قوسىمشا قۇن سالىعى كوتەرىلمەيدى

ينۆەستيتسيالىق شتاب جۇمىسى كۇشەيەدى

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى نۇرلان بايبازاروۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەسەپتى كەزەڭدە ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 3,9%-دى قۇرادى. سالالار اراسىندا قۇرىلىس (+12,8%), كولىك جانە قويمالاۋ (+11,4%), اقپارات جانە بايلانىس (+10,6%), سونداي-اق وڭدەۋ ونەركاسىبى (+6,9%) ەڭ جاقسى ديناميكانى كورسەتىپ وتىر.

الدىن الا قورىتىندىلار بو­يىنشا 2023 جىلى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 3,2%-عا, 140 ملرد دوللارعا دە­يىن ءوستى. ەكسپورت شامامەن – 79 ملرد, وڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتى – 25 ملرد, يمپورت 61 ملرد دوللار­دان اس­تى. جالپى, وڭ ساۋدا بالانسى 18 ملرد دوللارعا تەڭ. قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 1 ترلن تەڭگە كىرىس تۇسكەنىن ايتىپ, جوس­پار 111,5%-عا ورىندالعانىن جەتكىزدى. رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت 521 ملرد تەڭ­گەگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 526 ملرد تەڭگەگە تولىققان. مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى 96,9%-عا ورىندالعان.

سونىمەن قاتار وتىرىستا قاڭتار ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دامۋ كورسەتكىشتەرى ەڭ تومەن ءوڭىر باسشىلارى بايانداما جاسادى. ولاردىڭ قاتارىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ, ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ باسشىسى نۇرلان نوعاەۆ جانە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ بار.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەڭ كەمى 6% دەڭگەيىندە تۇراقتى ەكونو­ميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ۇكى­مەتتىڭ وسى جىلعا جانە ورتامەرزىمدى كەزەڭگە ارنالعان باسىم مىندەتى بولىپ قالا بەرەدى.

«ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ءبىر اي مەرزىمدە بيىل 6% دەڭگەيىندە ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەپ, بەكىتۋدى تاپسىرامىن. جوسپاردا ناقتى ءارى ءتيىمدى ءىس-شارالار كورىنىس تابۋعا ءتيىس», دەگەن و.بەكتەنوۆ بيىلعى قاڭتار ايىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار نەبارى 0,6%-عا وسكەنى­نە نازار اۋداردى. مۇنداي تومەن كورسەت­كىشتەر ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ ساپاسىز جۇمىسىن كورسەتەتىنىن مەڭزەيدى.

«ينۆەستيتسيالىق شتاب جۇمىسىن كۇشەيتۋ قاجەت. وعان جەتكىلىكتى وكىلەتتىك­تەر بەرىلگەن. مينيسترلەر مەن اكىم­دەردىڭ باستى مىندەتى – ينۆەستي­تسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ءتيىمدى ءارى پارمەندى قولداۋ كورسەتۋ», دەدى.

ۇكىمەت باسشىسى ينۆەستيتسيا ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىنىڭ نەگىزگى درايۆەرى رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ايتتى. ءسويتىپ, دۇرىس ينۆەستيتسيالىق ساياسات قالىپتاستىرۋ نەگىزگى فاكتور بولىپ وتىرعانىنا دەن قويدى. ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ءبىرتۇتاس ەكوجۇيەسىن قۇرۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا ءتيىمدى قولداۋ كورسەتۋ, سونداي-اق جوبالاردى ۋاقتىلى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ ۇكىمەتتىڭ وسى باعىتتاعى ۇيلەسىمدى جۇمىسىنىڭ كورسەتكىشى بولاتىنىن اتاپ وتكەن و.بەكتەنوۆ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن نىسانالى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزىلمەيتىن بولسا, ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن نىعايتۋ بويىنشا پارمەندى جانە ىنتالاندىرۋشى KPI بەلگىلەۋدى تاپسىردى.

