سۋرەتتى تۇسىرگەن تۇرار قازانعاپوۆ
وتاسقاندارىنا وتىز جىلعا تاياپ قالعان رۋستام مەن مۋززامانىڭ وزدەرى دە كوپبالالى وتباسىنان شىققان. سوندىقتان بالا تاربيەسىندە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى اۋىر ەكەنىن ەكەۋى دە جاقسى بىلەدى. بۇگىندە تۋعان بالالارى – يۋلداش پەن شەرزود ەرجەتىپ, جەكە وتاۋ قۇرىپ, ۇلكەن ازامات بولدى. ەكى اعاسىنا ەركەلەپ وسكەن شاكيراسى دا بويجەتىپ كەلەدى.
– قىزىم شاكيرا كىشكەنتاي كەزىندە مەنىمەن وينايتىن ەشكىم جوق, ءىشىم پىستى دەگەندى ءجيى ايتاتىن. ءوزىم التى قۇرساق كوتەردىم, ءۇش نارەستەم شەتىنەپ كەتتى. قىزىمنىڭ الگى سوزدەرى كوپكە دەيىن كوڭىلدەن كەتپەي, مازالاي بەردى. اقىرى وتاعاسى ەكەۋمىز اقىلداسا كەلە, بالالار ۇيىنەن بالا اسىراپ الۋدى ۇيعاردىق. ءاۋ باستا ءبىر-ەكى بالا اسىراپ الىپ, سونىمەن شەكتەلگىمىز كەلگەن. بىراق بالالار ۇيىنە كەلىپ, كىشكەنتاي بوبەكتەردى كورىپ, تىلدەسىپ كورگەن سوڭ, جەتى بالانى بىردەي اسىراپ الدىق. كەيىن ولارعا تاعى قوسىلدى. اللاعا شۇكىر, بالالارىمنىڭ بارىنا تاۋبە دەيمىن. ەشقاشان جانىم قينالىپ, شارشاپ, رەنجىگەن ەمەسپىن, – دەيدى مۋززاما.
كوپبالالى وتباسى بۇعان دەيىن امبەباپ ساۋدا ورتالىعىن ۇستاپتى. ودان كەيىن كوتەرمە باعامەن كوكونىس, جەمىس-جيدەك ساتۋعا كوشكەن. جەمىس-جيدەكتىڭ كوبى شۋكۋروۆتار وتباسىنىڭ ءوز باقشاسىندا وسەدى. سوندىقتان بۇل ءۇيدىڭ توڭازىتقىشى دا ۇنەمى ءتۇرلى جەمىس-جيدەككە تولىپ تۇرادى. مۇنىڭ سىرتىندا, ۇلكەن ۇلدارىنىڭ ۇساق مال, ءىرى قارا وسىرەتىن جەكە فەرماسى بار.
شۋكۋروۆتار وتباسى بۇرىن 5 قاباتتى ءۇيدىڭ ەكىنشى قاباتىن تۇگەلدەي ساتىپ الىپتى. قازىر بۇكىل بالا-شاعاسىمەن سول ۇيدە تۇرىپ جاتىر. ۇيلەرى ءبىر كورگەن ادامعا كادىمگى بالالار ينتەرناتىنا ۇقسايدى. ۇزىن ءدالىز, ونىڭ ەكى جاعىندا بالالار جاتاتىن بولمەلەر ورنالاسقان. ۇزىن دالىزگە ۇلكەن بولمە جالعاسىپ جاتىر. الپىسقا جۋىق مۇشەسى بار وتباسى كەشكىلىك ءتورت كوزى تۇگەل وسى بولمەگە جينالىپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇرادى, بالالار مەكتەپتە نە ءبىلىپ, نە كورگەنىن, ءۇي تاپسىرماسىن قالاي ورىنداعانىن, وعان قاي اعاسى كومەكتەسكەنىن, جالپى ساباق ۇلگەرىمىن ايتادى. ودان كەيىن ءبارى قوسىلىپ تەلەديدار تاماشالايدى.
