ء«بىز ارا شارۋاشىلىعىنىڭ وكىلدەرى الەۋمەتتىك جەلىدە ءوزىمىزدىڭ توپتارىمىز بار. سول جەردە باعانى ءبىلىپ وتىرامىز. ماسەلەن, رەسەيدە تازا بال 5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بارادى. ال نەگە وندا بىزگە وتە ارزان باعادا كەلىپ جاتىر؟ ويتكەنى ول – تازا بال ەمەس. ەلىمىزگە كىرىپ جاتقانى جۇگەرى سىرنەسى – ورىسشا ايتقاندا, پاتوكا. مەن جاي ساتىپ الۋشى رەتىندە حابارلاسىپ كوردىم. ولار ارزان باعادا ساۋداسىن كەلىستىرىپ بەرۋگە ۋادە بەردى. ەندى وسى جاساندى بالدى رەسەيلىك پىسىقايلار ەلىمىزدەگى ءىرى-ءىرى ساۋدا ورىندارىنىڭ سورەلەرىنە قويماقشى. سول باعىتتا قىزۋ جۇمىس ىستەپ جاتىر. مەن بۇل ماسەلەمەن «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا حابارلاستىم. ول جاقتاعىلار قازاقستاننان دا سىرنەلەردىڭ رەسەيگە جىبەرىلىپ جاتقانىن ايتتى. بىراق مەنى كۇيىندىرەتىنى, رەسەيدەن كەلەتىن سىرنە بال دەگەن اتاۋمەن بىزگە ەنىپ جاتىر. جۇرت رەسەيدىڭ تازا بالىن جەيمىز دەپ جاساندى اسەلگە ۇرىنىپ قالىپ وتىر. مەن دە سول جاقتىڭ ءونىمىن ارزان كوتەرمە باعادا ساتىپ الىپ, وزىمىزدە ساۋدانى قىزدىرا بەرسەم دە بولار ەدى. بىراق ولاي جاساي بەرەتىن بولساق, جەرگىلىكتى ارا شارۋاشىلىعى ولەدى, ءبىرجولاتا قۇردىمعا كەتەدى», دەدى ب.مەلدەشەۆ.
سالا وكىلىنىڭ حابارلاۋىنشا, كەزىندە ومارتاشىلىقپەن وڭتۇستىك ايماقتا نەگىزىنەن ورىس ۇلتىنىڭ ازاماتتارى اينالىسقان. كەڭەس وداعى تاراعان سوڭ كوپشىلىگى كوشىپ كەتىپ قالدى, ال وسىندا قالىپ, ۇيرەنگەن كاسىپتى جالعاستىرىپ جاتقاندارىنىڭ كوپشىلىگى قازىر قارتايعان. ەندىگى ماسەلە, قازاقتار ارا شارۋاشىلىعىن تەز مەڭگەرىپ قالماسا, جاساندى بالعا توسقاۋىل قويىلىپ, شىنايى بال وندىرەتىن وڭتۇستىكتىڭ ومارتاشىلىعى قولداۋ كورمەسە, بۇل سالانى ءبىرجولاتا كۇيرەتىپ الاتىن ءتۇرىمىز بار. ءسويتىپ, تازا اسەلدىڭ نە ەكەنىن ۇمىتىپ, سىرنە جەگەنگە ريزا بولىپ جۇرەتىن جاعدايعا جەتۋىمىز مۇمكىن.
ونسىز دا بال اراسىن ساتۋ جاعىنان وزبەكستانمەن باسەكەلەسە الماي جاتقاندا, مىنا جاعدايدىڭ ورىن الۋى وڭتۇستىكتىڭ ومارتاشىلارى ءۇشىن «جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق» بولدى. ماماننىڭ بايانداۋىنشا, رەسەيدەن وسى كۇندە 8 مىڭ توننا سىرنە قازاقستانعا كىرگىزىلىپتى. بۇل – ماسقارا كولەم. سالىستىرمالى تۇردە الساق, ءبىر جۇك پويىزىنىڭ ۆاگونىنا 60 توننا ءونىم سىيادى. ال تازا بال بولىپ كەلگەنى – بار-جوعى 227 توننا عانا.
