كەشە تاشكەنتتە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. وسىمەن ونىنشى رەت ءوتىپ وتىرعان ۇيىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا وڭىرلىك جانە حالىقارالىق وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
وتىرىسقا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاو, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ, ءتاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋسلان قازاقباەۆ, بايقاۋشى مەملەكەتتەردەن – موڭعوليانىڭ پرەزيدەنتى تساحناگين ەلبەگدورج, پاكستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اسيف الي زارداري, ءۇندىستان جانە يراننىڭ سىرتقى ءىستەر مينيسترلەرى, ارنايى شاقىرىلعان ەلدەردەن اۋعانستان پرەزيدەنتى حاميد كارزاي, تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحاممەدوۆ, سونداي-اق حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمداردان وكىلدەر قاتىستى.
شىۇ كەڭەسىنىڭ ءماجىلىسى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ شاعىن قۇرامداعى وتىرىسىنان باستالدى. ودان كەيىن وتىرىس كەڭەيتىلگەن قۇرامدا ءارى قاراي جالعاستى. كەڭەس وتىرىسىنا ءوزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ توراعالىق ەتتى. وتىرىستى اشارداعى سوزىندە يسلام كاريموۆ ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شاعىن قۇرامداعى وتىرىسىندا قارالعان ماسەلەلەردەن قىسقاشا حابارلاما جاسادى. وزبەكستان باسشىسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, وتىرىس اسا مازمۇندى جانە جوعارى دەڭگەيدە وتكەن. وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماڭىزدى پروبلەمالارعا باسا نازار اۋدارىلىپ, سول ماسەلەلەر ءتوڭىرەگىندە پىكىرلەر الماسىلعان. شىۇ-نىڭ جىل ىشىندەگى جۇمىس قورىتىندىسىنا باعا بەرىلىپ, قول قويۋعا باياندالعان قۇجاتتار جوباسى قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى – شىۇ اياسىندا كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ جانە ۇيىمنىڭ حالىقارالىق بەدەلىن كوتەرۋ ماسەلەلەرى تالقىلانىپتى.
قالىپتاسقان داستۇرگە سايكەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنا ءسوز الفاۆيت بويىنشا بەرىلدى. ءسويتىپ, العاشقى ءسوزدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الدى. قازاقستان باسشىسى ءبىرىنشى كەزەكتە وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆتى شىۇ-داعى ءتوراعالىعىن تابىستى اياقتاعاندىعىمەن قۇتتىقتاپ, مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىن تاماشا ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
وتكەن جىلدار بەدەرىندە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرىندەگى كوپجاقتى ۇنقاتىسۋدىڭ بەدەلدى فورۋمى جانە ماڭىزدى تەتىگى رەتىندە بەرىك ورنىقتى, دەدى ءوز سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ. شىۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جوعارى دەڭگەيى ۇيىمنىڭ ۋاقىت تىنىسىمەن تىنىستاپ, سىرتقى قاۋىپ-قاتەرلەرگە كۇش بىرىكتىرە قارسى تۇرىپ, ولاردى ءوزارا سەنىم مەن تۇسىنىستىك نەگىزىندە ەڭسەرۋگە بولاتىنىن كورسەتىپ بەردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى سونداي-اق شىۇ قۇرىلۋىنىڭ ونجىلدىعى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ ۇيىمعا ءتوراعالىق تىزگىنىن ۇستايتىنى ءبىزدىڭ ءوڭىرىمىزدە بولىپ جاتقان ساياسي وقيعالاردى ەسەپكە العاندا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى شىۇ-عا قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى ورتالىق ازيا وڭىرىندە بەيبىتشىلىكتى ساقتاي وتىرىپ, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ بولادى. مۇنىڭ, اسىرەسە, قىرعىزستانداعى وقيعالارمەن بايلانىستى كوكەيكەستىلىگى ارتا تۇسەدى.
باۋىرلاس قىرعىزستان حالقىنا بۇگىنگى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋدە, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا قول جەتكىزۋدە كومەك قولىن سوزۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە جوعارى. قىرعىزستانعا شىۇ-نىڭ گۋمانيتارلىق كومەگىنىڭ ماڭىزى زور, دەدى وسى ورايدا قازاقستان باسشىسى.
