تاۋەكەلشىل كومپانياعا سەنەمىز بە؟

كومپانيا احۋالى

قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, بۇل IPO-نى «حا­لىق­تىق IPO» دەپ ايتۋعا كەلمەيدى.

«حالىقتىق ەلەمەنتتەر جوق دەۋگە بولادى, ءوتىنىم جيناۋدى بەس جىل بۇرىنعى («قازاتومپروم») ءوتىنىم جيناۋمەن سالىس­تىرا المايسىز, وتە تەز. كومپانيا نارىق نەگىزىندە باعالانعان جانە قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ەشقانداي ديسكونت قاراستىرىلماعان. جەكە ينۆەس­تورلار وتىنىمدەرىنىڭ باسىمدىعى تۋرا­لى ەشتەڭە ايتىلمادى. كومپانيانى ساتۋ جانە باسقارۋ تەك ءبىر تۇلعا ارقىلى جۇزەگە اسىپ جاتىر, ول – پيتەر فوستەر. نەگىزى ساتىلىممەن اكتسيونەر اينالىسۋى كەرەك. «Air Astana»-دا ءتىپتى ۆيتسەلەردىڭ ءوزى كومپانيا باسقارماسىنا كىرمەيدى. بىراق ورنالاستىرۋعا قاتىسۋشىلار ءبارى دە قالىپتى دەپ سانايدى جانە قوسارلانعان ليستينگتى ەسكەرە وتىرىپ, سولاي بولۋعا ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. ءسىرا, «سامۇرىق» پەن BAE ينستيتۋتسيونالمەن باس قاتىرىپ جاتقان سياقتى, ال ريتەيلدى بريتانيالىقتارعا جۇكتەپ قويعان», دەيدى ساراپشى.

«Road-show»-داعى تانىستىرىلىمدا كومپانيا تاۋەكەلدەرى تۋرالى مۇلدە ايتىل­ماعان.

«تەك سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ كەزىندە بەنزين جانە ينفراقۇرىلىمعا قاتىستى پروبلەمالار ءسوز بولدى. بىراق كومپانيادا تاۋەكەلدەر راسىمەن بار. مىسالى, استانا اۋەجايى ناۋرىزدان جەلتوقسانعا دەيىن جولاقتارعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى جانە تۇنگى رەيستەردى قابىلداي المايدى, اتتاندىرا المايدى. وتىن بار, بىراق ول – يمپورتتىق وتىن جانە بۇل دا كومپانيانىڭ اسا نازىك تۇيتكىلى. ۆيزاسىز ەلدەر ءۇشىن حابقا اينالۋ يدەياسى وتە قىزىق, الايدا الىس ازياعا جانە امەريكاعا ءبىز ءازىر ۇشا المايمىز. قىتاي مەن تايلاندقا ۇشۋعا ارنالعان كۆوتا تولىق يگەرىلمەدى. ەلۋ شاقتى ۇشاقتىڭ تەك سەگىزى كومپانياعا تيەسىلى, قالعانى – وپەراتسيالىق ليزينگتە. پيتەر فوستەردىڭ جىل سوڭىنا دەيىن قىزمەتىنەن كەتۋى تۋرالى قاۋەسەت شىندىققا اينالار بولسا, بۇل كومپانيا قىزمەتىندە قوسىمشا پروبلەما تۋىنداتۋى مۇمكىن. الايدا ونىڭ كەتۋى ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا كورپوراتيۆتى باسقارۋدى جاقسارتادى», دەپ پىكىرىن بىلدىرەدى تاۋەلسىز ساراپشى.

«حالىق-Life» ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ازامات جولداسبەكوۆ كومپانيانىڭ ءوسۋى ءۇشىن قاجەتتى رەسۋرستاردى تالدايدى.