ء«بىز شەگىرتكەگە قارسى جەردى حيميالىق وڭدەۋدەن دە قاتتى تاياق جەپ جاتىرمىز. بىرىنشىدەن, بال ارالار دارىدەن قىرىلىپ قالۋ ۇستىندە, ەكىنشىدەن, بالدان كوپ مولشەردە انتيبيوتيك شىعىپ جاتقان جايى بار. ۇكىمەت بۇرىنعىعا قاراعاندا شەگىرتكەگە قارسى كۇرەس شاراسىنا قوسىمشا تاعى دا قاراجاتتى كوبەيتىپتى. بۇل دا ومارتاشىلاردىڭ جانايقايىن ەسەلەپ وتىر. وسى رەتتە بىزگە بالدى جاساندىلىقتان اجىراتىپ بەرەتىن زاماناۋي زەرتحانا قاجەت. قىتاي جاعى بىزگە ونىمدەرىڭدى اكەلىڭدەر دەيدى. بىراق وعان ناقتى كەپىلدىك بولماعان سوڭ, تاۋەكەلگە بارعىمىز كەلمەيدى. قىرعىزستاننىڭ ءبىر تانىس ازاماتى كەزىندە ءبىر فۋرا بال اپارعان. قىتايلىقتار قىزىعىپ تاعى اكەل دەگەن سوڭ, قارىزدانىپ-قاۋعالانىپ, تاعى دا ەكى كولىكتى تولتىرىپ شەكارا اسىرعان. الايدا ول جاقتاعىلار بالىنىڭ قۇرامىنان انتيبيوتيكتى انىقتاپ, ءوزىنىڭ ءونىمىن ءوز اقشاسىنا ورتەتىپتى. سول جاعداي بىزگە ۇلكەن ساباق بولدى. سوندىقتان جەرگىلىكتى ومارتاشىلارعا كەرەگى – زاماناۋي زەرتحانا جانە ول جەكە ءبىر ۇيىمعا قاراسا, سونىمەن بىرگە ەرتەڭ شارۋا ءونىمىن شەتەلگە ساتىپ, الدا-جالدا ءونىم ساپاسىنان كىنارات انىقتالىپ جاتسا, شارۋانى ارالاستىرماي, سول زەرتحانا ۇيىمى ماسەلەنى ءوزى بارىپ شەشسە دۇرىس بولار ەدى. ورتالىق ازيانىڭ ەشبىر ەلى بۇل تەحنولوگياعا قول جەتكىزە الماي وتىر. مۇنداي زەرتحانانى ۋكراينا ەلى ورناتىپتى. ومارتاشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاي بىلگەندىكتەن قازىر بۇل ەلدىڭ بال ونىمدەرى بويىنشا ەكسپورت كولەمى دۇنيە جۇزىندە بەسىنشى ورىنعا شىعىپ كەتتى. بىراق بۇل زەرتحانا جابدىعى ارزان تۇرمايدى. ەسكىسىنىڭ ءوزى 60 مىڭ اعىلشىن فۋنت ستەرلينگىن قۇرايدى. سوندىقتان ومارتاشىلاردىڭ ونى ساتىپ الۋعا شامالارى كەلمەي وتىر. بۇل ماسەلە بويىنشا تاعى دا «اتامەكەنگە» ءوتىنىش جاسادىق. ولار سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنتكە اپەرەيىك دەيدى. ءبىزدىڭ ويىمىز باسقا. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, زەرتحانا جەكەمەنشىك ۇيىمنىڭ قاراماعىندا بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى سەس ماماندارى ءار ومارتاشىعا بارىپ, بالدان سىناما الىپ وتىرا المايدى عوي. دەگەنمەن جەرگىلىكتى ارا شارۋاشىلىعىنىڭ وكىلدەرى مۇلكىمىزدى كەپىلدىككە قويساق تا وسى زەرتحانانى ساتىپ الۋعا دايىنبىز دەپ وتىر», دەيدى فيليال ديرەكتورى.
وسى زەرتحانانىڭ جوقتىعى سالدارىنان دا ەلىمىزگە رەسەيدىڭ جاساندى بالى اعىلىپ كەلىپ جاتىر. ولار سىرنەگە ءتۇرلى بالدىڭ ءدامىن بەرەتىن تاعامدىق قوسپالار قوسىپ, جاپسىرماسىنا تابيعي تازا بال دەگەن تاڭبا بەلگىسىن جاپسىرىپ, بەرى قاراي جىبەرەدى ەكەن. وسىلايشا, باعانى جەرگە قاتتى ۇرىپ تاستادى, سونىڭ كەسىرىنەن جەرگىلىكتى ومارتاشىلار باسەكەگە شىداي الماي قاتتى زيان شەگۋ ۇستىندە.