شىۇ قىزمەتىنىڭ اسا ماڭىزداعى باعىتتارىنىڭ ءبىرى تەرروريزممەن كۇرەس بولىپ قالىپ وتىر جانە بۇل باعىتتا ۇيىمنىڭ وڭىرلىك انتيتەررورلىق قۇرىلىمى (واتق) بەلسەندى جۇمىس اتقارۋدا, دەپ جالعادى ءسوزىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىن ەسەپكە الاتىن بولساق, شىۇ-نىڭ واتق اتقارۋ كوميتەتى مەن ەقىۇ-نىڭ انتيتەررورلىق بولىمشەسى اراسىنداعى بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن جاقسى مۇمكىندىك بار.
قازاقستان پرەزيدەنتى وسى رەتتە شىۇ واتق مەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كونترتەررورلىق كوميتەتى جانە 1267 كوميتەتى, ينتەرپول, بۇۇ باسقارماسى اياسىندا جۇمىس ىستەيتىن ەسىرتكى مەن قىلمىسقا قارسى قۇرىلىم – ءواواۇو ارالارىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ءىس ءجۇزىندە كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەت دەگەن پايىمىن ورتاعا سالدى. كونترتەررورلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن دامىتۋ ۇلكەن ماڭىزعا يە.
قازاقستان شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى قىلمىسپەن كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعانىن قۋانا قۇتتىقتايدى. بۇل جەردە تەررورلىق بەلسەندىلىكتىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتىپ وتىرعان نەگىزگى كوزدەردىڭ ءبىرى – ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى كۇرەسكە ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ وتىر. شىۇ-نىڭ 2011-2016 جىلدارعا ارنالعان ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگياسىن قابىلداۋ ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن كۇرەسكە باعىتتالعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا وڭ ىقپال ەتەتىن بولادى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىن وڭىردە بۇگىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس قۇرىلىمدارى توڭىرەگىنە توپتاستىرۋدى ۇسىنادى. ورتالىقازيالىق وڭىرلىك اقپاراتتىق-ۇيلەستىرۋشى ورتالىق ء(واواۇو) ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن كۇرەس جونىندەگى جاھاندىق جەلىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولا الار ەدى. ءبىزدىڭ ءبارىمىز اۋعانستاننىڭ ورنىقتى جانە تۇراقتى دامۋىن قالايمىز. اتالعان ەلدەگى احۋالدىڭ قالىپقا تۇسۋىنە ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى جانە تۇتاستاي العاندا الەمدەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك تاۋەلدى بولىپ تابىلادى.
وسىلاي دەپ وي ساباقتاعان قازاقستان باسشىسى اۋعانستاندى شىۇ كەڭىستىگىندەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە – ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىققا, ونىڭ ىشىندە “شىۇ-اۋعانستان” بايلانىس توبى جەلىسى بويىنشا, بەلسەندىرەك تارتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىنە ەكپىن ءتۇسىردى. شىۇ مەن اۋعانستاننىڭ تەرروريزممەن كۇرەس, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى مەن ۇيىمداسقان قىلمىس پروبلەمالارى بويىنشا ءىس-قيمىل جوسپارىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزى زور.
ەكونوميكالىق كووپەراتسيا شانحاي ۇيىمى قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارى قاتارىنا جاتادى جانە سالالىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار جەتەكشىلەرىنىڭ كەڭەسى جۇمىسىن, سونداي-اق شىۇ-نىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىنا بايلانىستى ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءجونىندەگى ارنايى جۇمىس توبىنىڭ قىزمەتىن بەلسەندىلەندىرۋدى تالاپ ەتەدى.
ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق بولاشاعىنا الەمدىك قۋات كوزدەرى قورلارىنىڭ تاپشىلىعى ىقپالىن ەسەپكە الساق, دەپ جالعادى ءسوزىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, شىۇ اياسىندا وندىرىسشىلەردىڭ, تاسىمالداۋشىلار مەن قۋات كوزدەرىن پايدالانۋشىلاردىڭ ستراتەگيالىق ءمۇددەلەرىن ۇيلەستىرۋگە بولاتىن ەنەرگەتيكالىق قوعامداستىق قۇرۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى بار ەكەنىنە سەنىم مول.
