«الدياردىڭ» بالالارى قايدا بارادى؟
قوستانايدىڭ سولتۇستىك-باتىس شەتىن اينالىپ وتەتىن تەمىر جولدىڭ ارعى بەتى بۇرىن قۋ تاقىر بولىپ جاتاتىن. سوڭعى 10-15 جىلدىڭ ىشىندە بۇل ماڭدا «التىن ارمان», «بەرەكە», «سولتۇستىك-باتىس», «يۋبيلەينىي» دەپ اتالاتىن كەلبەتى كەلىسكەن شاعىن اۋداندار بوي تىكتەدى. مۇندا تۇراتىنداردىڭ دەنى – قازاقتار. جاس وتباسىلار وتە كوپ. 2015 جىلى «سولتۇستىك-باتىس» شاعىن اۋدانىندا تۇڭعىش رەت №15-ءشى قازاق مەكتەبى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ىلە وسى مەكتەپتىڭ ءبىر قاناتىنان مەملەكەت پەن جەكەمەنشىكتىڭ ارىپتەستىگى اياسىندا 100 بالاعا شاقتالعان قازاق بالاباقشاسى اشىلدى. اياداي عانا «الديار» بالاباقشاسى سودان بەرى تالاي بالاقايدىڭ بويىنا ۇلتتىق رۋحتاعى تاربيە دانەگىن ەگىپ, انا ءتىلىن ۇشتاپ, كەيىن ولاردىڭ تەك قازاق مەكتەبىن عانا تاڭداۋىنا جاعداي جاساپ كەلگەن. ەندى, مىنە, 10 جىل بويى حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ كەلگەن بالاباقشا ۇجىمى جاقىن جەردەن كوشە قوياتىن قولايلى عيمارات تاپپاي, جابىلىپ قالۋعا شاق تۇر. اتا-انالار دا ابىرجۋلى.
«بۇل جەرگە وسىمەن ءۇشىنشى بالامىز كەلىپ ءجۇر. ءوزىمىز انا ءتىلىمىزدى دۇرىس بىلمەگەندىكتەن, وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن ەڭ بولماسا بالالارىمىز ارقىلى تولتىرايىق دەگەن نيەتپەن ارنايى تازا قازاق تىلىندە وقۋ-تاربيە بەرەتىن بالاباقشانى تاڭداپ العانبىز. بۇل – وسى ماڭايدا ورنالاسقان بەس شاعىن اۋدانداعى جالعىز بالاباقشا. كوتتەدج عيماراتتارىندا وتىرعان ورىس نەمەسە ارالاس بالاباقشالار بولماسا, جاقىن ماڭدا بۇدان باسقا قازاق بالاباقشاسى جوق. تاربيەشىلەرى دە وتە بىلىكتى ماماندار. وسى بالاباقشانىڭ ارقاسىندا ءوزىمىز دە ءتىل ۇيرەنە باستادىق. قازىر ۇيدە بالالارىمىزبەن انا تىلىندە سويلەسەمىز. ءتورتىنشى قىزىمىز ءسابينانى وسى بالاباقشاعا بەرەيىك دەپ ەدىك, مۇندا 2 جاسار سابيلەرگە ارنالعان توپ بولمادى. امالدىڭ جوعىنان №61 بالاباقشاعا بەردىك. وزىمىزگە ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ۇلكەنىن دە سول بالاباقشاعا اۋىستىرعىمىز كەلگەن. بىراق ول قىزىمىز «بايان اپايمەن قالامىن» دەپ جىلاپ, اۋىسپاي قويدى. ءتىپتى, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ ءۇشىن وسى بالاباقشاعا بالاسىن جەتەكتەپ اكەلىپ جۇرگەن ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى دە بار. ءبىز بالاباقشانىڭ جابىلۋىنا قارسىمىز. ەڭ الدىمەن بالا مەن اتا-انانىڭ قۇقىعى تاپتالماۋ كەرەك. مىسالى, بۇل بالاباقشا جابىلىپ قالسا, بۇل شاعىن اۋداننان بالامدى بەرەتىن قازاق بالاباقشاسىن تابا المايمىن. بىزگە ارالاس بالاباقشا كەرەك ەمەس, تولىق قازاق تىلىندە تاربيە بەرەتىن مەكەمە كەرەك. ال ونداي بالاباقشالار وتە الىس, قالانىڭ ەكىنشى شەتىندە», دەيدى كوپبالالى انا باقىتگۇل ىدىرىسوۆا.