ال اس دايىندايتىن بولمە كىشىگىرىم قوعامدىق تاماقتانۋ ورنى ءتارىزدى. سورەدە تىزىلگەن ىدىستان كوز سۇرىنەدى, بىرنەشە قاباتتى سورەنىڭ ءبىر بولىگى ازىق-ت ۇلىككە تولىپ تۇر. بۇل ءۇي ازىق-ت ۇلىكتىڭ قاي ءتۇرى بولماسىن كوتەرمە باعامەن قاپ-قاپ قىپ الادى. ويتكەنى بالا كوپ بولعان سوڭ, ازىق-ت ۇلىك تە تەز بىتەدى. مىسالى, وسىدان ءبىر-ەكى كۇن بۇرىن عانا الىنعان 15 قاپ كارتوپ ءبىر ايعا عانا جەتەدى. بالالاردىڭ كۇندەلىكتى تاماعىن وتاناسى مەن بويجەتىپ قالعان قىزدارى دايىندايدى. تاڭنان كەشكە دەيىن ءۇي شارۋاسىنان بوسامايتىن مۋززاما اراسىندا بالالارىنىڭ ارقايسىسىمەن ءبىر اۋىق جەكە سويلەسىپ, انالىق اقىل-كەڭەسىن بەرىپ, ەركەلەتىپ قويۋعا دا ۋاقىت تابادى.
«بۇرىن ءار بالامنىڭ تۋعان كۇنىن جەكە اتاپ وتۋگە تىرىساتىنبىز. قازىر اي سايىن 7-8 تۋعان كۇننەن كەلەدى. سوندىقتان ءار ايدىڭ ءبىر كۇنىن تاڭداپ الىپ, قوسىپ تويلايمىز. ءبىر-بىرىمىزگە سىيلىق جاساپ, ءتاتتى توقاش, بالىشتەر پىسىرەمىز. مەن بالالارىمنىڭ ارقايسىسىنىڭ مىنەزىن, اسقا, كيىمگە تالعامىن جاقسى بىلەمىن. ارقايسىسىنىڭ ەرەكشەلىگى جايلى ساعاتتاپ اڭگىمەلەۋگە بولادى. مەن قاشاندا ۇيدە, وسىلاردىڭ ورتاسىندامىن. ءبارىنىڭ كوڭىلىن تاۋىپ, ەشقايسىسىن نازاردان تىس قالدىرماۋعا تىرىسامىن. سيىر, قوي, ەشكى, تاۋىق, ۇيرەك ۇستايمىز. تۋعان ەكى بالامىز – سونىڭ باسىندا. باسقالارى دا سول جاققا بارعاندى قىزىق كورەدى. ارينە, بالالار كومەكتەسپەسە, وسىنشاما شارۋانى الىپ ءجۇرۋ قيىن. مىسالى, باۋ-باقشانىڭ بابىن مەنەن جاقسى بىلەتىن ءبىر-ەكى قىزىم بار. تاماقتانىپ بولعان سوڭ, ىدىس-اياقتى دا قىزدارىمنىڭ وزدەرى جۋىپ تاستايدى. بالكىم, بىرەۋلەر بالا اسىراپ, سودان تابىس تاۋىپ وتىر دەپ ويلايتىن شىعار. مۇلدە ولاي ەمەس. بالالار وزدەرىنە تيەسىلى جاردەماقىسىن الادى. ودان وزگە مەملەكەتتەن ەشتەڭە دامەتكەن ەمەسپىز. ءوزىمىزدىڭ جەكە كوتتەدجىمىز, ۇلكەن باقشامىز, جەرىمىز بار. وسى قالاداعى ەڭ ءبىرىنشى سۋپەرماركەتتى دە ءبىز اشتىق. كەيىن ونى ساتىپ, وڭتۇستىكتەگى