ماڭىزدى باعىتتاردىڭ قاتارىندا كولىك كوممۋنيكاتسيالارىن دامىتۋ تۇرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. قازاقستان, ترانسقۇرلىقتىق اۆتوكولىك ينفراقۇرىلىمىن بەلسەندى دامىتىپ وتىرعان ەل رەتىندە, شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ۇكىمەتتەرى اراسىندا حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالى ءۇشىن ىڭعايلى جاعداي جاساۋ تۋرالى كەلىسىمدى ۇيلەستىرۋدى جەدەلدەتۋدى ۇسىنادى. قارجى جۇيەسى داعدارىسى تەرەڭدەتە ءتۇسىپ وتىرعان الەمدىك رىنوكتاعى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ايتارلىقتاي قاتەر تونەدى. سوندىقتان شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ۇكىمەتتەرى اراسىندا قول قويىلۋى جوسپارلانىپ وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم اتالعان قاۋىپ-قاتەردىڭ سالدارىن ازايتۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلداۋعا وڭ ىقپال ەتەتىن بولادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلەسى كەزەكتە جۇرتشىلىق نازارىن سوڭعى كەزدەرى ءجيى بوي كورسەتە باستاعان تابيعي جانە تەحنوگەندىك كاتاكليزمدەرگە اۋداردى. مۇنداي جاعدايدا, دەدى مەملەكەت باسشىسى, قازاقستاندا شىۇ-نىڭ توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ مەن سالدارىن جويۋ جونىندەگى ورتالىعىن قۇرۋ تابيعي اپاتتاردىڭ ىقپالىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, مۇشە ەلدەردىڭ ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋىنە جاعداي تۋعىزادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قاۋىپسىزدىكتىڭ كوكەيكەستى ولشەمدەرىنىڭ ءبىرى – اقپارات سالاسىنا نازار اۋداردى. وڭىردەگى سوڭعى وقيعالاردى ەسكەرە كەلگەندە, بىرلەسكەن ءىس-قيمىلسىز اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى تەحنيكالىق, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە مازمۇندىق تۇرعىدان دا قامتاماسىز ەتۋ قيىن بولاتىنىنا كوز جەتكىزگەنىمىزدى اتاپ كورسەتتى. وسى رەتتە 2011 جىلى شىۇ جاۋاپكەرشىلىگى ايماعىندا ناقتى جۇمىس ىستەيتىن اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەتىگىن جاساۋ ءۇشىن تاياۋ ۋاقىتتاردا كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ قاجەت دەپ سانايتىنىن مالىمدەدى. بۇل تۇرعىدا ءمادەنيەت, تۋريزم جانە سپورت, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن شىۇ اياسىندا جاستار اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىنىڭ بولاشاعى زور.
شىۇ-نىڭ حالىقارالىق ىقپالدى قۇرىلىم رەتىندەگى مارتەبەسىن ودان ءارى نىعايتۋ ونىڭ حالىقارالىق جانە وڭىرلىك بىرلەستىكتەرمەن بايلانىسىن كەڭەيتۋدى قاراستىرادى.
قازاقستان ءوزىنىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىعىن, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستەگى ءرولىن, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ يكۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىندەگى الداعى توراعالىعىن اتالعان ءىرى وڭىرلىك فورۋمداردىڭ شانحاي ۇيىمىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن كەڭەيتۋ ءۇشىن پايدالانۋ نيەتىندە, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان باسشىسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا بۇگىن ەلىمىزدىڭ 2010-2011 جىلدارى وزىنە شىۇ-داعى ءتوراعالىق سەكىلدى جاۋاپتى ميسسيانى الاتىنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى توراعالىعى لاۋازىمىندا ءوزىنىڭ نەگىزگى كۇش-جىگەرىن كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ بويىنشا ءبىزدىڭ قوعامدارىمىزدىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتايتىن بولادى. سونىمەن قاتار, بايقاۋشى مەملەكەتتەر مەن ۇنقاتىسۋ بويىنشا ارىپتەستەردى شىۇ قىزمەتىنە تارتۋعا, ونىڭ حالىقارالىق بايلانىستارىن الەمدىك بەدەلدى گەوساياسي سۋبەكت رەتىندە بەلسەندىلەندىرۋگە جوعارى نازار اۋدارىلادى, دەدى قازاقستان باسشىسى.