بۇل ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاق­سار­تۋعا جانە ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەت­كىزۋگە ىقپال ەتەدى. وسىنى ايت­قان ۇكىمەت باسشىسى, قۋاتتى ءارى باسە­كەگە قابىلەتتى بيزنەس – تابىستى ەكو­نومي­كانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتورى ەكەنىن جەتكىزدى. وسىعان قاراعاندا, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە قولداۋ – ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولادى.

بيۋدجەت شىعىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ كەرەك

جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ءونىم شىعارۋعا, سونداي-اق شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە باسىم­دىق بەرىلۋى قاجەت. قارجىلاي قولداۋ ءوندى­رىستىڭ تەحنولوگيالىق كۇردەلىلىك دەڭگەيىنە بايلانىستى كورسەتىلۋى كەرەك. ياعني ءوندىرىس نەعۇرلىم كۇردەلى, تەحنولوگيالار كەڭىنەن قولدانىلاتىن بولسا, نەسيە مولشەرلەمەسى دە سوعۇرلىم تومەن بولۋى نەمەسە كرەديت مەرزىمى ۇزارۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.

وعان قوسا, وتاندىق بيزنەسكە قار­جىلاندىرۋ قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەتتەن باسقا كوزدەر­دى پايدالانىپ, كەپىلدىك بەرۋ تەتىك­تەرىن كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. بۇل جەر­گىلىكتى كاسىپورىندارعا شەتەلدىك جەت­كىزۋ­شىلەرمەن باسەكەلەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءسويتىپ, ورتا بيزنەستى دامىتۋدى قولداۋ ءۇشىن, مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىن قايتا قاراپ, ءوندىرىستى 2-3 ەسە كەڭەيتكىسى كەلەتىن تابىستى ورتاشا كاسىپورىندارمەن كەلىسىم جاساۋدى بارىنشا جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.

«بيزنەستى تەكسەرۋگە جاريالانعان موراتوري بيىل اياقتالدى, بىراق بۇل كاسىپكەرلەرگە اكىمشىلىك جۇكتەمە تۇسىرمەۋگە ءتيىس. ادامي فاكتوردى الىپ تاستاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى تولىق كولەمدە قولدانىلۋعا ءتيىس», دەدى پرەمەر-مينيستر.

باعانىڭ ءوسۋىن تەجەۋ ۇكىمەت ءۇشىن باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدى. بيىل ينفلياتسيانى 6-8% ارالىعىندا ۇستاپ تۇرۋ مىندەتى دە تۇر. ول ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار ينفلياتسيانى باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىنىڭ ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.

«كەڭەيتىلگەن وتىرىستا مەملەكەت باسشىسى بىلتىر بيزنەسكە 600 ملرد تەڭگەگە جۋىق قوسىمشا قۇن سالىعى قايتارىلماعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار شۇعىل شىعىنداردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتكە 2024 جىلعى تولەمدەرمەن اۆانس بەرىلگەن. بۇل دۇرىس جوسپارلاماۋدىڭ سالدارىنان ورىن العان, 2023 جىلى تۇسۋگە ءتيىس بولعان كىرىستەر جوسپارى اسىرا باعالاندى. مۇنداي تاجىريبە قايتالانباۋعا ءتيىس», دەگەن پرەمەر-مينيستر قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى كوتەرىلمەيتىنىن ايتتى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ ستاۆكاسى كوتەرىلمەيدى. بيۋدجەت كىرىسىن تولىقتىرۋدىڭ باسقا جولدارىن ىزدەۋى­مىز كەرەك. ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىن دا, كىرىستەرىن دە ساپالى جوسپارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. مۇندا ەڭ الدىمەن تسيفر­لاندىرۋ ەسەبىنەن سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋدە پارمەندى شارالار قابىلداۋ ماڭىزدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ونىڭ سوزىنشە, جالپى قارجىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋ, ناتيجەسىز شىعىستار­دى جويۋ جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. «تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى – ەكونوميكانىڭ جوعارى قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بار كۇشىمىزدى سالۋىمىز كەرەك. ءاربىر مينيستر مەن ءوڭىر اكىمى العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە تىكەلەي جاۋاپتى بولادى», دەپ تۇيىندەدى ول.