ۇلتتىڭ ساقتالۋى تىلىنە بايلانىستى
تاۋەلسىزدىگىن العان ءاربىر حالىقتىڭ بويتۇمارى دا, ەركىندىگىنىڭ دالەلى دە – انا ءتىلى. سول سەكىلدى, ءبىزدىڭ دە زاڭ جۇزىندە بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك ءتىلىمىز – قازاق ءتىلى. ياعني ەلدەگى قىزمەت قازاق تىلىندە جۇرگىزىلىپ, حالىق قازاق تىلىندە سويلەۋى كەرەك. بىراق كۇندەلىكتى ومىردە بۇل قاعيدا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر ما؟ داۋلى ماسەلە وسى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستاندا – 13 497 891 قازاق, 2 981 946 ورىس, 614 047 وزبەك, 290 337 ۇيعىر ۇلتى تۇرادى. وزگە ۇلتتى ەسەپتەمەگەندە, جوعارىدا كورسەتىلگەن ميلليوننان استام ءوز قازاعىمىز بىردەي انا تىلىندە سويلەمەيتىنى بەلگىلى. سەبەبى زاڭ نورمالارىمەن قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ بەكىتىلگەنىمەن, جەكە ادامداردىڭ ءتىل قاتىناستارىندا ءوز زاڭدىلىعى, ءتىل تاڭداۋ قۇقى بار, ونى زاڭمەن رەتتەۋ مۇمكىن ەمەس. تەك اتقارعان قىزمەتىنە قاراي ءتىل مەڭگەرۋدى تالاپ ەتۋگە بولادى. ياعني قانداي دا ءبىر مەملەكەتتىك جۇمىسقا مامان الاردا قازاق ءتىلىن ءبىلۋدى مىندەتتەۋ كەرەك. ال وزگە تىلدەر سودان كەيىنگى دارەجەدە تۇرۋى قاجەت. سوندا عانا ەلگە, ۇلتقا قۇرمەت بولادى.
بۇدان بولەك, كىتاپ ءىسى, اۋدارما ءىسى سەكىلدى قىزمەتتەرگە ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن مامانداردى جۇمىسقا تارتۋ كەرەك. سەبەبى الەم ادەبيەتىنە قىزىعاتىن جاستار جالاڭ اۋدارمامەن سۋسىنداماۋعا ءتيىس. بۇل جەردە دە گرامماتيكالىق ساۋاتتىلىق, سينونيم, ومونيم, انتونيم سوزدەردىڭ دۇرىس قولدانىلۋى ۇلكەن ءرول اتقارادى. ول, بىرىنشىدەن, وقىرماننىڭ الەم ادەبيەتىن ءوز انا تىلىندە تانۋىنا اكەلەدى. ەكىنشىدەن, دۇرىس اۋدارما ارقىلى قازاق تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ, اۋديتوريا كولەمى دە ارتا تۇسەدى. سونىمەن قاتار بۇگىندە مەكتەپ وقۋلىقتارىنداعى قيسىنعا كەلمەيتىن ولەڭ شۋماقتارى مەن ماتىندەر, اقىلعا قونبايتىن ءۇي تاپسىرمالارىن كوپشىلىك اتا-انانىڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ ءجۇر. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, وقۋلىقتارعا تىكەلەي اۋدارما ەمەس, وتاندىق جازۋشىلاردىڭ, اقىنداردىڭ ەڭبەكتەرىنەن تاقىرىپقا ساي تاڭدالعان, تاربيەلىك ءمانى بار ۇزىندىلەر بەرىلۋى كەرەك. ويتكەنى ادامدى مادەنيەتكە, بىلىمگە, ونەرگە ۇيرەتەتىن ەڭ العاشقى ورىن – مەكتەپ.
بي-فاتيما ەرالحانقىزى,
ەۇۋ ستۋدەنتى
استانا
جۇزگە تولعان «وڭتۇستىك قازاقستان»
ءوڭىر ايناسىنا اينالعان تۇركىستان وبلىستىق قوعامدىق-ساياسي بۇل باسىلىمعا تۇرار رىسقۇلوۆ, سۇلتانبەك قوجانوۆ سىندى ۇلت قايراتكەرلەرى, ۇلت رۋحانياتىنىڭ كۇرەسكەرى بەيسەنباي كەنجەباەۆتاي اسىلدار قول قويعان. سوندىقتان دا ول – تاعدىرلى ءارى كيەلى رۋحاني شىراقشى.
ەڭبەك ادامدارىن كەڭىنەن جازعانى ءۇشىن وداق كولەمىندەگى جۇلدەگە يە بولىپ, بۇكىلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىنە قويىلعان. گازەتتى كوركەمدەۋ جانە پوليگرافيالىق بەزەندىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق, باسقا دا بىرقاتار كونكۋرستاردىڭ الدەنەشە دۇركىن جەڭىمپازى اتانعان دا وسى جۇزجىلدىق جىلناما. سونداي-اق گازەتتىڭ تارالىمى 75 مىڭعا جەتىپ (سول كەز ءۇشىن بۇل اسا ۇلكەن كورسەتكىش), رەسپۋبليكادا قازاقشا شىعاتىن وبلىستىق گازەتتەر اراسىندا تۇراقتى جازدىرىپ الاتىن وقىرماندارىنىڭ كوپتىگى جونىنەن تاعى دا ءبىرىنشى ورىندا بولىپ, وقشاۋ بيىكتە تۇردى.
گازەت جاناشىرى ءارى بايىرعى وقىرمانى رەتىندە بۇل باسىلىم ماعان دا جاقىن, ىستىق. سوندىقتان ءار سانىن اسىعا كۇتىپ, ويلى دۇنيەلەرىن تۇششىنىپ وقىپ وتىرامىن.