ءبىز شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ۇيلەستىرۋشى تەتىكتەرىن نىعايتۋ, بارلىق باعىتتاردا ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ, ءبىزدىڭ ۇيىمىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ودان ءارى ارتتىرۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايتىن بولامىز.
ءبىزدىڭ بىرىككەن كۇش-جىگەرلەرىمىزدىڭ ناتيجەسىندە وسى جانە باسقا دا كوپتەگەن مىندەتتەر تابىستى ءجۇزەگە اساتىنىنا سەنىمدىمىن. بارلىعىڭىزدى 2011 جىلدىڭ 15 ماۋسىمىندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كۇنىندە استانادا كورەمىن عوي دەپ ۇمىتتەنەمىن, دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بۇدان سوڭ ءسوز قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاوعا بەرىلدى. قىتاي باسشىسى وزبەكستاننىڭ شىۇ-عا ءتوراعالىق ەتۋى بارىسىندا اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلعانىن, قىتاي ەلى ونى جوعارى باعالايتىنىن ايتا كەلىپ, ۇيىم اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان نەگىزگى ءىس-شارالارعا توقتالدى. توراعانىڭ اتاپ ءوتۋىنشە, وسىدان التى جىل بۇرىن شىۇ-نىڭ تاشكەنتتەگى ءماجىلىسىنەن بەرگى ۋاقىتتا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى وڭىردە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە اۋقىمدى جۇمىستار اتقاردى. اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى شىۇ اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق ارتىپ, جاڭا ساتىعا كوتەرىلدى. تاشكەنتتەگى سول سامميتتە ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالعان ەدى. بۇگىن سوعان قول جەتكىزىلىپ وتىر.
قىتاي توراعاسى وسىعان ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, حۋ تسزينتاو بۇگىندە الەمدە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق دامىپ, حالىقارالىق ساياسات وزگەرىپ جاتقانىن, جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس ەلدەردى جاقىنداستىرا تۇسكەنىن اتاي كەلىپ, قازاقستاننىڭ شىۇ-عا توراعالىق ەتۋىنە تابىستار تىلەدى. كەلەسى جىلى شىۇ-نىڭ قۇرىلعانىنا ون جىل تولاتىنىن, وسى مەرەكەلىك داتا استانادا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەڭەسىندە كەڭىنەن اڭگىمە بولاتىنىن اتادى.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ شىۇ-نىڭ حالىقارالىق بەدەلى ۋاقىت ءوتكەن سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋدارىپ, ۇيىم اياسىندا قىرعىزستانداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جايىنا توقتالدى. رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ حاباردار ەتۋىنشە, شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ءوڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە بارىنشا كۇش-جىگەر جۇمساپ كەلەدى. سوندىقتان دا قىرعىزستانداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا كومەك قولىن سوزدى. وسىعان بايلانىستى ۇيىمعا قاتىسۋشى بىرقاتار ەلدەر شۇعىل ارەكەت جاساۋعا تۋرا كەلدى. بۇل ماسەلەنى بىزدەر شاعىن قۇرامداعى وتىرىستا دا تالقىلادىق, دەدى دميتري مەدۆەدەۆ. ءسوز جوق, بۇل – وتە ماڭىزدى تاقىرىپ. ءبىزدىڭ ەلدەر ۋاقىت وزدىرماي دەر كەزىندە قىرعىز حالقىنا كومەكتەسە ءبىلدى. بۇگىن بىزدەر الداعى ۋاقىتتا قىرعىزستانعا شىۇ جەلىسى بويىنشا ىقپال ەتۋدى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى ءماسەلەنى دە تالقىلادىق. ونى وكىلەتتى ۆەدومستۆو جۇرگىزەتىن بولادى.
