كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
باس كەڭسەسى استانادا ورنالاسقان «EASY» كومپانياسىنىڭ 2015 جىلى قۇرىلعانى, ەل اۋماعىندا تۇرمىستىق حيميا بۇيىمدارىن شىعارىپ, ساتاتىنى تۋرالى سايتىندا جازىلعان. ال «Epsilon Group» جشس اقتوبەدە مۇناي قوندىرعىلارىن جۋاتىن ءسىلتىلى قوسپالار مەن ەرىتكىشتەردەن وزگە, ءتۇرلى زارارسىزداندىرعىشتار, قاق پەن تۇزداردى ەرىتەتىن قوسپالار, حلورلى كالتسي, مىس سۋلفاتى, اليۋميني سۋلفاتى, ماي ەرىتكىش, اعارتقىش, اينەك جۋاتىن قۇرالدار, سۇيىق سابىن شىعارماقشى. ءبىر نازار اۋدارارلىعى, «Epsilon Group» جشس سايتىندا قازاقستاندىق فۋتبول كوماندالارىنا ۇنەمى قولداۋ كورسەتەتىنىن كورسەتكەن. مىنە, فۋتبولعا دەگەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ سۇيىسپەنشىلىگى «اقتوبە» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى مەن «EASY» كومپانياسىن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناسقا يتەرمەلەگەنى ءسوزسىز.
اۋماعى 5 گەكتار «اقتوبە» وندىرىستىك ايماعى قالانىڭ شەتىندە ورنالاسقان. ءدال جانىندا «اقتوبە-ورىنبور» تاسجولى ءوتىپ جاتقانى بولماسا, باسقا ءجىبى ءتۇزۋ ينفراقۇرىلىم جەلىلەرى جۇرگىزىلمەگەن. ەكى جىل بۇرىن ءدال وسى ۋاقىتتا وندىرىستىك ايماقتىڭ تورىندە بيتكوينمەن اينالىساتىن ءبىر قاباتتى ءۇي تۇرعانىن كوزىمىزبەن كوردىك. جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەر وسى اۋماقتان تەگىن جەر تەلىمىن الا الماي جۇرگەندەرىن ايتىپ شاعىمدانعان. وندىرىستىك اۋماقتا جالعىز ءوندىرىس – قىش تاقتايشا شىعاراتىن كاسىپورىن عانا بار. جاقسى جابدىقتالعان ءبىر عيماراتى «تەحنودوم» ساۋدا ءۇيىنىڭ قويماسى بولىپ تۇرعانىن كورگەنىمىز بار. راسىندا دا, وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن اشىلعان وندىرىستىك ايماققا جەرگىلىكتى تاۋار ءوندىرۋشى كىرە الماسا دا, باسقالارعا قاقپاسى اشىق.
وسىلايشا, جاڭا حيميا زاۋىتى قالانىڭ تۇرعىن ۇيلەرىنەن 5 شاقىرىم, ەلەك وزەنىنەن 2,5 شاقىرىم جەردە ورنالاسپاقشى. اراقاشىقتىققا سونشالىقتى ءمان بەرىپ وتىرعانىمىز, كومپانيا جوباسىندا وندىرىستىك ايماقتا 53 توننا تەز تۇتانعىش جانە جانبايتىن رەاگەنتتەر ساقتاۋ تۋرالى جازىلعان.
اقتوبە ەلىمىزدەگى اۋا ساپاسى ناشار قالالاردىڭ العاشقى بەستىگىنە كىرەدى. قالانى اينالا وراعىتىپ اعىپ جاتقان ەلەك وزەنى – باستاۋىن مۇعالجار قىراتتارىنان الىپ, ءارى قاراي رەسەيگە اعىپ جاتقان شەكارالىق وزەن. رەسەي ەكولوگتەرى ەلەك سۋىنىڭ التى ۆالەنتتى حروممەن جانە بورمەن شەكتەن تىس لاستانعانىن ۇنەمى ماسەلە ەتىپ كوتەرىپ كەلەدى. اقتوبە حروم قوسىندىلارى زاۋىتى قالدىق سۋلارىن كوپ جىلدان بەرى ىرگەسىندەگى ەلەككە جىبەرەتىنى دە قۇپيا ەمەس.
