پرەزيدەنتتىڭ سۇحباتىندا قوعامدى الاڭداتقان كوپ ساۋالعا ناقتى جاۋاپ بەرىلىپ, ەل دامۋىنىڭ الدا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەرى ايقىندالدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى پرەزيدەنت بولىپ سايلانعاننان باستاپ باستى ۇستانىمى ادىلەتتىلىك ەكەنىن, ونسىز قوعام ەشقاشان دامىمايتىنىن ايتىپ كەلەدى. «ادىلەتتىلىك سالتانات قۇرماعان قوعامدا تەك قايشىلىق, قيىنشىلىق, قۇلدىراۋ ۇستەمدىك ەتەتىنى بەلگىلى. ونى جوعالتىپ الۋ ادامزات ءۇشىن دە, ۇلت ءۇشىن دە ءوزىن-ءوزى جوعالتىپ الۋمەن بىردەي», دەگەن ەدى پرەزيدەنت ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا. قوعام ادىلەتتىلىك سالتانات قۇرعاندا عانا جاڭارادى, داميدى. ەلدەگى كەلەڭسىز جاعدايلار: سىبايلاس جەمقورلىق, بايلار مەن كەدەي تابىسىنىڭ الشاقتىعى, ۇلتتىق بايلىقتىڭ تەڭدەي جəنە ءəدىل بولىنبەۋى, ازاماتتار قۇقىقتارىنىڭ قورعالماۋى, قولدانىستاعى زاڭداردىڭ تولىققاندى ورىندالماۋى – بيلىكتەگىلەردىڭ قاسيەتى مەن قاعيداتىنا بايلانىستى. سوندىقتان ادىلەتسىزدىكپەن اياۋسىز كۇرەسۋ باستى مىندەتىمىز بولۋى كەرەك.
مەملەكەت باسشىسى قاسىرەتتى قاڭتارعا اكەپ سوقتىرعان العىشارتتاردىڭ ءبىرى قوسارلانعان بيلىك جۇيەسى ەكەنىن وسى سۇحبات بارىسىندا اشىق مالىمدەدى. وسى جاعدايدان ساباق الىپ, مۇنداي قايعىلى وقيعانىڭ قايتالانباۋىنا, تەك مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسى مەن قوعامنىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ويلاۋىمىز كەرەك ەكەنىنە ەرەكشە توقتالدى. بيلىك, قوعام, بارشامىز قاڭتار وقيعاسىنىڭ سەبەپ-سالدارىنان ساباق الۋىمىز كەرەك. بۇل ءۇشىن پرەزيدەنت ايتقانداي, زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىگىن ورناتۋ –
باستى قاعيداتىمىز. وسى تۇرعىدان العاندا, ەل تۇرعىندارىنىڭ ساياسي ومىرگە كوبىرەك قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, ادىلەتتى, دەموكراتيالىق قوعام قۇرۋعا باعىتتالعان مەملەكەت ساياساتىن بارشامىز قولداۋىمىز كەرەك.
ەلىمىز ءۇشىن ەڭ باستى ماقسات – حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى. ەكونوميكالىق جەتىستىكتى ءار وتانداسىمىز سەزىنۋگە ءتيىس. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇزدىكسىز دامىپ, ۇنەمى ورلەپ, وركەندەۋىمىز قاجەت.
پرەزيدەنت سۇحباتىندا الدا تۇرعان ەكونوميكالىق رەفورمالار تۋرالى ايتا كەلىپ, ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋى, ماقساتتاردىڭ ورىندالۋى ەل ۇكىمەتىنىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلعان ستراتەگياسىنا تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ءمىنسىز اتقاراتىن كəسىبي مامان, باستاماشىل بولۋى, ناقتى ىستەرىمەن ەلگە پايدا əكەلەتىن, جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەردى حالىققا كورسەتىپ, قاراپايىم تىلمەن تۇسىندىرە الۋى وتە ماڭىزدى. «بارلىق دەڭگەيدەگى شەنەۋنىكتەر مەن باسشىلار قوعامنىڭ تامىرىن ءدوپ باسا بىلۋگە, ازاماتتاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن تىڭداپ-تۇسىنۋگە, سوعان سəيكەس دەر كەزىندە ناتيجەلى شارالار قابىلداۋعا جəنە دۇرىس شەشىم شىعارۋعا قابىلەتتى بولۋى كەرەك», دەپ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ حالىققا جاقىن بولۋ كەرەكتىگىن دە قاداپ ايتتى.