رەسەي پرەزيدەنتى, سونداي-اق قىرعىزستاننىڭ مەملەكەتتىلىگى جايىندا دا پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, شىۇ قىرعىزستانعا ءوز ميسسياسىن جىبەرەدى. ولار 27 ماۋسىمدا وتەتىن رەفەرەندۋم ۇدەرىستەرىن باقىلايدى. بۇعان قوسا دميتري مەدۆەدەۆ ۇيىمنىڭ وڭىردەگى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ بارىسىنداعى ءىس-شارالارىن اتاي كەتتى. ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا لاڭكەستىككە, ەكسترەميزم مەن سەپاراتيزمگە قارسى كۇرەستە تىعىز ىنتىماقتاستىق ورنىققان. ۇيىمنىڭ وڭىرلىك انتيتەررورلىق قۇرىلىمى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە شىۇ-نىڭ اتالعان ماسەلەلەر مەن كۇرەستەگى ءىس-قيمىلى حالىقارالىق دەڭگەيدە جوعارى باعالانىپ وتىر.
تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون شىۇ-نىڭ باستى ماقساتى وڭىردە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىنە, الداعى ۋاقىتتا دا سولاي بولىپ قالا بەرەتىنىنە توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ توقتالىپ وتكەنىندەي, ۇيىم سوڭعى جىلدارى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق جاساي باستادى. جاقىندا شىۇ حاتشىلىعى مەن بۇۇ حاتشىلىعى اراسىندا قول قويىلعان بىرلەسكەن دەكلاراتسيانىڭ ماڭىزى زور. بۇل قۇجات ورىن الۋى مۇمكىن كيكىلجىڭدەردى بەدەلدى وسى ەكى ۇيىم بىرلەسە وتىرىپ رەتتەۋگە جول اشادى. سونداي-اق ول اۋعانستانعا بايلانىستى دا پىكىر ءبىلدىردى. ەمومالي راحموننىڭ حاباردار ەتۋىنشە, كەيبىر ماسەلەلەر قازىرگى كەزدە توقتاپ تۇر. بۇدان سوڭ پرەزيدەنت قىرعىزستاندى تۇراقتاندىرۋ ءوڭىر ءۇشىن اسا جاۋاپتى ەكەندىگىن اتاپ وڭىردەگى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك جايىن ءسوز ەتتى.
ال قىرعىز رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋسلان قازاقباەۆ نەگىزىنەن قىرعىزستانداعى جاعدايدى, جاقىندا وتەتىن رەفەرەندۋم بايان ەتىپ, وسى شارالار ەلدى ساياسي جاعىنان تۇراقتاندىرىپ, ەكونوميكالىق دامۋ جولىنا باعىتتايتىنىن اتادى. حالىقارالىق ۇيىمداردى رەفەرەندۋم ۇدەرىستەرىن باقىلاۋعا شاقىردى. سونىمەن قاتار, ول 10 ماۋسىمنان 11 ماۋسىمعا قاراعان ءتۇنى وش وبلىسىندا ورىن العان قايعىلى وقيعالاردان دا حاباردار ەتتى.
ۇيىم كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا, سونداي-اق موڭعوليا پرەزيدەنتى تساحناگين ەلبەگدورج, اۋعانستان پرەزيدەنتى حاميت كارزاي, تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحاممەدوۆ, تاعى باسقالار ءسوز الىپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قىزمەتىنە ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى جانە قازاقستاننىڭ ۇيىم توراعالىعىنداعى قىزمەتىنە تابىستار تىلەدى.
ۇيىم كەڭەسى وتىرىستارىنىڭ قورىتىندىسىندا شىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارى بىرقاتار قۇجاتتارعا قول قويدى. شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ونىنشى وتىرىسىنىڭ دەكلاراتسياسى قابىلداندى. سونىمەن قاتار, ۇيىمنىڭ جاڭا مۇشەلەرىن قابىلداۋ تۋرالى ەرەجەگە, ۇيىمنىڭ پروتسەدۋرالىق ءتارتىبىن بەكىتۋ تۋرالى شەشىمگە, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە, تاعى باسقا قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي, سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
