي تۇرعىنى, 150 زەينەتكەرى بار بەكەت ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى – اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەر. ارينە, ساۋدا ورىندارى, اسحانالار – تۇرعىنداردىڭ ءوز ەسە­بىنەن سالىنعان قۇرىلىس نى­ساندارى. كوڭىل توعايتار كوپ جۇ­مىس اتقارىلعانىمەن, شەشى­مىن تاپپاعان تۇيتكىلدى تۇستار ءالى دە جەتەرلىك.

سول تۇيتكىلدىڭ ءتۇبىرى – تۇر­عىن ۇيلەر ماسەلەسى. انىعىراق ايتساق, ونىڭ جەكەشەلەندىرىلۋى تۋرا­سىندا. جالپى, تۇرعىن ۇي­لەر­دى جەكەشەلەندىرۋ قازاق­ستان­داعى تەمىرجول اۋماعىنىڭ قاي قيىرىندا بولسا دا جۇزەگە اسىرىلعان. ال «دوستىق» بەكەتىنە كەلسەك, قازاقستان تەمىر­جو­لىن­داعى شەندىلەردىڭ شەشى­مىن­شە شەكارا ايماعىنداعى ۇي­لەر جەكە­شە­لەندىرىلمەيدى-ءمىس. وسىلاي دەي تۇرا, جول كارتاسىن جەلەۋ ەتىپ, 5 – 6 جىلدان بەرى سوزبۇيداعا سالىپ, 283 ەسكى ءۇيدىڭ 100-ءىن جەكەگە وتكىزىپ, قال­­عانىن سارساڭعا سالىپ كەلەدى. سونداي-اق جۇرتشىلىق ءۇيىنىڭ جارىعىنا, سۋىنا, جىلۋىنا اي سايىن اقىسىن تولەپ كەلە جاتسا دا, ولاردىڭ موينىنا ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) ءىلىپ وتىر. بۇلاي ەتۋ «قازاقستان تەمىر جولى» تاراپىنان حالىققا كورسەتىلگەن قولداۋ ەمەس, قاناۋ دەسەك, ەش قا­تە­لەسپەيمىز. جوڭعار قاق­پا­سىن­دا­عى جىل ون ەكى ايدىڭ جارىمى جەل, جارىمى بەت قارات­پاس اياز بەن شىلىڭگىر ىستىق. قىس باستالا اۆتوجولدا شەكاراعا جەتە ال­ماي, بوراندا اپتالاپ جاتىپ, كو­لىكتەرى قاتىپ, سارساڭعا تۇ­­سەر جاعدايلار از ەمەس. ءدال وسىنداي قىستاياڭ شاقتاردا بەكەت تۇرعىندارى مەن ولاردىڭ بالا-شاعالارىنا ازىق-ت ۇلىك پەن ءتۇرلى تاۋار جەتكىزۋ «قازاقستان تەمىر­جو­لىنداعىلاردىڭ» ەمەس, سول جەردەگى تۇرعىنداردىڭ پەشە­نە­سىنە جازىلعان.

مەنىڭشە, وسىناۋ قوردالانعان ما­سەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشىپ, تۇر­عىنداردىڭ قامىن ەرتەرەك ويلاپ, تەمىرجول شەندىلەرىنىڭ قاقپاقىلىنا توسقاۋىل قويىلۋى كەرەك. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى تاۋار اينالىمى توقتاۋسىز ءوسىپ, يمپورت, ەكسپورت پەن ءترانزيتتىڭ ارتۋى – سول جەردەگى ەڭبەكشىلەردىڭ ارقاسى. مەملەكەت باسىنداعىلار دا وسىنداي تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە سالعىرت قاراماعانى ابزال.