90-جىلدارعا دەيىن ارناسى تەرەڭ, سۋى مول بولعان ەلەكتىڭ ساعالارى قايىرلانىپ, جەراستى سۋىمەن جالعاسقان بۇلاق كوزدەرى بىتەلىپ, ەكولوگيالىق اپتا الدىندا تۇرعانى تۋرالى از جازىلىپ جۇرگەن جوق. ەلەكتىڭ تايازدانىپ, سۋى تارتىلىپ, ايانىشتى كۇيگە جەتۋىنە اقتوبەدەن 40 شاقىرىم العا اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى حيميا زاۋىتى سەبەپ بولعانىن گيدروگەولوگ نۇرتاس بالماعامبەتوۆ ايتىپ ءجۇر. تاجىريبەلى مامان قازىرگى ۋاقىتتا 6 كومپانيا مۇناي ءوندىرىپ جاتقان ستراتەگيالىق تۇششى سۋ قورى كوكجيدەنىڭ ەلەك وزەنى تاعدىرىن قايتالاۋى مۇمكىن ەكەنىن دە جاسىرمايدى. ەلەك وزەنىنىڭ نەگىزگى سالاسىنىڭ تۇبىنە «العا» حيميالىق زاۋىتى قالدىقتارىن شوككەن. وسىنداي دالەلدەردى العا تارتقان تابيعات قورعاۋشىلارى ونسىز دا زاۋىت تۇتىندەرىمەن تۇنشىققان, تال-تەرەگى از, اۋا ساپاسى ناشار اقتوبەدە حيميالىق زاۋىتتىڭ كەرەگى جوق دەيدى.
«اقتوبە قالاسى مەن ايماقتىڭ ەكولوگيالىق قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى الەكساندر ماندرىكيننىڭ ايتۋىنشا, اقتوبەگە حيميا زاۋىتىنىڭ قاجەتى شامالى. «اسا قاجەت بولعان جاعدايدا وندىرىستىك تسەحتى قاڭىراپ تۇرعان «العا» حيميا زاۋىتىنىڭ اۋلاسىنا ورنالاستىرۋعا بولار ەدى. بىراق جەرگىلىكتى بيلىك ەسكى زاۋىتتا جاتقان ۋلى قالدىقتاردى زارارسىزداندىرۋ جانە كومۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ جاتىر», دەيدى ا.ماندرىكين.
1934 جىلى اشىلعان «العا» حيميا زاۋىتىنىڭ وندىرىستىك قۋاتى 60-جىلدارى ارتىپ, 90-جىلعا دەيىن توقتاۋسىز جۇمىس ىستەدى. وسى كۇنگە دەيىن ەسكى زاۋىتتىڭ اۋماعىندا 26 ملن توننا ۋلى قالدىق كومۋسىز جاتىر.
تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە – جىلىنا 48 مىڭ توننا ءتۇرلى جۋعىشتار مەن قوسپالار, ەرىتىندىلەر شىعاراتىن جاڭا تسەح وندىرىسكە قاجەتتى سۋدى قايدان الىپ, قالدىقتاردى قايدا اعىزاتىنى انىق كورسەتىلمەگەن. قۇجاتتا زاۋىت 30 تەكشە مەتر اۋىزسۋ مەن 360 تەكشە مەتر تەحنيكالىق سۋدى پايدالاناتىنى جازىلعان. بارلىعى وندىرىسكە 12,5 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى پايدالانۋ جوبالانعان. ونى قايدان الادى؟ قالانىڭ اعىندى سۋلارىن ايدايتىن قوندىرعىداعى لاس سۋدى تەرەڭ تازالاۋدان وتكىزىپ, 360 تەكشە مەترىن تەحنيكالىق سۋ رەتىندە پايدالاناتىندارىن العا تارتادى. ا.ماندرىكين قالانىڭ شەتىندەگى سۋ قۇبىرلارى دۇرىس جۇرگىزىلمەگەن وندىرىستىك ايماققا وسىنداي كولەمدەگى سۋدى قالاي جەتكىزەتىنىن تۇسىنبەيدى.
«فيرما وندىرىستىك ايماققا جاڭا كارىز سورعىلاۋ قوندىرعىسىن جۇرگىزە مە؟ ويتكەنى ونداعى جالعىز كارىز-سورعىلاۋ قوندىرعىسىنىڭ قۋاتى وتە تومەن. مەنىڭشە, وندىرىستىك ايماققا تولىق تەكسەرىس جۇرگىزىلۋى كەرەك. سونداي-اق وسى جەردە 53 توننا تەز تۇتانعىش جانە جانبايتىن رەاگەنتتەر ساقتاۋدى جوسپارلاعانى اقىلعا قونبايتىن نارسە دەپ ەسەپتەيمىز. ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا, تابيعاتقا اسا قاۋىپتى جوبادان باس تارتۋىمىز كەرەك», دەيدى ول.
«Epsilon Group» جشس زاۋىتقا 30 تەكشە مەتر اۋىزسۋ جانە 360 تەكشە مەتر تەحنيكالىق سۋدى پايدالانادى دەپ ۋادە بەرگەنىمەن, ونسىز دا قالاعا جەتپەي جاتقان ورتالىق اۋىزسۋ قۇبىرىنان كوپ مولشەردە سۋدى الاتىنىن جوققا شىعارۋعا بولماس. وسى كەزگە دەيىن وندىرىستىك ايماقتى كاسىپكەرلەردىڭ پايدالانۋىنا بەرمەگەن «اقتوبە» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ماسەلەنى ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن اشىق تالقىلاۋى قاجەت دەپ ويلايمىز.
اقتوبە وبلىسى
