ء«بىزدىڭ سينگۋليارلىق ەمەس قارا قۇردىم اۋىرلىقتىڭ اسيمپتوتيكالىق قاۋىپسىز تەورياسىنداعى قاراپايىم ماتەريا ىدىراۋىنىڭ سوڭعى كۇيى رەتىندە الىندى. ۇسىنىلعان مودەلدە ورتاسىنا شەكتەۋلى ۋاقىتتا جەتۋدىڭ ورنىنا, زاتتىڭ قۇلاۋى ءۇشىن شەكسىز ۋاقىت قاجەت. بۇل سينگۋليارلىقتىڭ پايدا بولۋىنا جول بەرمەيدى. بىراق «قارا قۇردىم» جارىق ءتىپتى قاشىپ كەتپەيتىن وقيعا كوكجيەگىن قالىپتاستىرادى», دەپ ءتۇسىندىردى د. مالافارينا.
ا.ەينشتەيننىڭ جالپى سالىستىرمالىلىق تەورياسىنان ماسسيۆتىك جۇلدىزداردىڭ ىدىراۋى ناتيجەسىندە قارا قۇردىمدار پايدا بولاتىنى بەلگىلى. ولاردىڭ ورتاسىندا سينگۋليارلىق – نولدىك كولەمدى جانە شەكسىز تىعىزدىعى بار «قارا قۇردىمنىڭ» ماسساسى ورنالاسقان ايماق تۇزىلەدى. دەگەنمەن سينگۋليارلىقتاردىڭ بولۋى تەورياعا ماسەلە قويادى. سينگۋليارلىقتاردىڭ ناقتى الەمدە پايدا بولۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن ۇعىم بولعانىمەن جالپى سالىستىرمالىلىقتا ولاردىڭ ءسوزسىز ەكەنىن كورسەتەتىن تەورەمالار بار.
«ەينشتەيننىڭ تەورياسىندا جانە بالاما تەوريالارىندا سينگۋليارلىقسىز قارا قۇردىمنىڭ پايدا بولۋىنا قالاي قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن تۇسىنۋگە ۇزاق ۋاقىتتان بەرى كوپتەگەن زەرتتەۋ توبى جۇمىس ىستەپ جاتىر. بالاما تەوريالار ولاردىڭ پايدا بولۋىن كۇيرەۋ ناتيجەسىندە ەمەس, سوندىقتان سينگۋليارلىقسىز, بىراق وزدەرىنىڭ جاعىمسىز قاسيەتىمەن, مىسالى, تەرىس تىعىزدىقپەن نەمەسە باسقا ەكزوتيكالىق زاتتارمەن سيپاتتايدى. بۇل ماسەلە مەنى كوپتەگەن جىل بويى قىزىقتىردى. ويتكەنى سينگۋليارلىقتار تۋرالى ماسەلەنى شەشۋ گراۆيتاتسيانىڭ جاڭا جانە جاقسى تەورياسىنا قادام بولۋى مۇمكىن دەپ سانايمىن», دەدى پروفەسسور
ەينشتەين تەڭدەۋلەرىنىڭ ناقتى ماتەماتيكالىق شەشىمى رەتىندە بار دەپ بولجانعان العاشقى «قارا قۇردىم» 2019 جىلى جەردەن 55 ميلليون جارىق جىلى قاشىقتىقتا ورنالاسقان Messier 87 ءماسسيۆتى گالاكتيكاسىنىڭ ورتاسىندا «Event Horizon Telescope» (EHT) ارقىلى انىقتالدى. ونىڭ ماسساسى كۇننەن 5 ميلليارد ەسە ۇلكەن دەپ ەسەپتەلىندى. قۇس جولىنىڭ ورتاسىندا 2022 جىلى «EHT» بەينەلەنگەن وتە ۇلكەن ءبىر قارا قۇردىم جانە كەيبىر باعالاۋلار بويىنشا ارقايسىسى كۇننىڭ ماسساسىنان بىرنەشە ەسە ۇلكەن 100 ميلليوننان استام كىشىرەك قارا قۇردىم بار. بىراق ولاردىڭ قالاي پايدا بولىپ, قايدا جوعالىپ كەتەتىنى جۇمباق كۇيىندە قالىپ وتىر.
«زەرتتەۋىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى – ءبىزدىڭ ماقساتىمىزعا باسقا تەوريالاردىڭ كەمشىلىگىنەن بولەك, بۇل مودەلدى فيزيكالىق تۇرعىدان تارتىمدى ەتەدى. مەنىڭشە, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز قارا قۇردىمداردىڭ پايدا بولۋى تۋرالى سوڭعى ءسوز ەمەس, بىراق قىزىقتى, پايدالى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. الىنعان ناتيجەلەر قارا قۇردىمنىڭ پايدا بولۋى كەزىندەگى ەكسترەمالدى جاعدايلاردا گراۆيتاتسيانىڭ قالاي ارەكەت ەتەتىنى تۋرالى تۇسىنىك بەرەدى. قىسقاسى, گراۆيتاتسيانىڭ جاڭا تەورياسى قانداي قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك ەكەنىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى», دەيدى عالىم.
پروفەسسور دانيەلە مالافارينا مەن يتاليالىق عالىمداردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى امەريكالىق فيزيكا قوعامىنىڭ (APS) جەتەكشى «Physical Review Letters» (PRL) جۋرنالىندا جاريالاندى.