اتا-انالاردىڭ ءبارى بالاباقشانىڭ جابىلاتىنىن كەشە عانا ەستىگەنىن ايتادى. ء«وز باسىم كەشە ءتۇنى عانا ەستىدىم. بۇل بالاباقشا جەكەمەنشىك بولعانىمەن, 100 بالانى اتا-اناسى تەك بالانىڭ تاماعىنا عانا اقى تولەپ وتىرعانبىز. قالعانى تۇگەل تەگىن بولاتىن. ەندى وسى بالاباقشامىزدىڭ ءبىر ساتتە جوق بولىپ كەتۋى بىزگە دە, بالالارىمىزعا دا اۋىر ءتيىپ وتىر. وسى مەكتەپتىڭ ديرەكتورى «وزىمىزدە شاعىن ورتالىق بار. «ينديگو» ەلەكتروندى قىزمەتى ارقىلى 50 بالانى سول جەرگە قابىلدايمىز», دەيدى. ول كىسىدەن «ينديگوعا» تىركەلسەك, بالامىز اۆتوماتتى تۇردە ورتالىققا قابىلدانا ما؟» دەسەك, «جوق, مەن ونى بىلمەيمىن» دەپ وتىر. ياعني ەرتەڭ ءبىز «ينديگوعا» تىركەلگەننىڭ وزىندە ديرەكتور «سىزدەر ۇلگەرمەي قالدىڭىزدار» دەپ ايتۋى مۇمكىن. سوندىقتان بالالارىمىز دا, تاربيەشىلەر دە ءوز ورىندارىندا قالسىن دەگەن تالاپ قويىپ وتىرمىز», دەيدى اتا-انا نۇرجان ابدىقالىقوۆا.
قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنشە, قوستانايداعى قازاق جانە ورىس بالاباقشالارىندا 480-نەن استام بوس ورىن بار ەكەن. بىراق ولار «سولتۇستىك-باتىس» شاعىن اۋدانىنان الىس ورنالاسقان ءارى كوبى ءورىستىلدى نەمەسە ءارالاستىلدى بالاباقشالار. سوندىقتان اتا-انالاردىڭ بۇل تاربيە وشاقتارىنا بالالارىن جەتەكتەپ جۇرگىسى جوق.
«ۇندەستىك» نەگە ءۇنسىز قالدى؟
«الديار» بالاباقشاسىنىڭ قۇرىلتايشىسى «ۇندەستىك» جەكە مەكەمەسى مەكتەپ عيماراتىن 8 جىل بويى جالعا الىپ كەلگەن. №15 مەكتەپتىڭ ديرەكتورى جۇماگۇل مەيراموۆانىڭ ايتۋىنشا, بالاباقشانى جالعا الۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتتىڭ مەرزىمى اقپاننىڭ باسىندا اياقتالعان.
ء«بىز «ۇندەستىككە» ءۇش جىل بويى وسىنداي ۋاقىتتا جالعا الۋ مەرزىمى بىتەتىنىن, ودان ءارى عيماراتتى جالعا بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرمايتىنىمىزدى ايتىپ حابارلاما بەرىپ وتىردىق. ول مەندە ءبىر پاپكا بولىپ ساقتاۋلى تۇر. «ۇندەستىك» باسشىسىنىڭ جاۋابىندا ۋاقىتى كەلگەندە عيماراتتى بوساتاتىنى, باسقا جەر قاراستىرىپ جاتقانى ايتىلعان. بىراق ۋاقىتى كەلسە دە بىزگە تيەسىلى عيماراتتى بوساتپاي وتىر. بۇگىندە مەنىڭ مەكتەبىمدە 790 بالا وقيدى. مەكتەپ 400 ورىنعا ارنالعان. ياعني بالا سانى ەكى ەسە ارتىپ وتىر. جاڭاعى 400 ورىننىڭ ىشىندە بىزدە وسى بالاباقشا سەكىلدى شاعىن ورتالىق بار. ونداعى ءبىر توپ تولىق, ەكىنشىسى جارتى كۇن جۇمىس ىستەيدى. مۇنان تىس, 3 مەكتەپالدى دايارلىق سىنىبى بار. بىزگە كابينەت جەتىسپەيدى. جالپى, وسى اۋداندا ورنالاسقان جالعىز قازاق مەكتەبى بولعاندىقتان, بىزدە بالا سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. قازىر كوپ اتا-انا بالاسىن ارالاس مەكتەپكە بەرگىسى كەلمەيدى, تازا قازاق مەكتەبىندە وقىتقىسى كەلەدى. «ۇندەستىك» 960 شارشى مەتردى بوساتقاننىڭ وزىندە, بۇل ءدال بۇرىنعىداي بالاباقشا جاسىنداعى بالالارعا ارنالعان ورىن بولىپ قالادى. مەن ءوز مەكتەبىمدەگى ەكى توپتى وسى جەرگە كوشىرىپ, ونىڭ سىرتىندا قوسىمشا تاعى 50 بالا قابىلداي الامىن. ءبىز قازىردىڭ وزىندە قالالىق ءبىلىم بولىمىنە تاعى 2 شاعىن ورتالىق توبىن اشۋعا ءوتىنىش بەرىپ قويدىق. ياعني بۇل بالالاردىڭ ەشقايسىسى دالادا قالمايدى. زاڭ تۇرعىسىنان الىپ قاراساق تا, مەنىڭ وزىمە تيەسىلى عيماراتتى جالعا بەرۋگە نەمەسە بەرمەۋگە ءوز قۇقىم بار عوي. سوندىقتان بۇل جەردە بولىپ جاتقان ۇرىس-كەرىستىڭ ءبارى ورىنسىز», دەيدى ج.مەيراموۆا.