جۇزجىلدىق تويىنا رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى ۇلكەن رۋحاني دايارلىقپەن, جان-جاقتى ازىرلىكپەن كەلىپ, العاشقى ءىس-شارالارىن باستاپ تا كەتتى. ايتالىق, قارا شاڭىراق باسىلىمنىڭ 100 جىلدىعى قۇرمەتىنە 100 كيەلى ورىنعا ساياحات جاساۋ قولعا الىنباق. جالپى, باق وكىلدەرى مەن جۋرناليستيكا فاكۋلتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن «قاسيەتتى تۇركىستان وڭىرىنە ساياحات جۋرناليستيكاسى مەن ارت جۋرناليستيكانى دامىتۋدىڭ ماڭىزى» دەگەن تاقىرىپتا كەڭەيتىلگەن سەمينار وتكىزۋ جوسپارلانعانى دا ءمالىم بولىپ وتىر.
«ەسكىرمەيتىن ەستەلىك» اتتى فوتوكورمە, ساۋران اۋدانىندا جازبا اقىندار ءمۇشايراسى وتكىزىلمەك. «تۇركىستان ۇشەمدەرى» دەگەن تاقىرىپپەن ۇيىمداستىرىلاتىن فەستيۆال بۇگىنگى ۇلتتىق دەموگرافياعا قوزعاۋ سالاتىن ءىس-شارا بولاتىنى تاعى كۇمانسىز. قازاق كۇرەسىنەن شىمىلدىعى تۇرىلەتىن ءداستۇرلى ءتۋرنيردى بيىل تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمدىگى قولعا الىپتى. باسقا دا كوپتەگەن بايقاۋلار وتكىزىلمەك.
كارىباي امزە ۇلى,
گازەتتىڭ بايىرعى وقىرمانى
تۇركىستان وبلىسى
وزات وقۋشىنىڭ ورنى – كىتاپحانا
كىتاپ – ءومىر ۇستازى. سوندىقتان ءاربىر ادام كىتاپ وقۋدى كۇندەلىكتى ادەتىنە اينالدىرۋى كەرەك. بىراق سوڭعى كەزدە قولىنا مۇلدە كىتاپ ۇستامايتىن ادامداردىڭ, اسىرەسە وقۋشىلاردىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانى اششى دا بولسا شىندىق. بالالاردىڭ كوپشىلىگى كوميكس, جۋرنالدار, ال مەكتەپتە وقۋ باعدارلاماسىنا سايكەس بەرىلگەن كوركەم شىعارمانىڭ ءۇزىندىسىن وقۋمەن شەكتەلەدى. كىتاپتى مىندەت بولعاندىقتان ەمەس, رۋحاني بايۋ, تولىعۋ ماقساتىندا وقۋ كەرەك. ادامزاتتىڭ اسىل قازىناسى – كىتاپ تۋرالى فيلوسوف ف.بەكون بىلاي وي دەيدى: «كىتاپ – زامانالار تولقىنىندا تەربەلىپ, ۇستىندەگى قىمبات قازىناسىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزىپ كەلە جاتقان وي كەمەسى».
وقىرماندى كىتاپ الەمىنە جەتەلەيتىن بىردەن-ءبىر مادەني وشاق – كىتاپحانا بولعاندىقتان, وقۋشىلاردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوسپار نەگىزىندە كوپتەگەن يگى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ – كىتاپحاناشىعا ارتىلعان ۇلكەن جۇك. كىتاپحانا ماڭگىلىك پاراساتتىڭ كيەلى عيماراتى بولسا, كىتاپحاناشى سول عيماراتتاعى رۋحاني قازىنانىڭ شىراقشىسى ءارى اقىل-وي الەمىنە جول سىلتەۋشى ىسپەتتى. ول – ءبىر ۋاقىتتا ءارى پەداگوگ, ءارى پسيحولوگ, ءارى كىتاپحانا ءىسىن ۇيىمداستىرۋشى تەحنولوگ. قىسقاسى, كىتاپحاناشىنىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز.
وقۋ جىلىنىڭ باسىندا «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسى بويىنشا جوسپار ءتۇزىلىپ, ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلدى. كىتاپحانادا ارنايى كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, بالالار كىتابىن تانىستىرۋ ماقساتىندا بەينەروليكتەر جاسالدى. «كىتاپپەن دوس بولايىق», «كىتاپ – عاجايىپ دوس», «كىتاپ الەمىنە ساياحات», «كىتاپپەن بىرگە وسەمىز...» اتتى ءماندى دە ماعىنالى ءىس-شارالار وتكىزىلدى. وسى ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى دا وقۋشىلارىمىزدىڭ ءتىل بايلىعىن ارتتىرۋ, سوزدىك قورىن مولايتۋ, كىتاپ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلدى.
كىتاپ ءوزىڭدى دە, وزگەنى دە سىيلاۋعا ۇيرەتىپ, بالالاردىڭ ءبىلىمىن, وي-ءورىسىن كەڭەيتەدى. سوندىقتان ءبىز, مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى, كىتاپ مارتەبەسىن كوتەرۋىمىز كەرەك. «كىتاپ اتاۋلى دوسى بولا باستاعان شاقتان بىلاي عانا, ءاربىر جان ءوزىن ينتەلليگەنت بولا باستادىم دەپ ساناۋىنا بولادى», دەگەن زاڭعار جازۋشى م.اۋەزوۆتىڭ سوزىمەن كەلىسپەيتىن جان بولا قويماس.
روزا بولكەنوۆا,
قاليجان بەكقوجين اتىنداعى مەكتەپ
كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
پاۆلودار