اعايىن-باۋىرلارىمىزدىڭ بيزنەسىنە قوماقتى قارجى قۇيدىق. قازىر اي سايىن سودان ۇلەس ءتۇسىپ وتىرادى. بىراق ءبىز بيزنەستەن ءدال وسىنداي باقىت تابا العان جوقپىز. جەتىمدەر ۇيىنە بارعاندا جاۋتاڭداپ تۇرعان جاۋدىركوزدەردى كورىپ, شىداپ تۇرا المادىم. ولاردىڭ نە كىناسى بار؟ سولاردى باۋىرىڭا باسىپ, جۇرەگىنە جىلۋ ۇيالاتقاننان ارتىق باقىت بار ما؟ سوندىقتان بۇل – ءبىزدىڭ جان قالاۋىمىز. مىسالى, بىرەۋگە اقشا بىتسە, ءۇي سالار, بيزنەس اشار, قىمبات كولىك ساتىپ الار نەمەسە ساياحاتتاپ الەمدى شارلاپ كەتەر. اركىمنىڭ وسىنداي ءوز قالاۋى, جانى راحاتتانىپ اتقاراتىن سۇيىكتى ءىسى, كاسىبى بولادى. بىزدىكى دە وسى سياقتى, مەنىڭ ءومىرىمنىڭ ءمانى مەن ءسانىن ارتتىرىپ, جانىما تىنىشتىق بەرەتىن ەڭ سۇيىكتى ءىسىم – بالا تاربيەلەپ ءوسىرىپ, سولاردىڭ ەل قاتارىنا ىلىگىپ, بىلىكتى مامان, جاقسى ازامات بولعانىن كورۋ», دەيدى كوپبالالى انا.
ەلۋ بەس بالانىڭ اكەسى رۋستام شۋكۋروۆ كوبىنە ۇلدارىمەن بىرگە ۋاقىت وتكىزۋگە تىرىسادى. سپورتقا باۋلىپ, اقىل-كەڭەسىن ايتادى, ومىرلىك تاجىريبەسىمەن بولىسەدى. شارۋانىڭ قىبىن, ءىستىڭ كوزىن كورسەتىپ, ەڭبەككە ۇيرەتەدى. ءار بالاسىنىڭ ءوزى ارمانداپ جۇرگەن بولاشاق ماماندىعىنا دەيىن تالقىلاپ, ءوز ويىن ايتادى.
«بالا كەزىمىزدە كەيدە ءوزىمىزدىڭ تۋعان باۋىرلارىمىزبەن كەلىسە الماي, تاجىكەلەسىپ قالۋشى ەدىك قوي. مۇنداي جاعداي ءبىزدىڭ ۇيدە دە بولىپ قالادى. سول كەزدە بالاعا دۇرىس اقىل بەرىپ, تاتۋلاستىرىپ, بۇل سەنىڭ باۋىرىڭ بولادى, وعان سەنەن جاقىن ەشكىم جوق دەپ تۇسىندىرە ءبىلۋ كەرەك. بۇل دا مەنىڭ مىندەتىمە كىرەدى. بالالار كوبىنە ارمانشىل, قيالعا ەرىك بەرەدى. مەن ولارعا الدىمەن وزدەرىڭدى اسىرايتىن كاسىپتى يگەرىڭدەر دەيمىن. بيىل 8 بالام توعىزىنشى سىنىپتى بىتىرگەن سوڭ كوللەدجگە بارادى. ءبىر بالام پسيحولوگ ماماندىعىن تاڭدادىم دەيدى. مەن وعان الدىمەن سۇرانىسقا يە, وزىڭە دە, وزگەگە دە كەرەك ماماندىقتى يگەر دەپ اقىل بەرىپ ەدىم, ويلانىپ قالدى», دەيدى رۋستام.