ء«وسۋ ءۇشىن كەرەك رەسۋرستار – ۇشاق, ادام, وتىن جانە سۇرانىس. كومپانيا ۇشاقتاردى ساتىپ الۋسىز, وپەراتسيالىق ليزينگپەن يەمدەنىپ جاتىر. بۇل دا – بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ ءبىر جولى. بىراق كومپانيا كەستە بويىنشا ليزينگتىك تولەم جاساي الماسا, وندا ۇشاقتاردان ايىرىلادى. ەكىنشى جاعىنان, ۇشاقتاردىڭ ليزينگتە بولۋىن ۇشاقتارعا ۋاقتىلى جانە ساپالى قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەپىلى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى: بۇل ۇشاقتاردى ءوز مەنشىگى رەتىندە قورعايتىن ليزينگتىك كومپانيالار سولاي تالاپ ەتەدى. ادامدارعا قاتىستى كومپانيادا ءبارى رەتىمەن قا­لىپتاسىپ كەلە جاتىر, وزدەرىنىڭ وقۋ ورتالىعى جانە قىمبات تۇراتىن ۇشۋ سيمۋلياتورى بار. وتىن ماسەلەسى بويىنشا 50/50. مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنداعى ءوندىرىس قۋاتىنىڭ ازدىعىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى وتىن تاپشىلىعى بايقالادى. كومپانيا تۋىنداعان تاۋەكەلدەردى ساق­تاندىرا وتىرىپ, جەتپەگەن وتىندى شەتەلدەن ساتىپ الادى. «وتاندىق ءموز-دەر كومپانيانىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرا الا ما؟» دەگەن ماسەلە – ۇلكەن سۇراق. دەمەك وتىندى ءالى دە كوپتەپ يمپورتتاي ءتۇسۋ كەرەك. وتىن باعاسىنىڭ تونناسىنا بىرنەشە جۇزدەگەن دوللارعا قىمباتتاۋى ءوز كەزەگىندە با­عا­لىق, ۆاليۋتالىق جانە وپەراتسيالىق (جەتكىزۋشىنىڭ تاۋەكەلى) تاۋەكەلدەردى تۋدىرادى. سۇرانىس ماسەلەسى بويىنشا ءبارى دۇرىس سياقتى. قازاقستانعا ۆيزاسىز كەلە الاتىن ەلدەر ءتىزىمىنىڭ كەڭەيۋى ەسەبىنەن, كورشىلەس ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ەلدەرىندەگى كومپانيا ەكسپانسياسىنىڭ ەسەبىنەن, قازاقستانداعى ترانزيتتىك الەۋەتتىڭ ارتۋى ەسەبىنەن ىشكى جانە سىرتقى جولاۋشىلار اعىنى وسەدى دەپ كۇ­تىلەدى», دەپ ساراپتايدى ازامات جولداسبەكوۆ.

اكتسيا قانشا ۋاقىتتا ءوسىم بەرەدى؟

ساراپشى ايبار ولجاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بروكەرلەر ۇلتتىق اۋە كومپانياسىنىڭ اكتسياسىنا دەگەن سۇرانىس ۇسىنىستان كەمىندە 3–4 ەسە جوعارى بولادى دەگەن پىكىردە.

«2023 جىلدىڭ 9 ايىندا «Air Astana»-نىڭ جالپى ءتۇسىمى – 900 ميلليون دوللار (405 ملرد تەڭگە), ال تازا تابىسى 72,4 ميلليون دوللار (32,6 ملرد تەڭگە) بولدى. كومپانيادا 92 مارشرۋتقا جۇمىس ىستەيتىن 50 ۇشاق بار. ولاردىڭ ورتا جاسى – 5 جىل, ياعني بارلىعى دەرلىك جاڭا ۇشاقتار. جالپى, كومپانيا قازىرگى جاعدايىندا تۇگەلىمەن 1,2 ميلليارد دوللارعا باعالانادى. كومپانيا ۇلەسىنىڭ 25 پايىزى نارىقتا ساتىلماق. سول ارقىلى «Air Astana» اكتسيونەرلەرى 120 ميلليون دوللار تارتامىز دەپ جوسپارلاپ وتىر. قازىر اۋە كومپانياسىنىڭ 51 پايى­زى – قازاقستان ۇكىمەتىنە («سامۇرىق-قازىنا» قورى ارقىلى), 49 پايىزى بريتانيانىڭ «BAE Systems» اسكەري كورپوراتسياسىنا تيەسىلى. «BAE» وزىنەن ءبىرشاما اكتسيا بولمەك. قازاقستان اۋە كومپانياسىن ءوزىنىڭ باقىلاۋىندا قالدىراتىنى انىق. IPO-دان كەيىن دە «Air Astana»-نىڭ ەڭ ءىرى اكتسيونەرى مەملەكەت بولادى», دەيدى ساراپشى.

ونىڭ سوزىنشە, وتىنىمدەر كىتابىندا سۇرانىس وتە كوپ بولسا, اكتسيالاردىڭ ال­عاشقى باعاسى دا قىمباتتاۋ بولۋى مۇم­كىن.

«Air Astana» كەم دەگەندە جارتى جىلدا 20 پايىز ءوسىم بەرە الاتىن سياقتى. حا­لىقتىق IPO-نىڭ مينۋسقا كەتكەن جەرى جوق. 2022 جىلى IPO-عا شىق­قان «قازمۇنايگاز» اكتسيالارى – 38 پا­يىزعا, 2018 جىلى بيرجاعا كەلگەن «قاز­­اتوم­پروم» – 363 پايىزعا, 2014 جىلدان بەرى «KEGOC» – 193 پايىزعا, 2012 جىلى ساتىل­عان «قازترانسويل» اكتسيالارى 12 پايىزعا قىمباتتادى», دەپ مىسال كەل­تىرەدى.

LSE جانە AIX-تەگى ساتىلىم

اۋە كومپانياسىنىڭ IPO-عا شىعارىپ جاتقان قاراپايىم اكتسيالارىنىڭ باعا دياپازونى – 2,13–2,75 دوللار (961–1241 تەڭگە) ارالىعىندا بولسا, جاھاندىق دەپوزيتارلىق قولحات (جدق) ءۇشىن 8,50–11 دوللار ارالىعىندا بەكىتىلگەن.