مەكتەپ باسشىسى «ۇندەستىك» اتا-انالاردى العا سالىپ قويىپ, ءوز مۇددەسىن قورعاپ وتىر» دەگەن ويدا.
ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن قالالىق ءبىلىم بولىمىنەن سۇراپ كورىپ ەدىك, قوستاناي مەكتەپتەرىنە بالا سىيماي جاتقانىن, ءبىر سىنىپتاعى بالا سانى 30-35-كە دەيىن باراتىنىن, وقۋشىلار, ونىڭ ىشىندە باستاۋىش سىنىپتار ەكى اۋىسىمدا وقۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعانىن, كەي مەكتەپتەردە ءبىرىنشى قاباتتاعى وقۋ كابينەتتەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ەكىنشى جانە ءۇشىنشى قاباتتا وقىپ جاتقانىن, مۇنىڭ قاۋىپتى ەكەنىن بىلدىك.
قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ بىزگە جولداعان جاۋاپ حاتىندا: «2020 جىلدان باستاپ قۇرىلتايشىلارعا جالداۋ مەرزىمى اياقتالاتىنى تۋرالى جازباشا تۇردە بىرنەشە رەت حابارلاما جىبەرىپ, ەرتەرەك باسقا ورىن ىزدەپ تابۋىن ەسكەرتتىك. الايدا 2019 جىلدان باستاپ «Aniretake 2010» جشس-نىڭ ءبىر عانا قۇرىلتايشىسى ءوز بالاباقشالارىن بىرتىندەپ № 18,19, 21 مەكتەپتەردەن شىعاردى. ال «ۇندەستىك», «Ofsted» سەكىلدى قۇرىلتايشىلار كۇنى بۇگىنگە دەيىن قامسىز وتىردى. بۇل از بولعانداي, ولار جالداۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالاتىنىن اتا-انالارعا سوڭعى ساتكە دەيىن حابارلاماعان» دەپ جازىلعان.
ءبىزدىڭ تۇيگەنىمىز – اتا-انالار بالالارىمىزدىڭ ەرتەڭى نە بولادى دەپ شىرىلداپ وتىر. ال ءبىلىم سالاسىنىڭ باسشىلارى بالالاردى باسقا ورىنعا ورنالاستىرۋ جانە عيماراتتى اۋىستىرۋ ماسەلەسىن رەتتەۋ – قۇرىلتايشىلاردىڭ مىندەتى. ويتكەنى بۇل – ولاردىڭ جەكە بيزنەسى. ءبىز الدىن الا ەسكەرتتىك, ەندى وزدەرىنەن كورسىن دەگەندى مەڭزەپ وتىر.
وسى ورايدا, ءبىزدى وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن ءبىلىم باسقارماسى بالاباقشالارعا بالا سىيدىرا الماي جاتقان قيىن كەزەڭدە مەملەكەت قولداۋىنا ارقا سۇيەگەن جەكەمەنشىك بالاباقشالار اشىلىپ, ولار سول كەزدە ۋشىعىپ تۇرعان ماسەلەنىڭ ءبىرجولا شەشىمىن تاۋىپ, بالاباقشاداعى ورىن تاپشىلىعىنىڭ جويىلۋىنا زور ىقپال ەتكەن ەدى. ەندى بۇل ماسەلە ءبىرجولا رەتتەلگەن بۇگىنگى تاڭدا, وتكەننىڭ ءبارىن ۇمىتىپ, ولاردى وزەكتەن تەۋىپ, وگەيسىتكەن دۇرىس پا دەگەن وي مازالايدى. ەڭ باستىسى, بىتپەس داۋدىڭ كەسىرى بەيكۇنا بالالارعا ءتيىپ جۇرمەسە يگى.
قوستاناي وبلىسى
