سالتاناتتى شارادا ۇلتتىق زياتكەرلىك مەنشىك ينستيتۋتىنىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى «اداي جىلقىسى» برەندىن پايدالانۋدىڭ ايرىقشا قۇقىعىن راستايتىن كۋالىكتى «اسىل تۇقىمدى «اداي» جىلقىسى» زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر بىرلەستىگىنە تابىستادى.
ەندى «اداي» تۇقىمدى قازاق جىلقىسىنىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرى زاڭدى تۇردە بەكىتىلدى. ساراپشىلار زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانىپ, جىلقىلاردىڭ گەنەتيكالىق قۇرىلىمىن انىقتاۋ ءۇشىن عىلىمي سىناقتان وتكىزدى.
ۇلتتىق زياتكەرلىك مەنشىك ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايدىن ارتىقوۆا زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقتىڭ اداي جىلقىسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەندى زاڭدى تۇردە قورعالعانىن ايتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە جىلقى وسىرۋشىلەرگە قازاقتىڭ «اداي» جىلقىسىنىڭ تۇقىمىن ساقتاۋ, ءوسىرۋ جانە ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ءتيىمدى بولماق. سونىمەن قاتار ۇلتتىق ويىنداردى, سونىڭ ىشىندە كوكپار مەن بايگەنى ناسيحاتتاۋعا ىقپال ەتەدى.
- «قازپاتەنت» گەوگرافيالىق ەرەكشەلىگىنە قاراي الماتى اپورتىنان كەيىن, «اداي» جىلقىسىنىڭ تۇقىمىن پاتەنتتەدى. تۇقىمنىڭ جاڭاشىلدىعى, ەرەكشەلىگى مەن بىرتەكىتىلىگى عىلىمي, پاتەنتتىك كريتەريلەرگە سايكەستىگى ۇلتتىق برەندكە اينالۋىنا مۇمكىندىك بەردى. ايرىقشا قۇقىقتاردان باسقا, پاتەنت يەسىنە 30 جىلدىق قاۋىپسىزدىك مەرزىمى بەرىلەدى. پاتەنتتەر تەك «اداي» تۇقىمىنا عانا ەمەس, ونىڭ 2 تيپىمەن مەن 3 جەلىسىنە دە بەرىلدى, - دەدى ايدىن ارتىقوۆا.
ايتا كەتەيىك, 2022 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا «اداي» جىلقىسىن دەربەس تۇقىم رەتىندە عىلىمي تانۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
ماڭعىستاۋ وبلىسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەرىكباي تولەتوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنە «اداي» تۇقىمدى قازاق جىلقىسىنىڭ مارتەبەسىن نىعايتۋعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
- ماماندار اداي تۇقىمدى قازاق جىلقىسىن ۇلتتىق برەند رەتىندە تانۋ ءۇشىن ۇلكەن جۇمىس اتقاردى. ول ءۇشىن ماڭعىستاۋعا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا كوميتەتىنىڭ ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى شاقىرىلدى. ساراپشىلار وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىنداعى 1400-دەن استام اداي جىلقىلارىن زەرتتەدى. ناتيجەسىندە اداي جىلقىسىنىڭ بىرەگەيلىگىن راستادى. ماڭعىستاۋ اقساقالدارىنىڭ اتىنان ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا قازاقتىڭ اداي جىلقىسىنىڭ مارتەبەسىن الۋعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز, - دەدى سەرىكباي تولەتوۆ.
ءوڭىر باسشىسى نۇرلان نوعاەۆ «اداي» جىلقىسىنا پاتەنت الۋ جۇمىستىڭ ماڭىزدى بولىگى اياقتالعانىن, دەگەنمەن اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ باسىم بولىگى ءالى الدا ەكەنىن جەتكىزدى.
- پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ارقاسىندا اداي تۇقىمدى قازاق جىلقىسى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق برەندى بولىپ وتىر. بۇل ماقتانىش سەزىمىن تۋدىراتىن ماڭىزدى جەتىستىك. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز-اتا-بابالارىمىزدىڭ مۇراسىن قۇرمەتتەۋ ارقىلى ۇلتتىق بولمىسىمىزدى ساقتاۋ. مۇنداي مارتەبە الۋ تۇقىمنىڭ بىرەگەي گەنەتيكالىق قاسيەتتەرى مەن مادەني مۇرانى ساقتاۋعا, سەلەكتسيالىق باعدارلامالاردى دامىتۋعا, تۇقىمدى ساقتاپ قالۋعا جانە ساپاسىن جاقسارتۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. سونداي - اق, اسىل تۇقىم مارتەبەسى حالىقارالىق جارىستاردا مەملەكەت مۇددەسىن قورعاۋعا جانە تۋريستەردى تارتۋعا ىقپال ەتەدى, - دەدى ءوتتى ءوڭىر باسشىسى نۇرلان اسقار ۇلى.
قازاقتىڭ اداي جىلقىسى ارال-كاسپي ويپاتىنىڭ اۋماعىندا جەرگىلىكتى جىلقى پوپۋلياتسياسىنىڭ كوپجىلدىق حالىق سەلەكتسياسى نەگىزىندە قالىپتاستى. بۇل تۇقىمنىڭ جىلقىلارى جەرگىلىكتى قاتال تابيعي-كليماتتىق جاعدايلارعا جاقسى بەيىمدەلگەن. سىرتقى ەرەكشەلىكتەرگە ايرىقشا ءتوزىمدى جانە كۇتىپ-باپتاۋ جاعدايلارىنا تەز ۇيرەنەدى.
ەسكە سالايىق, بىلتىر قاراشادا كەندىرلى اۋىلىندا وتكەن حالىقارالىق تۋرنيردە اداي تۇقىمدى قازاق جىلقىسى ءوزىنىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن كورسەتتى. وندا قازاقتىڭ اداي جىلقىسىن حالىقارالىق ات سپورتى فەدەراتسياسىنىڭ التى تورەشىسى, ونىڭ ىشىندە ءباا ساراپشىلارى باعالادى.
بۇل جارىستا كوك جەبە ەسىمدى اداي جىلقىسى 4 ساعات 48 مينۋت 36 سەكۋندتا 100 شاقىرىمدىق قاشىقتىقتى ءجۇرىپ ءوتىپ, جەڭىسكە جەتتى.
سونداي-اق, 2022 جىلى « ۇلى دالا جورىعىندا» اداي جىلقىسى ءوزىنىڭ تاباندىلىعى مەن ايرىقشا مىنەزىن كورسەتتى. «كوكمويناق» كومانداسى اداي جىلقىسىمەن 1200 شاقىرىم ءجۇرىپ ءوتىپ, رەسپۋبليكالىق مارافونىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەنگەن ەدى.
بىلتىر دا بۇل مارافوندا ماڭعىستاۋلىق اداي جىلقىسىنىڭ شاباندوزى استانادان تۇركىستانعا دەيىن 1300 شاقىرىمدى نەبارى 98 ساعات 44 مينۋت 47 سەكۋندتا ءبىر اتپەن ءجۇرىپ ءوتىپ, رەكورد ورناتقان بولاتىن.