«Air Astana» كومپانياسى «ستاندارت» سەگمەنتىندەگى FCA باعالى قاعازدارىنىڭ رەسمي تىزىمىنە جدق-نى ەنگىزۋگە جانە ولاردى LSE (لوندون قور بيرجاسى) نەگىزگى الاڭىندا رەسمي ساۋدا-ساتتىققا جىبەرۋگە, اكتسيالار مەن جدق-نى AIX رەسمي تىزىمىنە جانە AIX-تەگى ساۋدا-ساتتىققا جىبەرۋگە ءوتىنىم بەرۋگە نيەتتى. سونداي-اق كومپانيا KASE «نەگىزگى» الاڭىنىڭ «اكتسيالار» سەكتورىنىڭ «پرەميۋم» ساناتىنا اكتسيالاردى جىبەرۋگە جانە KASE-دە ساۋدا-ساتتىققا ءوتىنىم بەردى. ۇسىنىس ناتيجەسىندە ەركىن اينالىستاعى كومپانيانىڭ باعالى قاعازدارىنىڭ سانى «Air Astana» ورنا­لاس­تىرىلعان اكتسيالاردىڭ جالپى سانى­نىڭ كەمىندە 25 پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس.

اۋە كومپانياسىنىڭ باعالى قاعاز­دا­رىن جەرگىلىكتى نارىقتا ينستيتۋ­تسيو­نالدىق جانە بولشەك ينۆەستورلار ساتىپ الا الادى: AIX-تە – جدق مەن اكتسيالار ساتىلسا, KASE-دە تەك اكتسيالار ساتىلىمعا شىعارىلادى. LSE-دە ساۋدا-ساتتىق – 14 اقپاندا, KASE پەن AIX-تە 15 اقپاندا باستالادى. قازىرگى تاڭدا «Halyk Finance», «Freedom Broker» جانە «BCC Invest» كومپانيالارى «Air Astana»-نىڭ ءادىل قۇنىن 946 ملن مەن 1,26 ملرد دوللار ارالىعىندا باعالاپ وتىر.

قۇندى قاعازدىڭ جۇزەگە اسۋى

قۇندى قاعازداردى باستاپقى جاريا ورنالاستىرۋ كەزىندە كومپانيا 141 ملن قاراپايىم اكتسيا ۇسىنباق. قازاقستان قور بيرجاسى تاراتقان اقپاراتقا سايكەس قاراپايىم اكتسيالاردىڭ جاريا ورنالاسۋى KASE-دە «پرەميۋم» ساناتىندا, AIRA ساۋدا كودىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. وتىنىمدەر 30 قاڭتار مەن 7 اقپان ارالىعىندا قابىلدانادى. ولار ۇسىناتىن قاعاز كولەمى 120 ملن دوللاردى قۇرايدى دەپ كۇتىلەدى. «Air Astana» IPO كەزىندە 300 ملن دوللار تارتادى دەپ بولجانادى. اكتسيالاردىڭ تۇپكىلىكتى باعاسى وتىنىمدەر كىتاپشاسىن قالىپتاستىرۋدى اياقتاعاننان كەيىن انىقتالادى, بۇل شامامەن – 2024 جىل­دىڭ 9 اقپانى.

كومپانيا اكتسيالارىن ساتىپ الۋ كۇر­دەلى ەمەس. ول ءۇشىن «بانك تسەنتر­كرەديت», «Jusan Bank», «Halyk Bank» نەمەسە «Freedom Bank» قوسىمشالارىن جۇكتەپ الۋ جەتكىلىكتى. ءموبيلدى قوسىمشالاردىڭ ينۆەستيتسيا دەگەن بولىمىنە ءوتىپ, سول جەردەن ونلاين بروكەرلىك شوت اشىپ, IPO-عا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرەسىز. AIX بيرجاسىنىڭ «Tabys» قوسىمشاسى دا وتە قولايلى. IPO-عا كەز كەلگەن ينۆەستور (رەزيدەنتتەر مەن بەيرەزيدەنتتەر جەكە تۇلعا رەتىندە دە, زاڭدى تۇلعا رەتىندە دە) قاتىسا الادى.

«Air Astana» كومپانيالار توبىنىڭ باسشىسى پيتەر فوستەردىڭ ايتۋىنشا, IPO ارقىلى تارتىلعان قاراجات ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە اۆياتسيالىق پاركتى جاڭارتۋعا جۇمسالماق.

«ەكىنشىدەن, قالعان بولىگى قوسالقى بول­شەكتەردى ساتىپ الۋعا جۇمسالادى. ۇشىن­شىدەن, قاراجاتتى ءىرى قىزمەت كور­­سە­تۋ جەلىلەرىن كەڭەيتۋگە جانە استانا مەن الماتىدا كۇردەلى جوندەۋ جۇر­گى­زۋ­گە باعىتتايمىز. سونداي-اق ءبىز تاعى ءبىر اۆياسيمۋلياتوردى ساتىپ الا وتىرىپ, استانادا وقۋ ورتالىعىمىزدى كە­ڭەيتۋمەن جۇمىس ىستەيمىز. بەسىنشىدەن, جەر­ۇستى قىزمەتتەرىن پايدالانۋعا ينۆەس­تي­تسيا سالۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى», دەيدى.