سالا وكىلى تاعى ءبىر قىزىقتى جايتتىڭ بەتىن اشتى. جاساندى بالدىڭ ەلىمىزدە ساتىلۋىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان رەسەيلىك «وپيۆيتو» دەيتىن كومپانيا الىستاعى يەمەن ەلىنە دە ەندى قازاقستاننىڭ ساۋدا بەلگىسىن قويىپ سىرنەنى ساتۋدى باستاپتى. بۇل كومپانيا قازاقستاننىڭ ءاربىر وڭىرىنەن ءبىر-ءبىر فيليالىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«قارنىمنىڭ اشقانىنا ەمەس, قادىرىمنىڭ قاشقانىنا جىلايمىن» دەگەن ەكەن باياعىدا بىرەۋ. سول ايتپاقشى, ەلىمىزدىڭ ومارتاشىلارى ءوز ارالارىن رەسەيگە دە, وزبەكستانعا دا وتكىزە المايدى. ءارتۇرلى جەلەۋ-سىلتاۋمەن كەدەرگىلەر قويىپ تاستاعان. الايدا كەرىسىنشە بىزگە ءوزىنىڭ بال اراسىن دا, جاساندى اسەلىن دە توپىرلاتىپ توعىتىپ, ارمانسىز ساۋدالاپ جاتىر. ءىشىڭ قالاي اشىماس؟ سوندىقتان ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز – شەتەلدەن جاساندى بالدىڭ كەلۋىنە جاپپاي توسقاۋىل قويۋ كەرەك», دەدى ب.مەلدەشەۆ.
مامان بۇل پروبلەما ابدەن شەگىنە جەتكەنىن مالىمدەدى. ءتىپتى تاياۋ كۇندەردە شىمكەنتتە وسى جاعدايعا بايلانىستى كىشىگىرىم پەتيتسيا ۇيىمداستىرىلاتىنىن جەتكىزدى. ومارتاشىلار قاۋىمداستىعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا دا اشىق حات جولداۋدى ۇيعارىپ وتىر. الايدا وعان دەيىن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر مەن قۇزىرلى ورگانداردىڭ الدىنان ءبىر وتكەندى ءجون ساناپتى. جاعداي شەشىمىن تاپپاي جاتسا, ناۋرىزدا ماسەلەگە نازار اۋدارتۋعا اشىق كىرىسەتىندەرىن باياندادى.
پرەزيدەنت ءوزىنىڭ بىلتىرعى جولداۋىندا ىشكى نارىقتى قورعايتىن كەزدىڭ كەلگەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تاپسىرماسى ورىندالىپ, ومارتاشىلاردىڭ جانايقايى ەسكەرۋسىز قالماسا ەكەن دەپ تىلەيمىز. «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە ىشكى نارىقتى قورعاماي وتاندىق ونەركاسىپتى دامىتۋ مۇمكىن ەمەستىگى جونىندە بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت ماسەلە كوتەرىلگەن ەدى. ماسەلەن, جەرگىلىكتى جىلىجاي شارۋاشىلىعىنىڭ وكىلدەرى سان مارتە كورشى وزبەكستان, تۇرىكمەنستاننان ارزان باعالى تاۋارلار بازارلاردى باسىپ قالاتىنىن ايتىپ دابىل قاققان بولاتىن. سونىمەن بىرگە «بال تەكستيل» فابريكاسىنىڭ ديرەكتورى تالعات ىسقاقوۆ تا ەلىمىزدە ءونىم وندىرۋدەن ساۋدا جاساۋ الدەقايدا وڭاي, سەبەبى شەكارامىز اشىق-شاشىق دەپ پروبلەمانى توتەسىنەن قويعان-دى. ەندى بۇگىن ولارعا ومارتاشىلار قوسىلىپ وتىر. سوعان قاراعاندا ەلىمىزدە وتاندىق ءونىمدى قورعاۋعا كوڭىل بولىنبەي جاتىر ما دەگەن شىنىمەن دە كۇدىكتى وي تۋادى ەكەن. كەشە عانا ۇكىمەت جاڭاردى. ەندى بۇل ماسەلە قولعا الىنار دەگەن ۇمىتتەمىز.
شىمكەنت