كوپبالالى شاڭىراقتا تۇرىپ جاتقان ۋكراين, نەمىس, پولياك, سىعان, بەلورۋس, كورەي, ازەربايجان, تاتار, تاجىك ۇلتىنىڭ وكىلدەرىمەن قاتار, دانيل ەسىمدى قازاقتىڭ قاراكوز بالاسى دا اكە مەيىرىمى, انا شۋاعى دەگەننىڭ نە ەكەنىن العاش وسى وتباسىنا كەلگەن سوڭ عانا سەزىنگەن.
«مەن بالالار ۇيىندە ەكىنشى سىنىپتا جۇرگەندە تاربيەشىلەرىم: «سەنى اتا-اناڭ الىپ كەتۋگە كەلدى», دەدى. مەن ءوز اتا-انام كەلگەن ەكەن دەپ ويلاپ قالدىم. بىراق ەسىك الدىنا شىققانىمدا مەنى بوتەن كىسىلەر كۇتىپ الدى. ول كىسىلەر مەنى وسى ۇيگە الىپ كەلدى. قازىر ەكەۋى دە تۋعان اتا-انامداي بولىپ كەتتى. ءوز انام دا مۇنداي جاقسىلىق جاساعان ەمەس. اتا-انامىز بىزگە جاقسى بولىڭدار, ءبىر-بىرىڭمەن تاتۋ بولىڭدار دەپ وتىرادى. ءوزىمىز دە ءبىر-بىرىمىزگە باۋىر باسىپ كەتتىك. كەيدە ءبىر-ءبىرىمىزدى ءبىر كۇن كورمەي قالساق, ساعىنىپ قالامىز. اتا-انامىزدىڭ ءبىز ءۇشىن وسىنشاما ەڭبەك ەتىپ جاتقانىن ءبىز دە جاقسى تۇسىنەمىز. ايتقىزباي-اق كومەكتەسۋگە تىرىسامىز. كوتتەدجىمىز بار, سول جەرگە بارىپ كومەكتەسەمىز. مەنىڭ تۋعان باۋىرىم دا بىزبەن بىرگە تۇرىپ جاتىر. ەكەۋىمىز كۇرەسكە بارىپ ءجۇرمىز. كۇن ۇزاق اكەمىزدىڭ قولى تيمەيدى, جۇمىسى كوپ. سوندىقتان ۇلكەن اعامىزدىڭ ايتۋىمەن, ءبارىمىز جابىلىپ قولىمىزدان كەلەتىن شارۋانى تىندىرىپ تاستايمىز. مۇندايدا اكەمىز دە قولعاناتتارىم مەنىڭ دەپ ماڭدايىمىزدان يىسكەپ, قۋانىپ قالادى», دەيدى دانيل.
13 جاستاعى ءدانيلدىڭ ەندىگى ماقساتى – توعىزىنشى سىنىپتى تامامداعان سوڭ كوللەدجگە وقۋعا ءتۇسىپ, دانەكەرلەۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋ. ال كوپبالالى اتا-انا بالالارىنىڭ ەشقايسىسىن الالامايدى. ءبارىن ءوز بالالارىنداي كورىپ, قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتپاي ماپەلەپ باعىپ-قاعىپ وتىر.
«بالا تاربيەسىندە ەرتەدەن قالىپتاسقان ءداستۇرىمىز بار عوي. سونى عانا ۇستانامىز. اتا-انانى سىيلاۋ, ۇلكەنگە قۇرمەت كورسەتىپ, كىشىگە ىزەت ءبىلدىرۋ, قامىققانعا قامقور, جابىققانعا جاناشىر بولۋ. ءبىرىنشى كەزەكتە وسى قۇندىلىقتاردى سانالارىنا سىڭىرۋگە تىرىسامىز», دەيدى كوپبالالى اكە رۋستام شۋكۋروۆ.
قوستاناي وبلىسى,
ليساكوۆ قالاسى