بەكەتتەگى جۇمىسشىلاردىڭ, زەينەتكەرلەردىڭ اتقارعان شارۋالارى ادال باعالانۋى قاجەت. ارىسى الپىس, بەرىسى قىرىق جىلعا تاياعان تۇرعىن ۇيلەر كەزەڭ-كە­زەڭى­مەن جەكەشەلەندىرىلگەنى ءجون. مۇنداعى حالىقتىڭ ۇيلە­رىن جە­كەشەلەندىرسە, ۇدەرە كوشىپ كە­تەدى دەگەن پىكىر قيسىن­سىز. تۇر­عىنداردىڭ ءىسىن جالعاس­تى­را­تىن اعايىن-تۋىس, باۋىر-قارىنداستارى بارشىلىق. ولار دا ءومىر ءسۇرىپ, تىرشىلىك ەتۋى ءۇشىن اياعىن اسپانعا كوتەرىپ جاتپاسى انىق. ءتىپتى كۇندەردىڭ كۇنىندە جەكەشەلەنگەن ۇيلەرىن ساتىپ كەتتى دەلىك, سوندا جاڭا قونىستانعان جاندار بۇل مەكەنگە ويىن-ساۋىق ءۇشىن كەلمەيتىن شىعار.

ون شاقىرىم جەردەگى كورشى قىتاي كەيىنگى 30 جىلعا تارتا ۋا­قىت ىشىندە الاشانكوۋ اتتى كورىكتى قالا تۇرعىزدى. سالىن­عان جول­دارىنان بەينەلەرىن كورىپ, بانك, ۆوكزال, جۇلدىزدى قو­ناق­ۇيلەرىنە قاراپ, اۋزىن اشىپ, تاڭدايىن قاعىپ قايت­قان­دار قانشاما؟ بۇل – ءتۇس ەمەس, وڭىمىزدەگى جاعداي. ولاردا قالا­سىن كورىكتەندىرۋ كوشىلگەرى كەت­كەن. وسىلاي بولۋدىڭ باستى سەبەبى تەمىرجولدارىنان تۇسكەن تابىستىڭ بەلگىلى ءبىر پا­يىزىن قالاسىن كوركەيتۋگە بولەدى.

ءيا, ءبىزدىڭ «دوستىق» بەكەتىندەگى ابات­تاندىرۋ جۇمىستارى ايتار­لىق­تاي ەمەس. كوشەلەردىڭ كوبى – جاماۋ-جاماۋ, شۇرىق-تەسىك. قوقىس توگەتىن ورىنداردان تالعا­جاۋ ىزدەگەن تايىنشا-تورپاق پەن قاڭعىباس يتتەردى ءجيى كورەسىڭ.

30 جىلدان اسا ۋاقىتتا ەلدى ءۇزىل­دىرىپ بارىپ سپورت كەشەنى بەرىلمەك. بۇعان دەيىن كۇرەس­تەن اتالعان بەكەتتەگى مەكتەپ وقۋ­شىلارى اراسىنان وبلىس, رەس­پۋبليكا, ازيا جانە الەم چەم­پيوناتتارىنىڭ جەڭىم­پاز­دارى شىققان. ولار مەك­تەپ­تىڭ شاعىن سپورتزالدارى مەن كەدەن ۇيلەرىنىڭ استىنداعى جەر­تولەدە جاتتىقتى. بەكەت جۇرتى نە كورمەدى؟ ءۇشارال قالا­سىنان شەكاراعا دەيىنگى 170 شا­قىرىمدىق اۆتوجولدىڭ دا تولىق­تاي بەرىلگەنىنە ءبىر-ەكى جىلعا تايادى. وعان دەيىن قىستا كولىكتەرى قاتىپ ءۇسىپ قالعاندار, جازدا شاڭعا كومىلىپ, وي-قىرلاردى وراعىتا جول سالعاندار قانشاما؟

ءسوزىمىزدى تۇيىندەي كەلگەندە, «دوستىق» تۇرعىندارى نەبىر قيىندىقتى باستارىنان وتكەردى. وسىنىڭ ءبارى ۋاقىتپەن ىلەسىپ, سىناپتاي سىرعىپ وتە شىقتى. الايدا جەكەشەلەندىرۋ سياقتى ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ تۇبى­نە ەشكىم جەتكەن جوق. كەلگەن «كوميسسيالار ەلگە» ءبارى ورىندالادى دەپ قۇرعاق سوزبەن ۋادە بەرىپ, كەرى اتتانىپ كەتەدى. توقەتەرىن ايتقاندا, ەكى مەملەكەت اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ جىل­دان-جىلعا قارقىن الۋى ءۇشىن جاڭادان تۇرعىن ۇيلەر سالىپ, جۇمىسشىلاردى باس­پانامەن قامتاماسىز ەتۋ مەرەيلى ءىس بولار ەدى.

سەيىت وماروۆ

جەتىسۋ وبلىسى