پرەزيدەنتتىڭ «ادام مەملەكەت ءۇشىن ەمەس, مەملەكەت ادام ءۇشىن» دەگەن قاعيداسى جاڭا فورماتسياداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ نەگىزگى ۇستانىمىنا اينالۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر بەكىتىلگەن گرافيك بويىنشا ازاماتتاردى قابىلداپ, تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمدارىن, وتىنىشتەرىن, ۇسىنىس-پىكىرلەرىن تىڭداپ, شەشىپ نەمەسە ءتۇسىندىرىپ وتىرۋدى جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسىنە اينالدىرعانى ءجون. سونىمەن بىرگە ولار ەلدى مەكەندەردە حالىقپەن ءجيى كەزدەسىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا ەسەپ بەرىپ, الدا تۇرعان مىندەتتەر تۋرالى حابارلاپ وتىرۋلارى كەرەك. مۇنداي كەزدەسۋلەر مەن قابىلداۋلاردا كۇندەلىكتى تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە بايلانىستى اشىق وي-پىكىرلەر, ۇسىنىستار, وتىنىشتەر ايتىلادى. ولاردى ەسەپكە الىپ, ورىنداۋىن باقىلاپ, كەلەسى كەزدەسۋلەردە قالاي ورىندالىپ جاتقانى باياندالىپ وتىرسا, حالىق ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىرلەردىڭ جەردە قالمايتىنىن ءتۇسىنىپ, قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسادى.
تىڭداي بىلسەڭ, حالىق – دانا. پىكىرلەسۋ, اقىلداسۋ بارىسىندا ايتىلعان وي-پىكىرلەردىڭ ىشىنەن تالاي ۇتىمدى, ۇتقىر يدەيالاردى الۋعا بولادى. حالىق جاي اڭگىمەنىڭ وزىندە ءماندى اقىل ايتادى, تالاپ قويادى, مىندەت ارتادى. ءتۇيىندى ماسەلەلەر كوپشىلىك تالقىسىنا تۇسكەندە ءوز-وزىنەن شەشىمىن تاۋىپ كەتۋى دە مۇمكىن. مۇنداي كەزدەسۋلەر الداعى جۇمىستارعا باعىت-باعدار بەرۋى دە عاجاپ ەمەس. ەڭ باستىسى, جۇمىستىڭ وسىنداي باعىتى بيلىكتى حالىقپەن جاقىنداستىرادى, حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ۇلعايتادى, ەلدىڭ بىرلىگى نىعايادى.
مەملەكەت باسشىسى سۇحباتتا ۇكىمەتتىڭ جۇمىس ءستيلىن وزگەرتۋگە بايلانىستى دا توقتالىپ ءوتتى. بۇگىندە ۇكىمەتكە بىرقاتار قوسىمشا وكىلەتتىلىك بەرىلىپ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى اتقارۋشى بيلىكتىڭ قىزمەتىنە ارالاسپاي, باستى ساياسي شتاب رەتىندە عانا جۇمىس ىستەيتىن بولدى. وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتكە قاتىستى دەربەستىگىنىڭ ارتا تۇسكەنىن پرەزيدەنت: «قازىر ۇكىمەتتىڭ ءونىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن مۇمكىندىكتەرى جەتكىلىكتى. دەربەستىككە جəنە قوسىمشا وكىلەتتىككە يە بولۋعا ۇمتىلعان ۇكىمەت قالاعانىن الدى. بىراق «الماقتىڭ دا سالماعى بار», ولارعا قويىلاتىن تالاپ تا كۇشەيدى. ۇكىمەت مۇنى تۇسىنۋگە ءتيىس», دەپ ۇكىمەتكە ۇلكەن سەنىم ارتىلعانىن ايتىپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوسىمشا وكىلەتتىكتەر مەن دەربەستىك بەرۋ تۋرالى شەشىمى ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. ەندى ۇكىمەت ەكونوميكانى باسقارۋدىڭ جاڭا, زاماناۋي تəسىلدەرىن قولدانىپ, ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن ىنتالاندىرۋ شارالارى مەن قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى قاتار جۇرگىزىپ, كاسىپكەرلىك پەن باسەكەنى دامىتۋ ارقىلى, حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن تۇزەۋگە باعىتتالعان شارالاردى قولعا الۋى كەرەك.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە. جىل سايىنعى حالىق اسىعا كۇتەتىن پرەزيدەنت جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەر مەن حالقىمىزدىڭ تۇرمىس جاعدايىن كوتەرۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى ءىس-شارالار ايقىندالىپ, ۇكىمەتكە, باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا ناقتى تاپسىرمالار بەرىلەدى. ماڭىزدى قۇجاتتاعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن بۇكىل ەل ەستىپ, ورىندالۋىن اسىعا كۇتەدى. ال بۇل تاپسىرمالاردىڭ قايسىسى ورىندالدى؟ قاي تاپسىرما ءالى قوزعالمادى؟ بۇل جونىندە كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. جولداۋداعى, باعدارلامالارداعى ايتىلعان مىندەتتەر مەن تاپسىرمالاردىڭ قالاي ورىندالعانى تۋرالى حالىق ءبىلىپ وتىرۋى كەرەك. ۇكىمەت پارلامەنتتە بيۋدجەتتى بەكىتىپ, ونىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ بەرۋمەن بىرگە, پرەزيدەنت جولداۋىن ورىنداۋ ماقساتىندا əزىرلەنگەن ۇكىمەتتىڭ ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن دا, ونىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەبىن دە تىڭداپ بەكىتۋى (نەمەسە بەكىتپەۋى) قاجەت. مۇنداي تاجىريبە ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن ورىنداۋشىلىق ءتارتىبىن كوتەرىپ, قوعامنىڭ سەنىمىن نىعايتادى.
قۋانىش ايتاحانوۆ,
قوعام قايراتكەرى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
